Phan Thị Mão

Vùng Bạc Liêu thuộc bán đảo Cà Mautrước cách mạng tháng Tám 1945 có tiếnglà xứ sở giàu có, ruộng đồng bát ngát mênhmông với địa danh Đồng chó ngáp (chóchạy băng qua há miệng mà ngáp). Côngtử Bạc Liêu tiêu xài huy hoắc, đốt tờ bạc con công (5 đồngbằng 25 giạ lúa) để soi tìm đồng 5 xu của bồ đánh rớt gầmbàn. Ông chủ điền mỗi tháng đổi một xe hơi mới toanh vì...cái gạt tàn thuốc trong xe đầy ắp, ổng ngại đổ bỏ... Các giaithoại ấy nói lên sự thật lịch sử đầy đau thương của đa số nôngdân nghèo.Cuộc đời Bà mẹ Việt Nam anh hùng Phan Thị Mão minhchứng cho nghịch lý giai thoại trên. Mẹ sinh khoảng giữathập niên 10 của thế kỷ 20 tại xã Long Thạnh, quận Vĩnh Lợi,tỉnh Bạc Liêu trong một gia đình nông dân làm mướn nghèo.Lớn lên, mẹ lấy chồng cũng là tá điền nghèo. Hai người phảilĩnh canh ruộng của chủ điền, đến mùa đong thóc tô trả chủ.Ăn ở với nhau không bao lâu, chồng mẹ lâm bệnh qua đờinăm 1936, trong lúc mẹ mang thai. Năm sau, Đinh Sửu 1937,mẹ sinh hạ con trai Lê Văn Đinh. Thiếu ăn, thiếu thuốc, nênchỉ mấy tháng sau mẹ Phan Thị Mão qua đời vì bệnh hậu sản.Lê Văn Đinh được người cô ruột là Lê Hoàng Hươngnuôi duỡng từ lúc còn trứng nước. Lớn lên tí chút, bà Hươngcho cháu đi học trường làng. Tháng 9/1945, thực dân Pháptrở lại xâm lược nước ta lần nữa. Quận Vĩnh Lợi bót địchdăng chi chít, chúng ngày đêm càn quét hại dân. Không thểở yên nơi chôn nhau cắt rún, năm 1948 bà Hương mang Đinh lên Bến Tre tá túc. Xứ dừa không phải là nơi dungthân yên ổn mà làm ăn nuôi đứa cháu côi cút, bà chuyển lênsống ở am Phước Thiện vùng Hòa Hưng (Sài Gòn). Tuy tuhành và làm việc thiện, bà ráng cho Đinh tiếp tục đi học ởSài Gòn từ năm 1950.Cuối năm 1954, Lê Văn Đinh học trường tư thục KiếnThiết (gần ngã sáu Cách Mạng Tháng Tám - Võ Thị Sáu -đường 3-2 bây giờ). Vào thời điểm này, phong trào đấu tranhchính trị của nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn rất sôi nổi. Nhiềungười tham gia phong trào bảo vệ hòa bình do giới trí thức -mà tiêu biểu là luật sư Nguyễn Hữu Thọ, thạc sĩ Phạm HuyThông, kĩ sư Lưu Văn Lang, giáo sư Nguyễn Văn Dưỡng...-đòi chính quyền Ngô Đình Diệm phải thi hành đúng đắn Hiệpđịnh Genève, không khủng bố trả thù người kháng chiến cũ,phải hiệp thương với miền Bắc để tổng tuyển cử thống nhấtnước nhà bằng phương pháp hòa bình... được cán bộ ta giáodục, Lê Văn Đinh - lúc này 17 tuổi - say sưa tham gia cáccuộc mít tinh, biểu tình, thu thập chữ kí vào các bản kiến nghịgởi Ủy hội Quốc tế giám sát và kiểm soát việc thi hành hiệpđịnh. Tháng 12/ 1954, anh được kết nạp vào Đoàn Thanh niênLao động ở chi đoàn trường Kiến Thiết (Sài Gòn). Người côruột Lê Hoàng Hương không hề biết cháu mình hoạt độngchính trị chống lại chế độ độc tài gia đình trị họ Ngô. Chỉ đếnkhi Đinh bị bắt (năm 1956) bà mới biết, do có người nói.Anh bị giải đi một số nơi thẩm vấn, điều tra ở Sài Gòn -Chợ Lớn. Người đoàn viên thanh niên Lê Văn Đinh không hềkhai báo, do đó chúng chuyển anh về Trung tâm cải huấn TânHiệp giam giữ, chờ ngày mang đi đày Côn Đảo. Hiện naynhà bảo tàng Đồng Nai còn giữ một tờ đơn của bà Lê HoàngHương xin thăm nuôi Võ Phi Cơ (bí danh của Đinh). 6 giờ chiều ngày chủ nhật 2/12/1956, Đảng ủy nhà lao TânHiệp tổ chức cuộc phá khám lớn nhất trong lịch sử nổi dậycủa các nhà tù thời kháng chiến - 462 cán bộ đảng viên vàngười yêu nước thoát khỏi sự giam cầm của giặc, trở về vớiĐảng, với nhân dân. Nhưng 22 chiến sĩ đã hy sinh vì đạn địchbắn đuổi theo, trong đó có Lê Văn Đinh (Võ Phi Cơ). Tên anhđược ghi ở số 17 trang 126 cuốn sách Cuộc nổi dậy phá khámTân Hiệp (2/12/1956) của Nhà xuất bản Đồng Nai năm 1994.Đau xót trước cái chết của người cháu thân yêu, tuy đi tuxuất thế, song bà Lê Hoàng Hương không dửng dưng, thờ ơvới đất nước. Bà trở thành giao liên và nuôi giấu đồng chíLê Văn Út (tức Sáu Kiêm, Hồ Thiện Ngôn) ở xóm Lò Heo -Gia Định thời gian dài. Năm 1960, bà về ở thị xã Biên Hòa,mở chi nhánh nhà thuốc thầy Ba Cầu Bông (đường TrịnhHoài Đức)...Cuộc đời mẹ Phan Thị Mão quá vắn số nhưng mẹ để lại chođất nước người con trai duy nhất dám hy sinh vì sự nghiệpgiải phóng dân tộc cao quý. Vì vậy mẹ được Tổ quốc ghinhớ công ơn sinh thành liệt sĩ bằng việc truy tặng danh hiệuvẻ vang Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994.