PHAN THỊ NGỌC TƯƠI – TỪ TUỔI THƠ MẤT CHA ĐẾN TUỔI MƯỜI SÁU ĐỐI MẶT VỚI KẺ THÙ

PHAN THỊ NGỌC TƯƠI – TỪ TUỔI THƠ MẤT CHA ĐẾN TUỔI MƯỜI SÁU ĐỐI MẶT VỚI KẺ THÙ

Mười ba tuổi, đáng lẽ một cô bé chỉ cần có những ngày tháng bình yên bên gia đình, được đến trường, được vui chơi và lớn lên trong vòng tay cha mẹ. Nhưng với Phan Thị Ngọc Tươi, tuổi thơ đã khép lại quá sớm. Khi người cha Phan Trung Thà hy sinh, nỗi đau mất cha không khiến cô bé ấy tìm cách lẩn tránh chiến tranh mà ngược lại, trở thành một lời thôi thúc mạnh mẽ khiến chị quyết định bước vào con đường chiến đấu. Sau này, khi nhớ lại quyết định của mình, chị từng viết những câu thơ: “Sự hy sinh của cha là Tổ quốc trong ta/ Yêu Tổ quốc bắt đầu từ những người yêu dấu/ Trả thù cha cũng là cứu lấy nước non nhà”. Đó không chỉ là những câu thơ của một người con nhớ cha, mà còn là cách một cô bé mười ba tuổi biến nỗi đau riêng thành tình yêu đất nước.

Năm 1969, khi mới tròn 13 tuổi, Phan Thị Ngọc Tươi gia nhập Đội trinh sát vũ trang T30 thuộc Ban An ninh tỉnh Bến Tre. Tuổi đời quá nhỏ khiến ban đầu đơn vị không muốn nhận chị vào lực lượng trực tiếp chiến đấu. Nhưng chiến tranh không cho chị nhiều thời gian để lớn lên theo cách bình thường. Sau thời gian huấn luyện cấp tốc về sử dụng vũ khí, bom mìn, hóa trang và các kỹ năng hoạt động bí mật, cô thiếu nữ nhỏ tuổi ấy nhanh chóng chứng minh rằng mình không chỉ có lòng quyết tâm mà còn có sự gan dạ, thông minh và khả năng tác chiến đáng kinh ngạc. Chỉ khoảng một tháng sau khi vào quân ngũ, chị đã lập chiến công đầu bằng việc dùng lựu đạn tiêu diệt 5 tên an ninh quân đội địch, trong đó có một đại úy, tại một quán nước ở thị trấn Mỏ Cày. Không lâu sau đó, chị tiếp tục thực hiện những trận đánh táo bạo nhằm vào lực lượng địch tại sân bay Tân Thành.

Nhưng điều đáng nhớ nhất ở Phan Thị Ngọc Tươi không nằm ở những con số về chiến công. Điều khiến người đọc hôm nay thực sự xúc động là hình ảnh một cô gái tuổi thiếu niên phải sống trong một thế giới mà mỗi nhiệm vụ đều có thể là nhiệm vụ cuối cùng. Chị bước vào chiến trường khi tuổi đời còn chưa đủ để hiểu hết những mất mát mà chiến tranh có thể gây ra, nhưng lại đủ trưởng thành để hiểu rằng phía sau mình là quê hương, là đồng bào, là những người thân đã ngã xuống. Càng chiến đấu, chị càng trưởng thành; và càng trưởng thành, chị càng hiểu rằng người lính không chỉ chiến đấu bằng lòng căm thù mà còn bằng tình yêu đối với những gì mình muốn bảo vệ.

T30 khi ấy là một đơn vị đặc biệt của lực lượng An ninh Bến Tre, với nhiệm vụ đưa chiến trường vào giữa lòng địch. Quân số không đông nhưng hoạt động ngay trong những địa bàn mà đối phương kiểm soát gắt gao. Từng chiến sĩ phải dựa vào sự gan dạ, mưu trí và khả năng nắm tình hình để tồn tại. Trong hàng trăm trận đánh của T30, trận đánh vào Trung tâm Thẩm vấn Kiến Hòa mùa hè năm 1972 là một trong những trận chiến khốc liệt nhất. Đây là nơi địch giam giữ, tra tấn và khai thác cán bộ, chiến sĩ cách mạng cùng đồng bào bị bắt, vì thế việc đánh vào đây không chỉ nhằm tiêu diệt một mục tiêu quân sự mà còn là hành động nhằm phá tan một trung tâm đàn áp, cứu những người đang bị giam cầm và chia lửa với chiến trường.

Đêm 12 tháng 6 năm 1972, Phan Thị Ngọc Tươi khi ấy mới 16 tuổi được giao trực tiếp chỉ huy trận đánh, đồng thời chỉ huy tiểu đội 3 – mũi chủ công. Sau thời gian dài trinh sát, nghiên cứu địa hình, lập bản đồ và luyện tập phương án tại căn cứ, tám chiến sĩ của T30 chia thành ba mũi bí mật đột nhập mục tiêu. Đúng 20 giờ, tiếng pháo lệnh vang lên. Bộc phá, thủ pháo và lựu đạn đồng loạt phát nổ, Trung tâm Thẩm vấn Kiến Hòa chìm trong khói lửa. Những chiến sĩ trẻ lao vào trận đánh với quyết tâm phá hủy nơi từng gieo đau thương cho đồng bào và đồng đội của mình.

Nhưng một trận đánh được chuẩn bị kỹ đến đâu cũng không thể lường hết những biến cố xảy ra trong chiến trường. Khi lực lượng bị địch bao vây, nhiệm vụ cấp thiết nhất không còn là tiến công mà là làm sao để những người còn lại có thể rút lui. Trong khoảnh khắc sinh tử ấy, Phan Thị Ngọc Tươi đã lựa chọn ở lại. Hai tiểu đội trưởng Văn Năm và Văn Trãi cũng giành ở lại để thu hút địch, chặn đường truy kích, tạo điều kiện cho chị và những người khác rút lui. Sau này, khi kể lại trận đánh, người nữ Anh hùng vẫn không thể quên hai người đồng đội đã giành sự hy sinh về phía mình để chị được sống.

Đó có lẽ là một trong những khoảnh khắc đẹp nhất của tình đồng đội trong chiến tranh. Trong lúc sự sống của mỗi người chỉ còn được tính bằng từng phút, họ không nghĩ đến việc ai sẽ sống, ai sẽ chết cho riêng mình. Họ nghĩ đến người bên cạnh. Những người lính ấy đã lựa chọn đứng lại để đồng đội có thêm một con đường sống. Và Phan Thị Ngọc Tươi, cô gái mười sáu tuổi, cũng đã bước vào trận chiến ấy với chính tinh thần đó: chiến đấu không phải chỉ cho bản thân mình mà cho đồng đội, cho nhiệm vụ và cho những người đang chờ đợi phía sau.

Cuối cùng, khi quả lựu đạn cuối cùng trên tay không nổ, Phan Thị Ngọc Tươi rơi vào tay địch. Một cô gái mới mười sáu tuổi bị bắt sau một trận đánh vào chính trung tâm thẩm vấn của đối phương. Nhưng nếu kẻ địch nghĩ rằng bắt được người chỉ huy trẻ tuổi ấy đồng nghĩa với việc có thể buộc chị khai báo, thì chúng đã nhầm. Chị bị tra tấn dã man, bị bẻ gãy ngón tay trỏ bên phải, nhưng vẫn không khuất phục. Từ một cô gái tuổi thiếu niên cầm vũ khí chiến đấu, chị trở thành một người tù phải dùng chính nghị lực của mình để chống lại những cuộc tra hỏi và đòn roi.

Có một hình ảnh khiến câu chuyện về Phan Thị Ngọc Tươi trở nên ám ảnh hơn bất cứ chiến công nào: trong xà lim, chị đã dùng máu của chính mình viết lên tường những câu thơ: “Xương ta gãy để nối liền Nam Bắc/ Máu ta rơi cho bộ đội trưởng thành”.

Máu ấy không còn chỉ là máu của một cô gái mười sáu tuổi. Nó trở thành lời khẳng định rằng thân thể có thể bị hành hạ, ngón tay có thể bị bẻ gãy, nhưng ý chí của người chiến sĩ thì không dễ dàng bị khuất phục. Trong căn phòng giam tối tăm, khi không có giấy, không có bút, chị lấy chính máu mình làm mực. Có lẽ chưa bao giờ những câu chữ về lòng trung thành với Tổ quốc lại được viết bằng một thứ mực đắt giá đến như vậy. Đó là máu của tuổi trẻ, là nỗi đau của một người con mất cha, là sự hy sinh của một người lính và cũng là niềm tin rằng những gì mình chịu đựng hôm nay sẽ góp phần cho ngày đất nước được tự do.

Sau Hiệp định Paris năm 1973, Phan Thị Ngọc Tươi được trả tự do nhưng vẫn bị theo dõi nghiêm ngặt. Chị tìm cách liên lạc với đơn vị và được giao tiếp tục bám trụ nội thành, vừa trị bệnh vừa tạo thế hợp pháp để hoạt động. Trong tình thế bị mật thám theo dõi suốt ngày đêm, chị tìm cách đánh lạc hướng rồi thoát ra vùng giải phóng. Từ đó, chị tiếp tục điều trị, học tập và công tác tại quân y dã chiến cho đến ngày đất nước hoàn toàn thống nhất.

Điều đáng khâm phục là chiến tranh kết thúc không có nghĩa là hành trình cống hiến của Phan Thị Ngọc Tươi cũng dừng lại. Sau năm 1975, chị tiếp tục học tập, từng bước hoàn thành chương trình văn hóa rồi tốt nghiệp Đại học An ninh năm 1983, sau đó còn học báo chí và công tác tại Báo Công an Thành phố Hồ Chí Minh. Nhưng trong cuộc đời sau chiến tranh của chị, những người đồng đội vẫn luôn hiện diện. Chị cùng chị ruột là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Thị Minh Hiền tham gia chăm lo đời sống, xây dựng gần 30 căn nhà tình nghĩa cho đồng đội T30.

Có lẽ chính điều ấy làm cho hình ảnh Phan Thị Ngọc Tươi trở nên đẹp hơn sau ánh hào quang của danh hiệu Anh hùng. Bởi chị không xem những gì mình đã làm là một món nợ để người khác phải ghi nhớ. Ngược lại, điều khiến chị day dứt nhất lại là những người đã hy sinh. Nhiều năm sau chiến tranh, chị vẫn nhớ những đồng đội từng cứu mình, vẫn tìm kiếm những ân nhân từng giải vây cho mình trong những trận đánh giữa lòng địch. Khi nhắc đến họ, ký ức của người nữ trinh sát năm nào dường như vẫn chưa bao giờ khép lại.

Nhìn lại cuộc đời Phan Thị Ngọc Tươi, người ta có thể bắt gặp một hành trình đặc biệt: 13 tuổi bước vào chiến đấu, 16 tuổi đối mặt với nhà tù và tra tấn, rồi dành cả những năm tháng sau hòa bình để học tập, công tác và tri ân đồng đội. Từ một cô bé mất cha vì chiến tranh, chị đã biến nỗi đau thành sức mạnh. Từ một nữ trinh sát nhỏ tuổi, chị trưởng thành giữa những trận đánh. Từ một người tù không khuất phục trước đòn roi, chị bước ra khỏi chiến tranh với một tâm hồn vẫn cháy bỏng tình yêu quê hương, đất nước và đồng đội.

Ngày hôm nay, chúng ta đọc lại câu chuyện ấy trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác. Không còn tiếng súng, không còn những cuộc truy bắt giữa lòng thành phố, không còn những đêm phải tìm cách vượt qua vòng vây của kẻ thù. Một cô gái mười sáu tuổi hôm nay có thể nghĩ về trường học, gia đình, những ước mơ và tương lai phía trước. Nhưng Phan Thị Ngọc Tươi ở tuổi mười sáu lại phải nghĩ cách làm thế nào để đồng đội rút lui an toàn, làm thế nào để không hé lộ bí mật, làm thế nào để chịu đựng thêm một lần tra tấn mà vẫn bảo vệ được những người ở phía sau.

Khoảng cách giữa hai tuổi mười sáu ấy chính là khoảng cách mà lịch sử đã tạo nên. Và cũng chính khoảng cách ấy khiến chúng ta càng phải biết ơn thế hệ đã đi trước. Họ đã sống một tuổi trẻ mà chúng ta không thể sống lại, chịu đựng những đau đớn mà chúng ta không thể hình dung hết, để đổi lấy một tương lai mà chính họ nhiều khi không biết mình có được nhìn thấy hay không.

Phan Thị Ngọc Tươi đã từng viết bằng máu trên bức tường nhà lao rằng:

"Xương ta gãy để nối liền Nam Bắc

Máu ta rơi cho bộ đội trưởng thành”.

Hôm nay, đất nước đã nối liền, Nam Bắc đã chung một mái nhà, những đứa trẻ được lớn lên trong hòa bình. Vì thế, hai câu thơ ấy không chỉ thuộc về quá khứ. Nó đặt trước thế hệ hôm nay một câu hỏi về trách nhiệm: chúng ta sẽ làm gì để xứng đáng với những giọt máu đã rơi?

Có thể chúng ta không cần cầm súng như chị. Không phải bước vào những trận đánh giữa lòng địch, cũng không phải dùng máu để viết lên tường nhà lao. Nhưng chúng ta có thể học tập nghiêm túc hơn, sống tử tế hơn, có trách nhiệm hơn với cộng đồng và đất nước; biết trân trọng hòa bình thay vì coi đó là điều vốn có. Bởi cách đẹp nhất để tri ân một thế hệ đã hy sinh tuổi trẻ cho Tổ quốc là sống một tuổi trẻ có ích, để những gì họ đánh đổi không trở nên vô nghĩa.

Phan Thị Ngọc Tươi hôm nay đã đi qua những năm tháng chiến tranh, nhưng cô gái mười ba tuổi ngày nào dường như vẫn còn đó trong ký ức dân tộc – cô gái đã biến mất mát thành lòng yêu nước, biến tuổi thơ thành tuổi chiến đấu và biến những đau đớn của riêng mình thành lời thề không khuất phục. Chị đã sống thay cả phần đời mà những đồng đội của mình không kịp sống; và đến lượt chúng ta, phải biết sống xứng đáng với phần bình yên mà họ đã trao lại.