PHAN THỊ RÀNG - Người nữ trinh sát kiên trung của Hòn Đất
Họ và tên: Phan Thị Ràng; bí danh Tư Phùng; nhân dân thường gọi là chị Sứ. Năm sinh – năm mất: 1937–1962. Quê quán: xã Lương Phi, vùng Tri Tôn, An Giang. Địa bàn hoạt động: Xà Tón, Bình Sơn, Hòn Đất và căn cứ Ba Hòn. Lực lượng: thiếu niên cứu quốc, giao liên, trinh sát và cán bộ phong trào địa phương. Nhóm nhân vật: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ. Giai đoạn lịch sử liên quan: kháng chiến chống thực dân Pháp và kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Căn cứ Ba Hòn ở Hòn Đất là địa bàn quan trọng của cách mạng miền Tây Nam Bộ. Đầu năm 1962, đối phương huy động lực lượng lớn đánh vào căn cứ, đồng thời truy tìm giao liên, trinh sát và cán bộ cơ sở. Người hoạt động phải đi lại giữa vòng vây, vừa chuyển tin, vừa vận động nhân dân và bảo vệ đầu mối liên lạc.
Phan Thị Ràng sinh trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Năm 1950, khi mới 13 tuổi, chị tham gia Đội Thiếu niên cứu quốc và làm giao liên. Sau năm 1954, chị tiếp tục hoạt động trinh sát tại Xà Tón rồi chuyển về khu vực Bình Sơn, Trí Đạo và Hòn Đất. Chị tham gia thanh vận, liên lạc giữa các đơn vị, vận động nhân dân đấu tranh chính trị và hỗ trợ căn cứ Ba Hòn.
Đêm 8 rạng sáng 9/1/1962, trong khi làm nhiệm vụ tiếp cận đồng đội tại khu vực Hòn Đất, Phan Thị Ràng bị phục kích và bắt. Nguồn chính thống ghi nhận đối phương dùng nhiều biện pháp dụ dỗ, mua chuộc và tra tấn để buộc chị khai báo. Chị không cung cấp thông tin về tổ chức và đồng đội, giữ vững khí tiết cho đến khi hy sinh ở tuổi 25. Hình tượng chị là nguyên mẫu quan trọng của nhân vật chị Sứ trong tiểu thuyết “Hòn Đất”, nhưng tác phẩm văn học có quá trình sáng tạo riêng; vì vậy, câu chuyện lịch sử cần phân biệt rõ dữ kiện về Phan Thị Ràng với chi tiết nghệ thuật trong tiểu thuyết.
