Phan Thị Ràng|Nữ chiến sĩ cách mạng vùng Hòn Đất, Kiên Giang; hy sinh năm 1969.
Phan Thị Ràng (1937–1962), còn được biết đến với bí danh Tư Phùng, là một nữ chiến sĩ cách mạng và được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Bà được biết đến rộng rãi vì là nguyên mẫu của nhân vật chị Sứ trong tiểu thuyết Hòn Đất, một tác phẩm có ảnh hưởng lớn trong văn học Việt Nam về thời kỳ kháng chiến.
Cuộc đời và hoạt động cách mạng
Phan Thị Ràng sinh năm 1937 tại xã Lương Phi, huyện Tri Tôn (nay thuộc tỉnh An Giang), trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Từ khoảng 13 tuổi, bà tham gia Đội Thiếu niên Cứu quốc, sau đó đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ như giao liên, trinh sát và phụ trách thanh vận. Đến năm 1960, bà được phân công về khu vực Thổ Sơn – Hòn Đất để xây dựng cơ sở cách mạng và vận động quần chúng.
Sự hy sinh
Cuối năm 1961, trong các trận càn quy mô lớn của đối phương vào căn cứ Ba Hòn, Phan Thị Ràng vừa làm liên lạc giữa các đơn vị, vừa tham gia công tác dân vận và binh vận. Rạng sáng 9/1/1962, trên đường làm nhiệm vụ, bà bị bắt. Theo các tư liệu lịch sử được công bố, bà chịu nhiều hình thức tra tấn nhưng không tiết lộ bí mật của lực lượng cách mạng và bị hành quyết tại chân núi Hòn Đất khi mới 25 tuổi. Nhiều nguồn cũng ghi lại rằng trước khi hy sinh, bà đã cố cảnh báo đồng đội về việc nguồn nước bị đầu độc.
Di sản và ảnh hưởng
Sự hy sinh của Phan Thị Ràng đã trở thành biểu tượng về lòng kiên trung trong ký ức lịch sử của vùng Hòn Đất. Hình tượng của bà được nhà văn Anh Đức xây dựng thành nhân vật chị Sứ trong Hòn Đất, qua đó được đông đảo độc giả biết đến và tiếp tục được chuyển thể sang các loại hình nghệ thuật khác. Hằng năm, tại khu di tích Ba Hòn – Hòn Đất đều diễn ra lễ tưởng niệm ngày hy sinh của bà.
