PHẦN THỨ HAI TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP 1947-1954

Song song với công tác xây dựng lực lượng cách mạng, xây dựng vùng căn cứ kháng chiến, Quận uỷ đã chú trọng đến công tác xây dựng Đảng, trong đó vấn đề hết sức quan trọng là thành lập các chi bộ cơ sở ở các xã đơn vị hành chính, trong đó có Dương Tơ.

1- THÀNH LẬP CHI BỘ DƯƠNG TƠ

THÁNG 01 NĂM 1947 QUẬN UỶ PHÚ QUỐC QUYẾT ĐỊNH THÀNH LẬP CHI BỘ DƯƠNG TƠ trực thuộc Quận uỷ. Chi bộ Đảng đầu tiên của Dương Tơ gồm có 09 đảng viên:

1- Đồng chí Nguyễn Văn Điệp (Ba Điệp, làm Bí thư chi bộ đầu tiên)

2- Đồng chí Trịnh Đình Tên (Chín Nhỏ, làm Phó Bí thư chi bộ)

3- Đồng chí Ngô Văn Bộ (Hai Bộ),

4- Đồng chí Huỳnh Văn Sô (Hai Sô),

5- Đồng chí Nguyễn Văn Phận (Tư Việt),

6- Đồng chí Nguyễn Văn Thân (Tư Thân),

7- Đồng chí Diệp Văn Lẹt (Hai Lẹt),

8- Đồng chí Lê Văn Dụ (Hai Dụ),

9- Đồng chí Võ Kỳ Quang (Võ Tấn Cử)

Lúc này Quận ủy phân công đồng chí Nguyễn Văn Bằng (Tư Bằng) cùng một số cán bộ của quận về Dương Tơ để cùng với chi bộ tiến hành chuẩn bị các điều kiện tiến tới thành lập xã mới Dương Tơ.

2- CHÍNH THỨC THÀNH LẬP XÃ DƯƠNG TƠ:

Từ đầu năm 1947, tuy đã hình thành chi bộ nhưng về mặt chính quyền thì Dương Tơ vẫn chưa chính thức là đơn vị hành chính cấp xã. Được sự chỉ đạo của Quận ủy, chi bộ Dương Tơ cùng với đoàn cán bộ của quận cử xuống đã tích cực chuẩn bị các mặt để thành lập xã.

Từ tháng 2 đến tháng 4 năm 1947, thực hiện chủ trương của Quận ủy về việc đẩy mạnh hoạt động vũ trang, bao vây giặc Pháp trong nội ô Dương Đông, quyết giữ vững và mở rộng vùng giải phóng, dân quân du kích Dương Tơ đã phối hợp với đơn vị Vệ quốc đoàn của quận, mở đợt vây ép địch, tạo điều kiện rút dân từ Dương Đông về vùng giải phóng nhằm xây dựng thực lực kháng chiến lâu dài. Để thực hiện chủ trương này, ta tổ chức đánh trận Cầu Ngang; vây ép địch, co cụm suốt ba ngày liên tục. Nhiều gia đình ở Dương Đông nhân dịp này đã di chuyển tài sản, dời nhà lên vùng Gành Gió, Ông Lang, Khu Tượng... một số vào Suối Mây, Suối Đá, xuống Dương Tơ, Bàng Quỳ là vùng tự do của ta để định cư sinh sống. Vì vậy, thời gian này, vùng Dương Tơ đã hình thành thêm các cụm dân cư; dân số tăng lên.

Giữa năm 1947, xã Dương Tơ chính thức được thành lập. Xã có địa bàn rất rộng, bao gồm toàn bộ phần đất phía Nam của đảo Phú Quốc.

Xã được chính thức thành lập là niềm tự hào, phấn khởi của nhân dân Dương Tơ, đồng thời cũng đặt ra trách nhiệm hết sức nặng nề là bảo đảm giữ vững vùng giải phóng, xây dựng cho được căn cứ kháng chiến, góp phần vào thế trận liên hoàn cùng các xã Hàm Ninh và Cửa Dương bao vây địch ở Dương Đông.

Ngày 01/01/1948, xã tổ chức cuộc bầu cử Hội đồng nhân dân xã lần đầu tiên. Ông Nguyễn Văn Cang (Ba Cang) được bầu làm Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã.

Ngày 02/01/1948, tổ chức bầu ra Ủy ban Kháng chiến Hành chính xã, với 11 thành viên, phân công như sau:

1. Ông Nguyễn Văn Phận (Tư Việt), Chủ tịch.

2. Ông Đỗ Kim Thiệu (Tư Thiệu), Phó Chủ tịch

3. Ông Trần Văn Ngọc (Tư Ngọc), Phó Chủ tịch

4. Ông Nguyễn Văn Kèn (Ba Kèn), Ủy viên Thư ký²

5. Ông Lâm Minh Mẫn (Năm Trì) Ủy viên, phụ trách tuyên truyền và thông tin

6. Ông Trần Văn Hợi (Sáu Hợi), Ủy viên, phụ trách Quân sự

7. Ông Nguyễn Văn Tử (Tư Tử), Ủy viên, phụ trách Công an

8. Ông Nguyễn Văn Châu (Tư Châu), Ủy viên, phụ trách xã hội

9. Ông Nguyễn Văn Thạnh (Hai Thạnh), Ủy viên, phụ trách Canh nông

10. Ông Nguyễn Văn Tho (Chín Tho), Ủy viên, phụ trách Thuế vụ

11. Ông Đặng Văn Bông (Hai Đột), Ủy viên, phụ trách Y tế

Dưới sự lãnh đạo của chi bộ, Hội đồng nhân dân xã và Ủy ban Kháng chiến Hành chính xã Dương Tơ đã tích cực chỉ đạo việc củng cố bộ máy ở các xóm ấp, thành lập các tổ chức dân quân tự vệ tuần tra canh gác, giữ gìn an ninh trật tự, trấn áp bọn phản cách mạng. Chính quyền đã phối hợp với các đoàn thể cứu quốc động viên nhân dân tăng gia sản xuất, trồng lương thực hoa màu... với quyết tâm giữ vững vùng giải phóng.

———

² - Cũng có ý kiến cho rằng, Ủy viên Thư ký là ông Nguyễn Ngọc Thanh (Ba Kiến).

———

Bấy giờ, các tổ chức đoàn thể cứu quốc, Mặt trận Việt Minh, Công an, Xã đội... của Dương Tơ cũng được hình thành, đi vào hoạt động.

Mặt trận Việt Minh:

1. Ông Nguyễn Văn Điệp (Ba Điệp), Bí thư chi bộ xã, kiêm Chủ tịch Mặt trận.³

2. Ông Nguyễn Văn Cang (Ba Cang), Chủ tịch HĐND xã, làm phó Chủ tịch

3. Bà Võ Thị Phòng (Hai Xe), Hội trưởng Phụ nữ Cứu quốc, làm thành viên

4. Ông Võ Văn Thắng (Năm Nồi), Bí thư Đoàn Thanh niên Cứu quốc, làm thành viên

5. Ông Võ Văn Tám (Võ Đồng Sơ), Hội trưởng Nông dân Cứu quốc, làm thành viên

Ban Chấp hành Hội Phụ nữ Cứu quốc:

1. Bà Võ Thị Phòng (Hai Xe), Hội trưởng

2. Bà Lâm Thị Thiệt (Ba Thiệt), Hội phó⁴

3. Bà Trần Thị Bông (Tư Bông), Ủy viên Thường vụ

4. Bà Hồ Thị Nghiêm (Hai Nghiêm), Ủy viên

5. Bà Trần Thị Lan (Tám Lời), Ủy viên

6. Bà Nguyễn Thị Bảy (Bảy Ba Kiến), Ủy viên

———

³ - Cũng có ý kiến cho rằng, Chủ tịch Mặt trận Việt Minh là ông Nguyễn Văn Châu (Tư Châu).

⁴ - Cũng có ý kiến cho rằng, Hội phó là Phạm Thị Thung (Hai Sự).

———

7. Bà Nguyễn Thị Mỹ Phước, Ủy viên

8. Bà Dương Thị Kim Hoa (Hai Lùng), Ủy viên

9. Bà Trần Thị Cúc (Hai Thời), Ủy viên

10. Bà Nguyễn Thị Thử (Hai Thử), Ủy viên

11. Bà Hai Cuội, Ủy viên

12. Bà Má Vú, Ủy viên

Ban Chấp hành Đoàn Thanh niên Cứu quốc

1. Ông Võ Văn Thắng (Năm Nồi), Đoàn Trưởng⁵

2. Ông Nguyễn Văn Sương, Đoàn phó⁶

3. Ông Giang Tấn Phát, Thư ký

4. Ông Trần Văn Phép (Sáu Phép), Ủy viên

5. Ông Ngô Văn Diễn (Năm Diễn), Ủy viên

6. Ông Trần Văn Năm (Năm Có), Ủy viên

Ban Chấp hành Hội Nông dân Cứu quốc:

1. Ông Võ Văn Tám (Võ Đồng Sơ), Hội Trưởng

2. Ông Nguyễn Văn Chợ (Hai Chợ), Hội phó

3. Ông Nguyễn Tấn Lương (Hai Đực), Ủy viên

4. Ông Trần Văn Diễn (Ba Diễn), Ủy viên

5. Ông Nguyễn Văn Kịch (Năm Kịch), Ủy viên

6. Ông Bảy Phùng, Ủy viên

———

⁵ - ⁶: Cũng có ý kiến cho rằng, Đoàn trưởng là Nguyễn Văn Cang (Ba Cang) và Đoàn phó là Nguyễn Văn Hội.

———

Ban Chỉ huy Xã Đội:

1. Ông Nguyễn Văn Điệp (Ba Điệp), Bí thư Chi bộ, Chính trị viên

2. Ông Trần Văn Hợi (Sáu Hợi), Xã Đội trưởng

3. Ông Trần Văn Năm (Năm Có), Xã đội phó

4. Ông Dương Văn Anh (Ba Méo), Xã đội phó⁷

5. Ông Nguyễn Thành Nghĩa (Quốc Sĩ), Phó Công an, kiêm Xã Đội phó

Ban Chỉ huy Công an

1. Ông Nguyễn Văn Tử (Tư Tử), Trưởng ban

2. Ông Nguyễn Thành Nghĩa (Quốc Sĩ), Phó ban

3. Ông Dương Văn Anh (Ba Méo), Xã Đội phó kiêm Phó ban

Ban Chấp hành Hội Mẹ chiến sỹ

1. Bà Nguyễn Thị Nhi, Hội trưởng

2. Bà Đặng Thị Đật, Hội phó

3. Bà Đinh Thị Len, Hội phó

4. Bà Nguyễn Thị Quát, Ủy viên

5. Bà Thái Thị Kiết, Ủy viên

6. Bà Đỗ Thị Trượng, Ủy viên

———

⁷ - Cũng có ý kiến cho rằng, Xã Đội phó là Nguyễn Văn Cang (Ba Cang) không phải Dương Văn Anh.

———

Ban Thông tin Tuyên truyền

1. Lâm Minh Mẫn (Biện, Năm Trì), Trưởng ban

2. Ông Ngô Văn Thanh (Hai Phình), Phó Trưởng ban

3. Ông Mai Văn Có, Ủy viên

Ban Y tế xã do ông Đặng Văn Bông (Hai Đột) làm Trưởng ban, Hội Hoa kiều giải phóng do ông Trần Tích Đức (Tư Đức) làm Hội trưởng.

Tổ chức Đảng, bộ máy chính quyền, các đoàn thể, dân quân du kích của xã được xây dựng, kiện toàn đi vào hoạt động ngày càng có hiệu quả; các phong trào được đẩy mạnh đến tận xóm ấp. Xã Dương Tơ đã từng bước phát triển thực lực xây dựng vùng căn cứ kháng chiến, giữ vững vùng giải phóng.

Thời điểm này đời sống kinh tế của hầu hết nhân dân trong xã rất khó khăn nhưng bà con vẫn chắt chiu tiền của, lương thực để ủng hộ cho kháng chiến. Có thể nói mọi chi phí hoạt động nơi ăn, chỗ nghỉ, nơi làm việc hội họp... của các cơ quan xã đều dựa vào sự ủng hộ giúp đỡ của nhân dân. Nhân dân xã Dương Tơ đã đùm bọc nuôi dưỡng, che chở, bảo vệ đảng viên, cán bộ chiến sĩ với niềm tin kháng chiến nhất định thắng lợi.