Phan Trọng Tuệ
Thiếu tướng Phan Trọng Tuệ (1917 – 1991) là một trong những vị tướng lĩnh, nhà lãnh đạo lỗi lạc của Quân đội Nhân dân Việt Nam và ngành Giao thông vận tải. Cuộc đời ông là một bản anh hùng ca về lòng kiên trung, trí tuệ đổi mới và tinh thần dấn thân vào những nơi ác liệt nhất.Trong lịch sử kháng chiến, tên tuổi của ông gắn liền với một bước ngoặt vĩ đại: Người đặt nền móng xoay chuyển cục diện đường Trường Sơn từ gùi thồ thô sơ sang cơ giới hóa (ô tô vận tải), khai sinh ra con đường huyền thoại
Phan Trọng Tuệ sinh ra tại xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai, Hà Nội. Ông sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng, gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương từ năm 1934 khi mới 17 tuổi.
Giai đoạn 1939 – 1940, ông giữ chức Bí thư Tỉnh ủy lâm thời các tỉnh Sơn Tây, Hà Đông. Năm 1943, ông bị thực dân Pháp bắt giam, kết án 27 năm tù và đày ra "địa ngục trần gian" Côn Đảo. Sự tra tấn dã man của kẻ thù không khuất phục được người chiến sĩ trẻ. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông được giải thoát, trở về đất liền và lập tức lao vào cuộc kháng chiến chống Pháp ở Nam Bộ, từng giữ nhiều chức vụ quan trọng như Tư lệnh, Phó Tư lệnh kiêm Chính ủy Phân liên khu miền Tây Nam Bộ. Năm 1955, ông được phong hàm Thiếu tướng
Năm 1961, Thiếu tướng Phan Trọng Tuệ được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải. Đến năm 1965, cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn khốc liệt, nhu cầu chi viện vũ khí, khí tài quân sự nặng cho tiền tuyến miền Nam trở nên vô cùng cấp thiết. Tuy nhiên, tuyến đường Trường Sơn (Đoàn 559) lúc bấy giờ chủ yếu vẫn là đường giao liên đi bộ, vận chuyển bằng gùi thồ thô sơ, năng suất rất thấp.
Đầu năm 1965, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Trung ương Đảng đã đưa ra một quyết định táo bạo: Điều động Bộ trưởng Phan Trọng Tuệ vào trực tiếp làm Tư lệnh kiêm Chính ủy Đoàn 559. Nhiệm vụ của ông là: Phải đưa bằng được xe cơ giới (ô tô) vượt qua dãy Trường Sơn vào Nam.
Vừa nhậm chức, Tư lệnh Phan Trọng Tuệ đã lập tức hành quân ra tiền tuyến, băng rừng lội suối để khảo sát thực địa. Ông nhận ra rằng: Nếu cứ bám theo lối mòn gùi thồ cũ thì không bao giờ xe ô tô đi được. Phải mở những con đường mới rộng lớn hơn, bền vững hơn.
Huy động đại quân: Ông đã tập hợp lực lượng lên tới hơn 20.000 người, kết hợp giữa bộ đội công binh, thanh niên xung phong và dân công hỏa tuyến. Đồng thời, ông kéo những lực lượng thi công cơ giới mạnh nhất của Bộ Giao thông vận tải vào cuộc.
Giai thoại "Tướng Phan Thanh Xuân": Để giữ bí mật tuyệt đối với tình báo địch về việc một Bộ trưởng trực tiếp ra mặt trận cầm quân, trong các công văn, giấy tờ mật gửi về Trung ương đòi hỏi tăng cường xe cộ, pháo cao xạ hay khí tài, ông không ký tên Phan Trọng Tuệ mà ký tên là Phan Thanh Xuân (Thanh Xuân là tên của vợ ông). Anh em chiến sĩ thời bấy giờ thường kháo nhau câu đùa đầy kính trọng: "Tướng Phan Thanh Xuân đang vét sạch quân và xe của Bộ trưởng Phan Trọng Tuệ đấy!
Thách thức lớn nhất lúc bấy giờ là làm sao vượt qua được các "túi nước", các vùng sình lầy quanh năm ngập lụt của miền Tây và các dãy đá tai mèo hiểm trở.
Tư lệnh Phan Trọng Tuệ đã chỉ đạo mở Đường 20 Quyết Thắng – con đường xuất phát từ Phong Nha (Quảng Bình) đông Trường Sơn, cắt ngang đỉnh đại ngàn dũng mãnh chạy sang tây Trường Sơn (Lào). Đây là tuyến đường vô cùng hiểm trở, chịu sự đánh phá dữ dội nhất của không quân Mỹ.
Ông trực tiếp bám trụ tại các trọng điểm đánh phá ác liệt nhất, cùng ăn, cùng ngủ, cùng chịu bom đạn với chiến sĩ công binh để chỉ đạo. Với tư duy của một Bộ trưởng giao thông dày dạn kinh nghiệm, ông áp dụng các giải pháp kỹ thuật, chia tuyến đường làm nhiều nhánh để phá thế độc đạo, giúp xe có thể chạy được ngay cả trong mùa mưa lũ. Đến đầu năm 1966, Đường 20 thông tuyến, những đoàn xe ô tô chở đầy hàng hóa quân sự rầm rập tiến vào chi viện cho miền Nam, làm thay đổi hoàn toàn cục diện chiến trường.
Sau khi hoàn thành sứ mệnh lịch sử đặt nền móng cho cơ giới hóa Trường Sơn, ông trở về Trung ương tiếp tục điều hành Bộ Giao thông vận tải và sau này giữ chức Phó Thủ tướng Chính phủ.Trong ký ức của đồng đội và nhân dân, Thiếu tướng Phan Trọng Tuệ là một bậc trượng phu hào hoa, giỏi bắn súng, cưỡi ngựa, thích nhiếp ảnh nhưng lại có lối sống vô cùng liêm khiết, giản dị. Suốt cuộc đời, ông chưa bao giờ tư lợi hay dùng quyền chức để mưu cầu đặc quyền cho gia đình.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng viết về ông bằng những lời trân trọng nhất: "Đồng chí Phan Trọng Tuệ, người Cộng sản kiên trung...". Với những cống hiến vĩ đại, ông đã được Nhà nước truy tặng nhiều danh hiệu cao quý, trong đó có Huân chương Sao Vàng, Huân chương Hồ Chí Minh và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên của ông hiện nay được đặt cho nhiều con đường trang trọng tại Thủ đô Hà Nội và các tỉnh thành.
