PHAN TRỌNG TUỆ – NGƯỜI MỞ ĐƯỜNG CHO NHỮNG TUYẾN VẬN TẢI CHIẾN LƯỢC
Phạm Quang Huy
1. Người cán bộ trưởng thành qua chiến tranh
Phan Trọng Tuệ sinh năm 1917 tại Hà Nội, tham gia hoạt động cách mạng từ khi còn trẻ và trưởng thành qua nhiều năm đấu tranh. Ông từng đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ trong quân đội, chính quyền và công tác vận tải, từ đó có được kinh nghiệm phong phú cả về quân sự lẫn tổ chức.
Điểm đặc biệt trong sự nghiệp của Phan Trọng Tuệ là ông nhiều lần được giao những nhiệm vụ tưởng như thuộc về những lĩnh vực rất khác nhau. Từ công tác quân sự, vận động quần chúng đến giao thông vận tải và bảo đảm tuyến chi viện chiến lược, ông đều thể hiện khả năng tổ chức và tư duy thực tiễn.
2. Một trong những người đặt nền móng cho vận tải quân sự
Trong kháng chiến, vấn đề vận chuyển người và vũ khí từ hậu phương vào chiến trường luôn là bài toán sống còn. Một đội quân có thể có chiến sĩ và vũ khí, nhưng nếu không có đường vận chuyển, lương thực, nhiên liệu và phương tiện thì không thể tiến hành chiến tranh lâu dài.
Phan Trọng Tuệ có thời gian phụ trách công tác vận tải và là Cục trưởng đầu tiên của Cục Vận tải. Những kinh nghiệm ấy sau này trở thành cơ sở để ông được giao những nhiệm vụ quan trọng liên quan đến tuyến chi viện chiến lược.
3. Những con thuyền chở vũ khí vào Nam
Trước khi tuyến vận tải Trường Sơn phát triển thành một hệ thống đường bộ và đường ống quy mô lớn, cách mạng đã tìm nhiều phương thức đưa vũ khí vào chiến trường miền Nam. Trong đó có phương án vận chuyển bằng đường biển.
Phan Trọng Tuệ từng được Trung ương giao tổ chức đóng thuyền để vận chuyển vũ khí vào Nam bằng đường biển. Công việc này đòi hỏi phải tính toán rất kỹ về phương tiện, tuyến đường, khả năng ngụy trang và bảo đảm an toàn.
4. Đến với Đoàn 559
Năm 1965, Phan Trọng Tuệ được giao làm Tư lệnh kiêm Chính ủy Đoàn 559. Đây là lực lượng có nhiệm vụ tổ chức tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn – con đường sau này trở thành một trong những hệ thống vận tải quân sự lớn nhất của cuộc chiến tranh.
Ở thời điểm đó, tuyến đường còn rất khó khăn. Phần lớn là đường rừng, thường xuyên bị máy bay đánh phá và chịu ảnh hưởng của thời tiết khắc nghiệt. Mỗi kilôgam hàng hóa đưa được vào chiến trường đều phải trả giá bằng rất nhiều công sức và sự hy sinh của những người làm nhiệm vụ vận tải.
5. Những con đường mới giữa Trường Sơn
Phan Trọng Tuệ là một trong những người ủng hộ mạnh mẽ việc mở thêm các tuyến đường mới và từng chỉ đạo xây dựng Đường 20 – Quyết Thắng, một tuyến đường quan trọng trên hệ thống Trường Sơn.
Đường 20 – Quyết Thắng đi qua địa hình vô cùng hiểm trở, có nhiều đoạn dốc cao, vực sâu và thường xuyên bị máy bay đánh phá. Công binh, thanh niên xung phong và bộ đội vận tải phải ngày đêm mở đường, san lấp hố bom và bảo đảm cho xe qua lại.
6. Từ gùi hàng đến cơ giới hóa
Một bước chuyển quan trọng của tuyến Trường Sơn là quá trình cơ giới hóa vận tải. Nếu chỉ dựa vào sức người và phương tiện thô sơ, khối lượng hàng hóa đưa vào chiến trường sẽ bị hạn chế.
Phan Trọng Tuệ cùng những người chỉ huy tuyến vận tải chủ trương phát triển đường cho xe cơ giới, mở rộng cầu đường và tổ chức vận tải quy mô lớn hơn. Những thay đổi ấy làm cho tuyến Trường Sơn ngày càng trở thành một hệ thống vận tải chiến lược có khả năng đáp ứng yêu cầu chiến tranh.
7. Người chỉ huy của những con đường
Phan Trọng Tuệ không phải là người trực tiếp cầm lái từng chiếc xe hay cầm cuốc mở từng mét đường. Công việc của ông là nhìn toàn bộ hệ thống, xác định hướng phát triển và tổ chức lực lượng để biến những chủ trương đó thành hiện thực.
Đó là một dạng chỉ huy rất khác so với chỉ huy một trận đánh. Một tuyến vận tải có thể kéo dài hàng trăm, hàng nghìn kilômét, liên quan đến hàng vạn người và phải hoạt động liên tục trong điều kiện địch đánh phá. Vì vậy, người chỉ huy phải có tầm nhìn dài hạn và khả năng tổ chức rất lớn.
8. Một bài học về hậu phương và tiền tuyến
Phan Trọng Tuệ sau đó tiếp tục giữ nhiều trọng trách, trong đó có cương vị Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải. Kinh nghiệm từ chiến tranh trở thành cơ sở để ông tiếp tục tham gia xây dựng hệ thống giao thông của đất nước trong thời bình.
Câu chuyện Phan Trọng Tuệ cho thấy trong một cuộc chiến tranh, có những người góp phần tạo nên chiến thắng bằng cách xây dựng những con đường. Những con đường ấy không chỉ nối những địa danh trên bản đồ mà còn nối hậu phương với tiền tuyến, đưa người, vũ khí, lương thực và niềm tin đến những nơi chiến đấu.
