PHAN VĂN KHỎE - NGƯỜI CON ƯU TÚ CỦA MỸ HẠNH ĐÔNG, CAI LẬY

PHAN VĂN KHỎE - NGƯỜI CON ƯU TÚ CỦA
MỸ HẠNH ĐÔNG, CAI LẬY

Đồng chí Phan Văn Khỏe là một trong những người con tiêu biểu của vùng đất Cai Lậy, Tiền Giang. Ông sinh năm 1901 tại làng Mỹ Hạnh Đông, quận Cai Lậy, tỉnh Mỹ Tho, nay thuộc xã Mỹ Hạnh Đông, thị xã Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang. Xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo, ông lớn lên giữa cảnh đất nước còn bị thực dân Pháp đô hộ, đời sống nhân dân nhiều cơ cực. Chính hoàn cảnh ấy đã sớm hun đúc trong ông lòng thương dân, tinh thần yêu nước và ý chí đi theo con đường đấu tranh cách mạng.

Năm 1928, Phan Văn Khỏe tham gia hoạt động cách mạng. Đầu năm 1930, ông trở thành một trong những đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam đầu tiên ở quận Cai Lậy. Đây là dấu mốc rất quan trọng, bởi thời điểm ấy phong trào cách mạng còn non trẻ, hoạt động trong điều kiện bí mật và luôn bị thực dân theo dõi, đàn áp. Việc một người thanh niên ở Mỹ Hạnh Đông sớm giác ngộ, đứng vào hàng ngũ của Đảng cho thấy tinh thần dấn thân và bản lĩnh chính trị của ông ngay từ buổi đầu hoạt động.

Trong quá trình hoạt động, Phan Văn Khỏe nhanh chóng trưởng thành và được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng. Năm 1933, ông giữ chức Phó Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho. Năm 1936, ông là Xứ ủy viên Nam kỳ, phụ trách phong trào cách mạng ở các tỉnh Trung Nam kỳ. Đến đầu năm 1940, ông là Ủy viên Ban Thường vụ Xứ ủy Nam kỳ, Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho. Ở mỗi cương vị, ông đều gắn bó chặt chẽ với cơ sở, tổ chức phong trào quần chúng và góp phần xây dựng lực lượng cách mạng ở Nam kỳ.

Một dấu ấn lớn trong cuộc đời hoạt động của Phan Văn Khỏe là vai trò của ông trong phong trào Nam kỳ khởi nghĩa. Tháng 3 năm 1940, Ban Thường vụ Xứ ủy Nam kỳ thảo đề cương chuẩn bị bạo động và giao ông chỉ đạo thiết kế lá cờ Mặt trận thống nhất dân tộc phản đế Đông Dương. Lá cờ ấy là cờ đỏ sao vàng năm cánh, về sau trở thành Quốc kỳ của nước Việt Nam. Theo các tài liệu, Phan Văn Khỏe trực tiếp chỉ đạo và giao nhiệm vụ thiết kế mẫu cờ cho đồng chí Lê Quang Sô, người phụ trách công tác Mặt trận Dân tộc thống nhất phản đế tỉnh Mỹ Tho.

Đến tháng 11 năm 1940, Phan Văn Khỏe cùng Tỉnh ủy lãnh đạo cuộc khởi nghĩa ở Mỹ Tho. Để thuận lợi cho việc chỉ đạo, ông quyết định chuyển cơ quan Tỉnh ủy và Ủy ban khởi nghĩa tỉnh về đình Long Hưng. Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của ông, cuộc khởi nghĩa diễn ra sôi nổi trong toàn tỉnh. Ngày 23 tháng 11 năm 1940, chính quyền cách mạng tỉnh Mỹ Tho được thành lập và ra mắt nhân dân tại đình Long Hưng; Phan Văn Khỏe, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Ban khởi nghĩa, được cử làm Chủ tịch. Sự kiện này thể hiện vai trò tổ chức, lãnh đạo và bản lĩnh quyết đoán của ông trong một thời điểm lịch sử đầy nguy hiểm.

Sau Nam kỳ khởi nghĩa, phong trào cách mạng bị thực dân Pháp đàn áp rất dữ dội. Nhiều cán bộ bị bắt, bị giam cầm, bị xử tử hoặc đày đi Côn Đảo. Phan Văn Khỏe cũng rơi vào vòng vây truy lùng của địch. Ngày 11 tháng 7 năm 1941, trên đường đi công tác, ông bị bắt và bị chuyển về Cai Lậy. Khi nhận ra ông là Bí thư Xứ ủy Nam kỳ, địch dùng nhiều cực hình tra tấn nhằm khuất phục, nhưng ông vẫn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cộng sản. Sau đó, ông bị kết án tử hình; do kháng án, bản án được hạ xuống chung thân và ông bị đày ra nhà tù Côn Đảo.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Phan Văn Khỏe trở về tiếp tục hoạt động tại tỉnh Mỹ Tho với vai trò Đặc phái viên của Xứ ủy Nam bộ. Dù đã trải qua tù đày và tra tấn, ông vẫn tiếp tục nhận nhiệm vụ, tiếp tục đi cơ sở và góp phần củng cố phong trào cách mạng ở địa phương. Đầu tháng 3 năm 1946, trên đường công tác từ quận Cai Lậy đến quận Cái Bè, ông lại bị giặc bắt. Đêm ngày 7 tháng 3 năm 1946, tức ngày 3 tháng 2 năm Bính Tuất, ông bị địch sát hại tại gò Bà Đội Phận, khu vực nghĩa địa phía Đông chợ Cai Lậy.

Cuộc đời Phan Văn Khỏe là cuộc đời của một người cách mạng kiên trung. Từ một người con của làng Mỹ Hạnh Đông, ông trở thành cán bộ lãnh đạo quan trọng của phong trào cách mạng Nam kỳ. Ông có mặt trong những giai đoạn khó khăn nhất: từ lúc phong trào cách mạng mới hình thành, qua cao trào đấu tranh dân chủ, đến Nam kỳ khởi nghĩa và những năm khốc liệt sau đó. Ở ông có sự kết hợp giữa lòng yêu nước, ý chí tổ chức quần chúng và tinh thần bất khuất trước kẻ thù.

Để ghi nhận công lao của ông, ngày 30 tháng 5 năm 1998, Chủ tịch nước truy tặng Phan Văn Khỏe Huân chương Hồ Chí Minh. Tại quê hương Cai Lậy, Khu tưởng niệm đồng chí Phan Văn Khỏe được xây dựng ở xã Mỹ Hạnh Đông; công trình có diện tích hơn 1 ha, gồm nhà lễ tân, nhà tưởng niệm, khu trưng bày, nhà bia và các hạng mục phụ trợ. Năm 2021, khu tưởng niệm này được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Những việc làm ấy thể hiện sự tri ân của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân đối với người con ưu tú của quê hương Tiền Giang./.