Phan Văn Nhờ (Tư Mau) - Người sẵn sàng thay đổi khuôn mặt của mình vì đất nước

Phan Văn Nhờ (Tư Mau) sinh năm 1925 quê ở xã Long Điền, huyện Giá Rai, tỉnh Minh Hải nguyên là Thượng tá, Đoàn trưởng Đoàn 962 vận tải biển, Quân khu 9. Ngày 29/8/1985 ông được tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân

Tháng 7/1967, ta tổ chức 5 tàu đưa hàng vào Khu 5. Cả 5 tàu đều bị địch phát hiện, 3 tàu phải quay ra, 2 tàu bị đánh phá, tổn thất lớn. Tháng 4/1971, ta tổ chức 11 tàu trọng tải 50, 100, 200 tấn vượt biển vào Nam, nhưng tất cả đều bị ngăn chặn, phải quay lại. Năm 1972, ta tổ chức 12 chuyến tàu, nhưng 11 chuyến phải quay lại. Tình hình hết sức khó khăn. Chiến trường thì luôn thiếu súng ống, đạn dược. Các sư đoàn, trung đoàn liên tục điện về Trung ương Cục miền Nam xin vũ khí.

Trước tình hình vận chuyển vũ khí gặp nhiều khó khăn, đồng chí Tư Mau (tức Phan Văn Nhờ) - một cán bộ mưu trí, gan dạ và giàu kinh nghiệm - đã đề xuất với Khu ủy Khu 9 một sáng kiến táo bạo: chuyển hướng sang hình thức "vận tải công khai". Đề án này sau đó đã được chính Đại tướng Võ Nguyên Giáp phê chuẩn. Theo chỉ thị của Quân ủy Trung ương, miền Bắc đã cung cấp toàn bộ kinh phí, hỗ trợ đóng mới 10 chiếc thuyền và giao cho Hải quân lựa chọn các điểm trung chuyển bí mật tại vùng biển phía Nam để đảm bảo an toàn.

Sau khi được phê duyệt, tháng 3/1971, Tư Mau trực tiếp chỉ huy chiếc thuyền đánh cá hợp pháp mang mã số 3308kg thực hiện chuyến đi ra miền Bắc. Đến tháng 7 cùng năm, chuyến thuyền đầu tiên chở vũ khí đã cập bến Rạch Giá an toàn, đánh dấu sự thành công của phương thức vận tải mới mẻ và bất ngờ này. Để mở rộng và hợp pháp hóa hoạt động, cuối tháng 7/1972, Tư Mau đã thành lập Công ty Việt Long tại Sài Gòn, hoạt động công khai trong lĩnh vực vận tải biển và mua bán tàu thuyền. Đây chính là vỏ bọc hoàn hảo cho Đoàn 371 - đơn vị chuyên trách vận chuyển vũ khí.

Đây chính là vỏ bọc hoàn hảo cho Đoàn 371 - đơn vị chuyên trách vận chuyển vũ khí. Dưới danh nghĩa công ty, lực lượng đã xây dựng được một mạng lưới rộng khắp với 10 kho cất giấu ngay trong lòng đô thị, sử dụng nhiều loại thuyền bè khác nhau để tổ chức các chuyến vận chuyển thường xuyên, mỗi chuyến mang về từ 15 đến 27 tấn vũ khí. Hệ thống bến bãi cũng được mở rộng ra nhiều tỉnh thành, trong khi đó, Đoàn 125 Hải quân ở miền Bắc đảm nhiệm vai trò tiếp nhận, sửa chữa và hộ tống, tạo nên một tuyến đường huyết mạch, chi viện kịp thời và hiệu quả cho chiến trường miền Nam.

Sau thành công ban đầu, Đoàn 371 phải đối mặt với một tổn thất hết sức nặng nề do sự phản bội của Ba Tam (tức Nguyễn Văn Rớt). Vụ việc dẫn đến 100 cán bộ, công nhân bị bắt, văn phòng tại Sài Gòn và một số thuyền bị địch tịch thu. May mắn là lực lượng nòng cốt vẫn được bảo toàn với 5 chiếc thuyền (4 chiếc đang ở miền Bắc và 1 chiếc tại bến Hố), cùng toàn bộ lực lượng tại các bến.

Đáng lo ngại hơn, kẻ phản bội đã cung cấp cho địch đặc điểm nhận dạng của người chỉ huy Tư Mau. Trước tình thế nguy cấp đó, để có thể tiếp tục hoạt động, Tư Mau đã đưa ra một quyết định phi thường: "Thay đổi hẳn gương mặt tôi". Theo lời kể của nhà văn Nguyên Ngọc, ông đã trải qua một quá trình phẫu thuật chỉnh hình vô cùng gian khổ và quyết liệt tại Bệnh viện 108. Lần đầu, ông sửa chân mày, mũi và miệng, nhưng vẫn bị đồng chí Lê Đức Anh nhận ra. Không từ bỏ, Tư Mau bước vào cuộc phẫu thuật lần thứ hai với những thủ pháp tối tân hơn: độn sườn non để nâng cao sống mũi, bứng da đầu để xoay ngược chiều mọc tóc, đốt má và thậm chí đốt cả đầu ngón tay để hủy dấu vân tay. Lần này, ngoại hình của ông đã thay đổi hoàn toàn, khiến ngay cả đồng chí thân thiết cũng không thể nhận ra.

Sau khi biến đổi nhân dạng thành công, Tư Mau trở lại miền Nam theo đường Trường Sơn và xuất hiện tại Sài Gòn với danh tính mới: một nhà tư sản tên Sáu Thuận, chủ một vựa cá. Dưới vỏ bọc hoàn hảo này, những đoàn thuyền hợp pháp của Đoàn 371 lại tiếp tục hành trình ra Bắc chở vũ khí vào chi viện cho Quân khu 9, duy trì cho đến tận năm 1975, góp phần không nhỏ vào thắng lợi cuối cùng.

Câu chuyện về sự hy sinh và lòng dũng cảm của người chiến sĩ tình báo Tư Mau (Phan Văn Nhờ) là một trong những minh chứng sinh động nhất cho sự sáng tạo, gan góc và quyết tâm sắt đá của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Người chiến sĩ ấy còn là hiện thân của lòng dũng cảm phi thường và trí thông minh tuyệt đỉnh, sẵn sàng hy sinh cả thân thể và danh tính của mình để giữ vững con đường huyết mạch chi viện cho chiến trường.