Bài viết

Phan Văn On(1905-1947)

Đồng Tháp20/05/2026Ban Biên tập tổng hợp2 lượt xem0 lượt chia sẻ

Ông Phan Văn On, bí danh Trường Xuân, sinh năm 1905 tại Quảng Ngãi. Ông tham gia hoạt động cách mạng năm 1938 tại quê nhà. Khi thực dân Pháp phát hiện, ông cùng vợ con vào Nam, sinh sống tại chợ Tân An (Long An), làm nghề sửa chữa máy hát đĩa, đèn măng-sông nhầm che mát địch và tiếp tục hoạt động cách mạng.

Trước Cách mạng Tháng 8/1945, ông tự nguyện đem tất cả máy móc của gia đình vào kinh Kho (tỉnh Long An), cùng anh em thành lập cơ sở sản xuất vũ khí thô sơ.

Khi thị xã Tân An bị quân Pháp tái chiếm, ông cùng hai người con là Phan Trường Phát, Phan Trường Thành và người bạn là Nguyễn Văn Sơn chuyển toàn bộ phương tiện máy móc vào chiến khu Đồng Tháp Mười tiếp tục sản xuất vũ khí, lần lượt nhập với cơ sở sản xuất vũ khí của Thủ Thừa - một bộ phận sản xuất vũ khí của Chợ Lớn và xưởng sản xuất của tỉnh

Mỹ Tho do thầy giáo Phạm Văn Lộ phụ trách.

Với lòng yêu nước nồng nàn và ý chí sáng tạo, ông chê tạo nhiều loại vũ khí cung cấp cho lực lượng vũ trang Khu 8. Đặc biệt, ông chế tạo được loại lựu đạn có dây giật bằng dây bồ, hiệu quả sát thương rất cao, làm cho quân địch khiếp sợ và được bộ đội thời đó đặt tên là lựu đạn Trường Xuân. Hàng ngày, ông còn chê tạo thêm 80 viên đạn súng Mút giao cho Khu trường Trần Văn Trà.

Khi quân Pháp chiếm Mộc Hóa, ông cùng các con và các bạn dời lên Cái Bưng, Bông Súng và được ông Nguyễn Văn Trí, cán bộ Bộ Tư lệnh Khu 8 (sau này là Chính uỷ Bộ Tư lệnh Quân khu 7) chỉ đạo lên gò Mười Tải đóng xung quanh Gáo Giồng, thành lập Binh Công xưởng 1, Khu 8. Trong tổ chức mới hình thành này, ông phụ trách sản xuất lựu đạn có đuôi, nạp bằng thuốc đen và trực tiếp vô thuốc hoàn thành quả lựu đạn.Vào ngày 20/9/1947, tại kinh Cây Vông (trên Gây Cờ Đen, nay thuộc xã Trường Xuân), trong khi pha chế thuốc nổ bằng các dụng cụ thô sơ đã xảy ra cháy, mọi người hốt hoảng bơi ra đồng. Lúc này, trên ghe còn nhiều lựu đạn thành phẩm, ông cùng hai con nhận chìm ghe để tránh gây thương vong cho anh em công nhân. Do thuốc nổ cháy nên ông và hai con cùng người bạn thân đã bị phòng nặng và hy sinh. Nhân dân địa phương vô cùng thương tiếc, an táng ông cùng hai con và người bạn tại Nghĩa trang Liệt sỹ xã, đến năm 2005 cái táng về Nghĩa trang Liệt sỹ huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp.

Để ghi nhận công lao của ông đối với cách mạng và nhân dân, tháng 8/1951, địa phương

lấy tên ông đặt tên xã Trường Xuân cho đến hôm nay. Trường THPT huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp cũng được đặt tên ông. Uỷ ban nhân dân xã Trường Xuân lây ngày 27/7 hàng năm làm ngày tưởng niệm chung cho cả gia đình Liệt sỹ Phan Văn On cùng người bạn của ông. Ngày 21 tháng 10 năm 2014, Chủ tịch nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã truy tặng Liệt sỹ Phan Văn On (Trường Xuân) danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Hiện nay, nhiều loại vũ khí do ông sáng chế còn được lưu giữ tại Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Đồng Tháp và trong phòng trưng bày vũ khí tự tạo thuộc Bảo tàng Lực lượng vũ trang miền Đông Nam Bộ tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Bạn cũng đang lưu giữ
một câu chuyện lịch sử?

Hãy chia sẻ để ký ức không bao giờ bị lãng quên

Gửi câu chuyện của bạn