Phan Văn Trị – Cụ Đồ Yêu Nước Và Dòng Thơ Thép Vùng Đất Phương Nam

Phan Văn Trị (thường gọi là Cụ Đồ Trị) sinh năm 1830 tại tỉnh Bến Tre, sau này về sống và gắn bó trọn đời tại Cần Thơ. Ông đỗ Cử nhân dưới thời triều Nguyễn, nhưng trước cảnh đất nước bị thực dân Pháp xâm lược và sự bạc nhược của triều đình, ông đã kiên quyết từ khước con đường làm quan để trở về dạy học, bốc thuốc chữa bệnh cho nhân dân.
Khi quân Pháp chiếm đánh sáu tỉnh Nam Kỳ, Phan Văn Trị gắn bó sâu sắc với phong trào kháng chiến của nhân dân và các sĩ phu yêu nước như Nguyễn Đình Chiểu, Trương Định. Không trực tiếp cầm súng trên chiến trường, ông dùng ngòi bút làm vũ khí chiến đấu sắc bén. Cuộc bút chiến lẫy lừng giữa ông và Tôn Thọ Tường – kẻ theo chân Pháp làm tay sai – đã trở thành một mốc son trong lịch sử văn học yêu nước Nam Bộ. Qua từng vần thơ sắc sảo, ông đã bóc trần bản chất phản động của kẻ bán nước, đồng thời khẳng định khí tiết trong sạch và lòng trung trinh sắt đá với Tổ quốc.
Những năm tháng cuối đời, Cụ Đồ Trị sống thanh cao, giản dị giữa lòng nhân dân vùng đất Phong Điền (Cần Thơ) cho đến khi qua đời vào năm 1910. Tên tuổi và tấm lòng kiên trung của Phan Văn Trị mãi là tấm gương sáng ngời về đạo đức, khí tiết của trí thức Nam Bộ trước sóng gió lịch sử.