Phan Văn Trị: Khí tiết ngời sáng giữa đất Nam Bộ

Giữa buổi đầu thực dân Pháp bước chân xâm lược Nam Kỳ, khi triều đình nhà Nguyễn ngả nghiêng trước sức mạnh súng đạn, thì ở phương Nam ấy, ngọn lửa của lòng yêu nước vẫn sục sôi trong trang văn của nhà thơ, nhà chí sĩ Phan Văn Trị. Bỏ qua mọi bổng lộc, sự mua chuộc và cả những thủ đoạn hiểm độc của kẻ thù, ông chọn cho mình con đường gian khó nhưng vô cùng vinh quang: dùng ngòi bút làm gươm giáo để thức tỉnh lòng dân.

Biểu tượng cao đẹp nhất cho nhân cách thanh cao và khí phách hiên ngang của ông chính là màn đối ẩm lịch sử và cuộc đối đầu văn chương nảy lửa với kẻ phản trắc Tôn Thọ Tường. Giữa lúc kẻ thù tay sai dùng mọi danh vọng để dụ dỗ, Phan Văn Trị vẫn giữ trọn một lòng son sắt với non sông. Những vần thơ đanh thép, chua chát vạch trần bộ mặt gian manh của kẻ bán nước đã trở thành khúc ca bi tráng, khẳng định nhân cách thanh cao 'thà đui mù giữ đạo nhà, còn hơn sáng mắt mà sa chốn này'.

Dù phải sống trong cảnh nghèo khó, bệnh tật và sự o ép tột cùng của kẻ thù nơi quê người đất khách, Phan Văn Trị chưa từng một phút cúi đầu. Ôm trọn nỗi đau mất nước vào tim, ông truyền ngọn lửa yêu nước cho thế hệ mai sau qua từng câu chữ, từng bài học đạo lý làm người. Cuộc đời ông là bản hùng ca bất tử về sự kiên trung, là minh chứng sống động cho tinh thần thép của con người Nam Bộ kiên cường, bất khuất.

(Nguồn: Tư liệu Báo Đồng Nai, Thư viện Đồng Nai, Công an Đồng Nai)