PHAN VĂN ÚT – NGƯỜI ANH HÙNG CẢM TỬ GIỮA LÒNG ĐỊCH

Trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, khi lực lượng cách mạng ở Nam Bộ còn gặp muôn vàn khó khăn, có những người chiến sĩ đã chọn cách chiến đấu đặc biệt: âm thầm hoạt động ngay trong hàng ngũ đối phương, chấp nhận hiểm nguy để thu thập tin tức và tìm thời cơ giáng những đòn bất ngờ vào kẻ thù. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phan Văn Út, tên thường dùng là Út Ngọ, là một trong những người như thế. Cuộc đời ngắn ngủi của ông chỉ kéo dài 19 năm, nhưng sự hy sinh cảm tử trong một trận đánh năm 1951 đã trở thành một dấu son trong lịch sử đấu tranh của quân và dân Sa Đéc.

Phan Văn Út sinh năm 1932 tại làng Tân Phú Trung, tỉnh Sa Đéc, nay thuộc xã Tân Phú Trung, huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp. Sinh ra trong những năm đất nước chìm dưới ách thống trị của thực dân, ông sớm chứng kiến cảnh quê hương bị áp bức và nuôi dưỡng tinh thần yêu nước. Năm 17 tuổi, Phan Văn Út tham gia công tác cách mạng tại địa phương. Trong bối cảnh lực lượng kháng chiến cần những người có khả năng hoạt động bí mật, ông được giao một nhiệm vụ đặc biệt: cài cắm vào Tổng hành dinh lực lượng vũ trang “Bảo Quốc Đoàn” của Cao Đài thân Pháp tại Sa Đéc, do Văn Thành Cao chỉ huy.

Đây là một nhiệm vụ vô cùng nguy hiểm. Phan Văn Út phải sống và hoạt động giữa hàng ngũ đối phương, luôn đứng trước nguy cơ bị phát hiện. Nhưng bằng sự khéo léo và bản lĩnh, ông dần tạo được lòng tin của những người trong Tổng hành dinh. Văn Thành Cao thậm chí nhận ông làm con nuôi và giao cho ông công việc văn thư, đánh máy. Chính vị trí tưởng như bình thường ấy lại giúp Phan Văn Út tiếp cận được nhiều thông tin quan trọng liên quan đến hoạt động của “Bảo Quốc Đoàn” và quân Pháp. Những tin tức ông thu thập được nhanh chóng được chuyển về cho Công an thị xã Sa Đéc, góp phần giúp lực lượng cách mạng nắm được tình hình và chủ động trong hoạt động đánh địch.

Cuối tháng 7 năm 1951, một tin tức đặc biệt quan trọng đến với lực lượng cách mạng: một phái đoàn quan chức cấp cao của Pháp và Nam phần sẽ đến “kinh lý” Sa Đéc. Thị đội và Công an thị xã Sa Đéc lập kế hoạch tổ chức một trận đánh nhằm gây tiếng vang, tiêu diệt những nhân vật quan trọng của đối phương và làm suy giảm uy thế của quân Pháp. Phương án được lựa chọn là tiếp cận đoàn quan chức và thực hiện một vụ đánh bom. Đây là nhiệm vụ gần như không có đường trở về, bởi người thực hiện phải tiếp cận rất gần mục tiêu, trong khi nơi diễn ra sự kiện được bảo vệ nghiêm ngặt. Phan Văn Út đã nhận nhiệm vụ và quyết tâm hoàn thành.

Sáng ngày 31/7/1951, phái đoàn cấp cao của Pháp và Nam phần có mặt tại Tiểu khu Sa Đéc. Đúng lúc đoàn quan khách đang duyệt hàng quân danh dự của “Thanh niên Bảo Quốc Đoàn”, Phan Văn Út hành động. Hai tiếng nổ vang lên dữ dội giữa Tiểu khu, làm náo loạn cả khu vực. Vụ đánh bom khiến Thiếu tướng Săng-xông (Chanson), Ủy viên Cộng hòa Pháp, Tư lệnh quân đội Pháp, cùng Thái Lập Thành, Thủ hiến Nam phần Việt Nam, một đại tá và một trung tá Pháp thiệt mạng; 12 sĩ quan khác bị thương. Nhiệm vụ của người chiến sĩ cảm tử đã hoàn thành, nhưng Phan Văn Út cũng anh dũng hy sinh trong trận đánh ấy. Ông ra đi khi mới 19 tuổi.

Sự hy sinh của Phan Văn Út nhanh chóng trở thành nguồn cổ vũ mạnh mẽ đối với quân và dân Sa Đéc. Ngày 16/8/1951, Ủy ban Kháng chiến Hành chính Nam Bộ ban hành Chỉ thị số 61/KH-5I, quyết định truy tặng Huy hiệu Kháng chiến Nam Bộ và đề nghị Chính phủ truy tặng Huân chương cho ông. Chỉ thị đồng thời yêu cầu các cấp dân - quân - chính tổ chức truy điệu long trọng người cảm tử quân đã tự nguyện hy sinh vì dân tộc trong dịp Quốc khánh 2/9/1951. Hành động của Phan Văn Út không chỉ gây tổn thất lớn cho đối phương mà còn thổi bùng tinh thần chiến đấu của quân dân địa phương. Tại Sa Đéc, nhiều phong trào thi đua giết giặc, lập công được phát động, tiếp nối tinh thần quả cảm của người chiến sĩ trẻ.

Gần nửa thế kỷ sau ngày hy sinh, sự cống hiến của Phan Văn Út tiếp tục được Nhà nước ghi nhận. Ngày 22/7/1998, Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho liệt sĩ Phan Văn Út. Để tưởng nhớ người con ưu tú của quê hương, thành phố Sa Đéc xây dựng công viên và tượng đài Phan Văn Út tại khóm 1, phường 3, đối diện nơi ông đã anh dũng hy sinh năm xưa. Tượng đài không chỉ là nơi tưởng niệm một người chiến sĩ mà còn là lời nhắc nhở về một thế hệ thanh niên đã sống và chiến đấu trong những năm tháng đất nước gian nan nhất.

Phan Văn Út chỉ có 19 năm tuổi đời, nhưng trong khoảng thời gian ngắn ngủi ấy, ông đã dành những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ cho cách mạng. Từ một thanh niên làm công tác ở xã, ông bước vào một nhiệm vụ đặc biệt, sống giữa lòng địch, kiên nhẫn tạo dựng lòng tin, âm thầm thu thập những thông tin quan trọng rồi cuối cùng nhận lấy nhiệm vụ cảm tử. Điều đáng nhớ ở Phan Văn Út không chỉ nằm ở trận đánh ngày 31/7/1951, mà còn ở bản lĩnh của một người chiến sĩ hoạt động bí mật, biết đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên sự sống của chính mình. Trong những năm tháng “thời hoa lửa”, khi tuổi trẻ thường được đo bằng những cung đường hành quân, những trận đánh và những lần đối mặt với cái chết, Phan Văn Út đã để lại một câu chuyện đặc biệt về lòng dũng cảm. Ông hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng sự hy sinh ấy đã góp phần làm nên sức mạnh tinh thần cho quân và dân quê hương Sa Đéc. Hơn 70 năm đã trôi qua, tên tuổi Phan Văn Út vẫn được nhắc nhớ như một biểu tượng của tinh thần cảm tử, của lòng yêu nước và ý chí sẵn sàng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.