Pháo cao xạ tự hành ZSU-57 số hiệu 025
Pháo cao xạ tự hành ZSU-57 số hiệu 025Đến thăm Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, trong số những hiện vật khối lớn trưng bày ngoài trời, khách tham quan rất ngạc nhiên và thích thú khi thấy chiếc xe tăng với 02 nòng pháo ngạo nghễ. Đó là pháo cao xạ tự hành ZSU-57-2 số hiệu 025, được Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam sưu tầm và đưa ra trưng bày.
Trong chuyến công tác tại Cần Thơ, tôi có dịp gặp gỡ Đại tá Nguyễn Quang Thuyết - nguyên Đại đội trưởng Đại đội 52 - người đã chỉ huy đơn vị tham gia chiến đấu từ ngày đầu thành lập. Hiện nay ông sống tại Phường Bình Thủy - Quận Bình Thủy - Thành phố Cần Thơ. Mặc dù tuổi đã cao nhưng với chất giọng sang sảng, ông hào hứng cung cấp rất nhiều thông tin hữu ích cho chúng tôi. 
Pháo cao xạ tự hành ZSU-57-2 số hiệu 025 (số đăng ký BTLSQS 11504/K32661) trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Năm 1964, sau khi dựng lên sự kiện Vịnh Bắc Bộ, đế quốc Mỹ cho máy bay vượt vĩ tuyến 17, ồ ạt ném bom với ý đồ đưa Miền Bắc Việt Nam “trở về thời kỳ đồ đá”. Quân, dân miền Bắc bước vào cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của Mỹ với khí thế sôi sục, lòng quyết tâm và chí căm thù sâu sắc. Năm 1965, Bộ quốc phòng quyết định thành lập Đoàn 510 trực thuộc Bộ tư lệnh Phòng không có nhiệm vụ bảo vệ các mục tiêu trọng yếu quanh Hà Nội. Thực hiện chủ trương trên, Bộ tư lệnh Tăng Thiết giáp đã điều động Đại đội 12 (pháo cao xạ tự hành ZSU-57-2), thuộc Trung đoàn tăng 202 phối thuộc cho Đoàn 510 tham gia chiến đấu. Đại đội được tách thành 2 đại đội: Đại đội 52, Đại đội 53. 
Xe có trọng lượng 28,1 tấn; dài 8,46 m; rộng 3,27 m; cao 2,71 m. ZSU-57-2 là loại pháo phòng không tự hành của Liên Xô sản xuất những năm 1947-1954 và viện trợ cho các nước đồng minh thuộc Khối Hiệp ước Vacsava. Quân đội Nhân dân Việt Nam nhận được một lượng nhỏ ZSU-57-2 vào giai đoạn giữa của cuộc kháng chiến chống Mỹ. “ZSU” là viết tắt của Zenitnaya Samokhodnaya Ustanovka (tiếng Nga: Зенитная Самоходная Установка), nghĩa là “Hệ thống pháo phòng không tự hành” đặt trên khung gầm xe xích; “57” là cỡ nòng của pháo tính theo đơn vị mm và “2” là số lượng nòng pháo trang bị trên xe. 
Tháp pháo lớn với 2 khẩu pháo phòng không 57 mm. Thân xe pháo phòng không tự hành ZSU-57-2 là phiên bản đơn giản hóa của khung gầm xe tăng T-54 với giáp mỏng hơn (chỉ từ 8 - 15 mm) và bớt đi 1 hàng bánh chịu lực. Trên thân xe là tháp pháo lớn, mở ra trên nóc, với 2 khẩu pháo phòng không 57 mm L/76,6 S-60 (hoặc S-68A) với cơ số 300 viên đạn. Xe có trọng lượng 28,1 tấn; dài 8,46 m (tính cả chiều dài nòng pháo); rộng 3,27 m; cao 2,71 m; kíp chiến đấu 6 người. Xe được trang bị động cơ diesel V-54 công suất 520 mã lực cho tốc độ tối đa 50 km/h trên đường tốt (30 km/h trên đường xấu), tầm hoạt động 420 km trên đường tốt (320 km trên đường xấu). Trang bị của Đại đội 52 gồm 4 xe cao xạ tự hành ZSU-57-2 có số hiệu 024, 025, 026, 027 tham gia chiến đấu bảo vệ vùng trời phía bắc Thủ đô như: Sân bay Nội Bài; Cầu Đáp Cầu - Bắc Giang; cầu Hường; Nhà máy phân đạm Bắc Giang; Khu gang thép Thái nguyên; sân bay Kép; sân bay Yên Bái...) là những khu kinh tế - chính trị - quân sự quan trọng, là những mục tiêu đánh phá rất ác liệt của không quân Mỹ. 
Đại đội 52 pháo cao xạ tự hành ZSU-57-2 tham gia chiến đấu bảo vệ sân bay Nội Bài. Qua 4 năm tham gia chống chiến tranh phá hoại miền Bắc, xe 025 đã cùng đơn vị nổ súng chiến đấu hàng trăm lần, với hơn 10 trận ác liệt, địch vừa đánh vào mục tiêu, vừa đánh vào trận địa. Nhưng đơn vị vẫn an toàn tuyệt đối người và xe, không có thương vong. Đại đội được công nhận 3 lần góp phần bắn rơi máy bay, đồng thời được tặng thưởng Huân chương chiến công: Đầu năm 1966, bắn rơi máy bay F105 tại cầu Bắc Giang. Đầu năm 1967, bắn rơi máy bay F105 về phía đông sân bay Nội Bài. Tháng 10/1967, trong 2 ngày đêm, bắn rơi 1 máy bay F4 tại sân bay Nội Bài. Năm 1972, Đại đội 52 được biến chế trong đội hình chiến đấu của Tiểu đoàn tăng 2, Trung đoàn tăng 203, Bộ Tư lệnh Thiết giáp tham gia chiến đấu trên chiến trường Đông Nam Bộ. Ngày 18/1/1972, Đại đội 52 đã cùng đơn vị xuất phát hành quân từ Bố Trạch, Quảng Bình vào chiến trường B2. Sau hơn 3 tháng hành quân vượt Trường Sơn, đơn vị bị máy bay Mỹ đánh phá đội hình nhiều lần, nhiều xe bị lật phải cứu kéo, đơn vị phải bỏ lại 01 xe T59 do thiếu phụ tùng thay thế. Ngày 4/4/1972, Tiểu đoàn tăng 2 đã đến điểm tập kết cuối cùng tại khu rừng phía bắc Lộc Ninh và được biên chế vào Đoàn M26 thiết giáp Miền. Cả đơn vị khẩn trương làm công tác chuẩn bị tham gia tiến công Chi khu Lộc Ninh, mở màn cho chiến dịch Nguyễn Huệ.
Pháo cao xạ tự hành ZSU-57-2 số hiệu 025 (số đăng ký BTLSQS 11504/K32661) trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Năm 1964, sau khi dựng lên sự kiện Vịnh Bắc Bộ, đế quốc Mỹ cho máy bay vượt vĩ tuyến 17, ồ ạt ném bom với ý đồ đưa Miền Bắc Việt Nam “trở về thời kỳ đồ đá”. Quân, dân miền Bắc bước vào cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của Mỹ với khí thế sôi sục, lòng quyết tâm và chí căm thù sâu sắc. Năm 1965, Bộ quốc phòng quyết định thành lập Đoàn 510 trực thuộc Bộ tư lệnh Phòng không có nhiệm vụ bảo vệ các mục tiêu trọng yếu quanh Hà Nội. Thực hiện chủ trương trên, Bộ tư lệnh Tăng Thiết giáp đã điều động Đại đội 12 (pháo cao xạ tự hành ZSU-57-2), thuộc Trung đoàn tăng 202 phối thuộc cho Đoàn 510 tham gia chiến đấu. Đại đội được tách thành 2 đại đội: Đại đội 52, Đại đội 53. Xe có trọng lượng 28,1 tấn; dài 8,46 m; rộng 3,27 m; cao 2,71 m. ZSU-57-2 là loại pháo phòng không tự hành của Liên Xô sản xuất những năm 1947-1954 và viện trợ cho các nước đồng minh thuộc Khối Hiệp ước Vacsava. Quân đội Nhân dân Việt Nam nhận được một lượng nhỏ ZSU-57-2 vào giai đoạn giữa của cuộc kháng chiến chống Mỹ. “ZSU” là viết tắt của Zenitnaya Samokhodnaya Ustanovka (tiếng Nga: Зенитная Самоходная Установка), nghĩa là “Hệ thống pháo phòng không tự hành” đặt trên khung gầm xe xích; “57” là cỡ nòng của pháo tính theo đơn vị mm và “2” là số lượng nòng pháo trang bị trên xe. Tháp pháo lớn với 2 khẩu pháo phòng không 57 mm. Thân xe pháo phòng không tự hành ZSU-57-2 là phiên bản đơn giản hóa của khung gầm xe tăng T-54 với giáp mỏng hơn (chỉ từ 8 - 15 mm) và bớt đi 1 hàng bánh chịu lực. Trên thân xe là tháp pháo lớn, mở ra trên nóc, với 2 khẩu pháo phòng không 57 mm L/76,6 S-60 (hoặc S-68A) với cơ số 300 viên đạn. Xe có trọng lượng 28,1 tấn; dài 8,46 m (tính cả chiều dài nòng pháo); rộng 3,27 m; cao 2,71 m; kíp chiến đấu 6 người. Xe được trang bị động cơ diesel V-54 công suất 520 mã lực cho tốc độ tối đa 50 km/h trên đường tốt (30 km/h trên đường xấu), tầm hoạt động 420 km trên đường tốt (320 km trên đường xấu). Trang bị của Đại đội 52 gồm 4 xe cao xạ tự hành ZSU-57-2 có số hiệu 024, 025, 026, 027 tham gia chiến đấu bảo vệ vùng trời phía bắc Thủ đô như: Sân bay Nội Bài; Cầu Đáp Cầu - Bắc Giang; cầu Hường; Nhà máy phân đạm Bắc Giang; Khu gang thép Thái nguyên; sân bay Kép; sân bay Yên Bái...) là những khu kinh tế - chính trị - quân sự quan trọng, là những mục tiêu đánh phá rất ác liệt của không quân Mỹ. Đại đội 52 pháo cao xạ tự hành ZSU-57-2 tham gia chiến đấu bảo vệ sân bay Nội Bài. Qua 4 năm tham gia chống chiến tranh phá hoại miền Bắc, xe 025 đã cùng đơn vị nổ súng chiến đấu hàng trăm lần, với hơn 10 trận ác liệt, địch vừa đánh vào mục tiêu, vừa đánh vào trận địa. Nhưng đơn vị vẫn an toàn tuyệt đối người và xe, không có thương vong. Đại đội được công nhận 3 lần góp phần bắn rơi máy bay, đồng thời được tặng thưởng Huân chương chiến công: Đầu năm 1966, bắn rơi máy bay F105 tại cầu Bắc Giang. Đầu năm 1967, bắn rơi máy bay F105 về phía đông sân bay Nội Bài. Tháng 10/1967, trong 2 ngày đêm, bắn rơi 1 máy bay F4 tại sân bay Nội Bài. Năm 1972, Đại đội 52 được biến chế trong đội hình chiến đấu của Tiểu đoàn tăng 2, Trung đoàn tăng 203, Bộ Tư lệnh Thiết giáp tham gia chiến đấu trên chiến trường Đông Nam Bộ. Ngày 18/1/1972, Đại đội 52 đã cùng đơn vị xuất phát hành quân từ Bố Trạch, Quảng Bình vào chiến trường B2. Sau hơn 3 tháng hành quân vượt Trường Sơn, đơn vị bị máy bay Mỹ đánh phá đội hình nhiều lần, nhiều xe bị lật phải cứu kéo, đơn vị phải bỏ lại 01 xe T59 do thiếu phụ tùng thay thế. Ngày 4/4/1972, Tiểu đoàn tăng 2 đã đến điểm tập kết cuối cùng tại khu rừng phía bắc Lộc Ninh và được biên chế vào Đoàn M26 thiết giáp Miền. Cả đơn vị khẩn trương làm công tác chuẩn bị tham gia tiến công Chi khu Lộc Ninh, mở màn cho chiến dịch Nguyễn Huệ.
