Phát huy truyền thống Khởi nghĩa Ba Tơ, xây dựng tỉnh Quảng Ngãi giàu mạnh, văn minh, vững bước tiến vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

Thắng lợi của cuộc Khởi nghĩa Ba Tơ không phải là ngẫu nhiên, mà là kết quả của quá trình chuẩn bị lâu dài, đầy khó khăn, gian khổ, hy sinh của Đảng bộ và Nhân dân Quảng Ngãi. Nhìn lại những tháng đầu năm 1945, khi cuộc chiến tranh thế giới lần thứ hai đã bước vào giai đoạn cuối, mâu thuẫn giữa thực dân Pháp và phát-xít Nhật ở Đông Dương ngày càng gay gắt, thời cơ giành chính quyền đang đến gần. Tuy vậy, giành chính quyền bằng cách nào, khi nào, ở đâu, Ba Tơ hay trung châu[2], thì Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi vẫn còn có ý kiến khác nhau. Không được may mắn như các đồng chí ở Bắc Bộ có sự chỉ đạo trực tiếp của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và Trung ương Đảng, phần lớn các đồng chí ở Trung – Nam Bộ, trong đó có Quảng Ngãi, đều chưa liên lạc được với Trung ương, đang rất lúng túng trong việc làm gì và làm thế nào để chớp thời cơ giành chính quyền. Tuy vậy, từ quán triệt sâu sắc đường lối, chủ trương của Đảng, nhất là Nghị quyết Trung ương 8 (5/1941), ngay khi được tin Nhật đảo chính Pháp (9/3/1945), đêm 10/3, Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi đã họp, phân tích, đánh giá tình hình, tương quan lực lượng và dù chưa nhận được Chỉ thị của Trung ương, đã quyết định phát động cuộc đấu tranh vũ trang đánh vào sào huyệt của địch là Nha Kiểm lý, đồn Ba Tơ, giành chính quyền ở châu lị Ba Tơ. Chỉ trong một ngày, thực tế là chỉ trong vài giờ đồng hồ, đêm 11/3/1945, cuộc Khởi nghĩa Ba Tơ đã nổ ra và kết thúc thắng lợi trọn vẹn. Thắng lợi của Khởi nghĩa Ba Tơ mang tính sáng tạo, khắc phục được những hạn chế của các cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn (1940), Nam Kỳ (1941) đã nổ ra trước đó. Đó là, chớp thời cơ, tấn công cục bộ, khởi nghĩa từng phần, kết hợp đấu tranh vũ trang với đấu tranh chính trị và công tác binh vận; là tư tưởng cách mạng tiến công, phát huy sức mạnh toàn dân, khai thác triệt để sự suy yếu của kẻ thù để giành thắng lợi… Tư duy và nghệ thuật chỉ đạo, tổ chức một cuộc khởi nghĩa như Khởi nghĩa Ba Tơ cách đây 80 năm, đã chứng tỏ, Đảng bộ Quảng Ngãi là người tổ chức, lãnh đạo, là hạt nhân, linh hồn của cuộc đấu tranh giải phóng, đúng như nhận định của Đảng trong Chỉ thị về “Sửa soạn khởi nghĩa” ngày 7/5/ 1944: “Khởi nghĩa là công việc của toàn dân. Nhưng không phải toàn dân có thể xông lên đánh kẻ thù cùng một lúc, phải có những đội quân cách mạng cơ bản, có tập tành thao lược, xông ra chiến đấu trong vai trò xung kích để dân chúng hưởng ứng theo”[3].

Nhắc lại những điều cơ bản trên, một mặt là để khẳng định giá trị to lớn của cuộc Khởi nghĩa Ba Tơ, mặt khác là nhấn mạnh vai trò lãnh đạo, quyết định mọi thắng lợi trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của Đảng bộ Quảng Ngãi. Sự thật lịch sử diễn ra sau Khởi nghĩa Ba Tơ đến ngày thống nhất đất nước năm 1975 đã chứng minh điều đó. Chỉ 05 tháng sau Khởi nghĩa Ba Tơ tháng lợi, Đảng bộ Quảng Ngãi đã phát động toàn dân tiến hành khởi nghĩa giành chính quyền. Chỉ trong 02 ngày, từ ngày 14 đến ngày 16 tháng 8 năm 1945, cuộc khởi nghĩa đã giành thắng lợi. Quảng Ngãi trở thành một trong những tỉnh giành chính quyền sớm nhất trong cả nước trong Cách mạng tháng Tám.

Để giành được thắng lợi trong khởi nghĩa giành chính quyền tháng Tám năm 1945, từ kinh nghiệm của cuộc Khởi nghĩa Ba Tơ, trước ngày tổng khởi nghĩa diễn ra trong toàn tỉnh, Tỉnh ủy đã ban hành các chỉ thị đề ra nội dung, hình thức, lực lượng và thời gian khởi nghĩa (Chỉ thị số 7 ngày 9/8/1945; Chỉ thị số 8, số 9 ngày 14/8/1945). Khi khởi nghĩa sắp thành công, ngay lập tức, Tỉnh ủy đề ra chủ trương thành lập chính quyền cách mạng và quy định hoạt động của các cấp chính quyền trên phạm vi toàn tỉnh (Chỉ thị số 10 ngày 15/8/1945). Điều này trên toàn quốc, rất ít địa phương có sự lãnh đạo, chỉ đạo kịp thời, sát thực, chu đáo và bài bản như vậy. Cuộc khởi nghĩa trong toàn tỉnh nổ ra đồng loạt, giành thắng lợi nhanh chóng, trọn vẹn một phần rất quan trọng, quyết định là nhờ có lực lượng vũ trang là Đội Du kích cứu quốc quân Ba Tơ làm nòng cốt, trong khi đó hầu như các địa phương khác không có điều kiện này.

Vừa mới giành được độc lập, Đảng bộ và Nhân dân tỉnh Quảng Ngãi lại bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược (1945 – 1954). Suốt 09 năm gian khổ kháng chiến, dù bị địch bao vây từ nhiều phía nhưng với tinh thần cách mạng tiến công, ý chí tự lực, tự cường, phát huy truyền thống Ba Tơ quật khởi, Đảng bộ đã lãnh đạo và tổ chức cho các tầng lớp Nhân dân trong tỉnh đánh bại mọi âm mưu phá hoại của địch, bảo vệ vững chắc vùng tự do, cung cấp sức người, sức của cho cuộc kháng chiến ở Quảng Ngãi và các tỉnh ở Liên khu 5, chi viện cho chiến trường Tây Nguyên, Nam Bộ, làm tròn nghĩa vụ quốc tế đối với cách mạng Lào và Campuchia, góp phần kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Đảng bộ lãnh đạo Nhân dân trong tỉnh vượt qua muôn vàn khó khăn, gian khổ, hy sinh, bền bỉ đấu tranh, bảo toàn lực lượng cách mạng, sớm xây dựng lực lượng vũ trang, làm nên cuộc Khởi nghĩa Trà Bồng và miền Tây Quảng Ngãi (8/1959), lật đổ chính quyền tay sai của Mỹ, thành lập và củng cố chính quyền cách mạng trên một vùng giải phóng rộng lớn ở miền núi. Đánh giá về cuộc khởi nghĩa Trà Bồng và miền Tây Quảng Ngãi, đồng chí Võ Chí Công (lúc bấy giờ là Bí thư Liên khu ủy 5) đã kết luận: “Cuộc Khởi nghĩa Trà Bồng và miền Tây Quảng Ngãi đã nổ ra kịp thời, có chuẩn bị, có lãnh đạo và chỉ huy chặt chẽ, đi đúng đường lối cách mạng Việt Nam, thực hiện đúng Nghị quyết 15, đóng góp những kinh nghiệm quý báu cho việc thực hiện Nghị quyết 15 ở miền Nam Trung bộ… Cuộc Khởi nghĩa Trà Bồng và miền Tây Quảng Ngãi đã mở đầu trang sử đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang song song, đó là đỉnh cao nhất trong phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân Quảng Ngãi trong thời kỳ lúc bấy giờ. Nó là thắng lợi đầu lòng và đột xuất, cổ vũ phong trào chung trong tỉnh, trong khu phát triển mạnh mẽ”[4].

Trong cuộc đấu tranh chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ (1960 – 1965), quân và dân Quảng Ngãi cùng với nhân dân toàn miền Nam đã đánh bại về cơ bản quốc sách ấp chiến lược, bẻ gãy xương sống của chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ – ngụy, làm nên chiến thắng Ba Gia oanh liệt (31/5/1965) đi vào lịch sử như một mốc son chói lọi. Lần đầu tiên trên chiến trường Khu 5, một trung đoàn chủ lực quân giải phóng đã hợp đồng tác chiến tiêu diệt một chiến đoàn hỗn hợp tinh nhuệ của địch, góp phần đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ – ngụy trên chiến trường miền Nam.

Trong cuộc đấu tranh chống chiến lược “Chiến tranh cục bộ”, Đảng bộ đã dày công nghiên cứu và từ thực tiễn chiến đấu đã chỉ đạo các lực lượng thiết lập “Vành đai diệt Mỹ” – một hình thức phát triển cao của chiến tranh nhân dân; phối hợp với bộ đội chủ lực Quân khu 5 làm nên chiến thắng Vạn Tường (18/8/1965) lịch sử. Đánh giá về trận Vạn Tường, đồng chí Tổng Bí thư Lê Duẩn đã từng nói: “Nếu trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc của Liên Xô, trận Stalingrad là một bước ngoặt chứng minh quân phát xít Hitler không phải là không đánh được, thì chúng ta cũng có thể coi trận Vạn Tường là một bước ngoặt chứng minh một cách hùng hồn rằng quân giải phóng miền Nam hoàn toàn có khả năng đánh bại được quân đội Mỹ trong điều kiện chúng có mọi ưu thế tuyệt đối về binh khí và hỏa lực so với quân giải phóng”[5].

Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968, cùng với quân dân miền Nam, quân và dân tỉnh Quảng Ngãi đã đồng loạt tiến công vào thị xã, thị trấn, chi khu, quận lị trong tỉnh, gây cho Mỹ – ngụy nhiều tổn thất nặng nề, góp phần cùng cả nước làm lung lay ý chí xâm lược của đế quốc Mỹ, buộc chúng phải xuống thang chiến tranh và đàm phán với ta tại Pari.

Từ cuối năm 1974, khi thời cơ giải phóng miền Nam xuất hiện, Đảng bộ và Nhân dân Quảng Ngãi đã chủ động tiến công địch, giải phóng tỉnh Quảng Ngãi (24/3/1975), đóng góp sức người, sức của cùng cả nước giành thắng lợi trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, giải phóng miền Nam, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Viết tiếp chiến công, quyết đưa tỉnh nhà cùng cả nước bước vào kỷ nguyên mới

Năm tháng sẽ trôi qua nhưng giá trị của cuộc Khởi nghĩa Ba Tơ vẫn mang tính thời sự nóng hổi. Đó là tinh thần “Hy sinh vì Tổ quốc”, “đem sức ta mà giải phóng cho ta”[6]; là tính chủ động, vận dụng sáng tạo chủ trương của Đảng vào hoàn cảnh thực tiễn của địa phương; là vai trò lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi trong nắm chắc thời cơ, vận hội, trong huy động và sử dụng lực lượng cách mạng, trong nghệ thuật lãnh đạo khởi nghĩa. Những giá trị đó đã được các thế hệ lãnh đạo, cán bộ, đảng viên và Nhân dân Quảng Ngãi phát huy cao độ trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng của Đảng và của dân tộc, để lại những dấu ấn không thể phai mờ.

Sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, nhất là sau hơn 35 năm tái lập tỉnh, phát huy truyền thống Ba Tơ quật khởi, Đảng bộ Quảng Ngãi đã vận dụng sáng tạo đường lối của Đảng vào hoàn cảnh cụ thể, vừa tranh thủ sự chỉ đạo, giúp đỡ của Trung ương, vừa phát huy tinh thần tự chủ, tự lực, tự cường của địa phương, vượt qua khó khăn, thách thức, giành được nhiều thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực. Kinh tế phát triển nhanh, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ; thu nhập bình quân đầu người tăng lên rõ rệt, đời sống Nhân dân được cải thiện; thu ngân sách tăng vượt bậc; thu hút đầu tư, phát triển doanh nghiệp đạt nhiều kết quả quan trọng. Phát triển văn hóa, xã hội ngày càng đi vào chiều sâu; quốc phòng, an ninh được giữ vững, trật tự an toàn xã hội được bảo đảm. Đặc biệt, từ đầu nhiệm kỳ Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XX nhiệm kỳ 2020 – 2025 đến nay, với sự nỗ lực và quyết tâm cao, Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh đã nêu cao tinh thần đoàn kết, trách nhiệm, đổi mới phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và các tầng lớp Nhân dân để đẩy nhanh tiến trình phát triển của tỉnh Quảng Ngãi.

Tỉnh ủy, mà trực tiếp là Ban Thường vụ Tỉnh ủy, đã kịp thời tổ chức quán triệt và chỉ đạo các cấp, các ngành thực hiện các chỉ thị, nghị quyết, kết luận, quy định của Trung ương sát với tình hình thực tế của tỉnh, tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động trong cán bộ, đảng viên, nhất là về những vấn đề mới. Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã bám sát tình hình thực tiễn của tỉnh qua từng giai đoạn đề ra những nhiệm vụ trọng tâm, khâu đột phá; đã ban hành nhiều chỉ thị, kết luận, nghị quyết chuyên đề để cụ thể hóa thực hiện các nhiệm vụ đột phá, nhiệm vụ trọng tâm được đề ra trong các kỳ đại hội Đảng bộ tỉnh để lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện. Chỉ đạo các cơ quan chức năng rà soát, sửa đổi, bổ sung, ban hành các cơ chế, chính sách để cụ thể hóa chủ trương của Đảng phù hợp với quy định mới của Trung ương, tình hình thực tiễn của tỉnh và triển khai thực hiện đạt nhiều kết quả quan trọng. Công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng được các cấp ủy Đảng chú trọng. Công tác xây dựng tổ chức cơ sở Đảng, phát triển đảng viên và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên được quan tâm thực hiện thường xuyên, đạt được nhiều kết quả tích cực. Công tác dân vận, hoạt động của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội có nhiều đổi mới, phát huy hiệu quả thiết thực, kinh tế – xã hội có nhiều bước phát triển vượt bậc.

Từ một tỉnh nghèo, thuần nông, đến nay, tỉnh đã hình thành gần 500 dự án, nhà máy, tổ hợp sản xuất công nghiệp với quy mô, công suất lớn, giá trị gia tăng và hàm lượng khoa học công nghệ cao, như Nhà máy lọc dầu Dung Quất, Khu liên hợp Gang thép Hòa Phát Dung Quất, Nhà máy sản xuất hạt nhựa Polypropylen, Nhà máy sản xuất thiết bị công nghiệp nặng Doosan Vina, Nhà máy sản xuất thiết bị điện GE… Bên cạnh đó, các sản phẩm công nghiệp nhẹ, công nghiệp chế biến thực phẩm của Công ty Cổ phần Đường Quảng Ngãi và các sản phẩm chế biến thủy sản, may mặc, tinh bột mì, dăm gỗ, vật liệu xây dựng, giày da, sợi bông… sản lượng ngày càng tăng cao, tiêu thụ rộng rãi, phổ biến thị trường trong nước và xuất khẩu. Quảng Ngãi đã và đang xây dựng, đưa vào hoạt động Khu Công nghiệp – Đô thị – Dịch vụ VSIP I, VSIP II, các KCN Quảng Phú, Tịnh Phong và các cụm công nghiệp ở các địa phương… đưa Quảng Ngãi trở thành một trong những trung tâm công nghiệp của miền Trung và cả nước. Trong năm 2024, tỉnh đã thực hiện đạt và vượt 27/27 chỉ tiêu chủ yếu toàn diện trên các lĩnh vực. Công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực được lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện thường xuyên. Tình hình quốc phòng, an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội tiếp tục được giữ vững. Đến cuối năm 2024, quy mô nền kinh tế (GRDP hiện hành) của tỉnh đạt mức 133 nghìn tỷ đồng đứng thứ 2/5 tỉnh thuộc trong tiểu vùng Trung Trung Bộ, đứng thứ 4/14 tỉnh trong vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải Trung Bộ và đứng thứ 24/63 tỉnh, thành phố của cả nước. GRDP bình quân đầu người của tỉnh đứng thứ 2/5 tỉnh thuộc trong tiểu vùng Trung Trung Bộ, đứng thứ 2/14 tỉnh trong vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải Trung Bộ và đứng thứ 17/63 tỉnh, thành phố của cả nước; thu ngân sách nhà nước đứng đầu tiểu vùng Trung Trung Bộ, đúng thứ 2/14 tỉnh trong vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải Trung Bộ và đứng thứ 12/63 tỉnh, thành phố của cả nước.

Những thành tựu và tiến bộ đã đạt được về kinh tế – xã hội, quốc phòng – an ninh, công tác xây dựng Đảng khẳng định vai trò, vị trí của Quảng Ngãi trong sự phát triển của cả nước, khẳng định ý chí tự lực, tự cường, năng lực lãnh đạo, bản lĩnh và sự vượt khó vươn lên của Đảng bộ và Nhân dân Quảng Ngãi. 80 năm sau ngày khởi nghĩa Ba Tơ thắng lợi, Đảng bộ, Chính quyền và Nhân dân các dân tộc Quảng Ngãi luôn tự hào trước những đổi thay từng ngày của quê hương, đất nước, tự tin về những thành tựu kinh tế – xã hội mà tỉnh nhà đã đạt được nhưng đồng thời cũng rất trăn trở với sự phát triển của tỉnh nhà chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế và mong đợi của Nhân dân.

Ngày nay, cùng với cả nước, Quảng Ngãi đang chuẩn bị tâm thế bước vào kỷ nguyên phát triển mới – Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, xây dựng thành công nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa, giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, phồn vinh, hạnh phúc; đuổi kịp, tiến cùng, sánh vai với các cường quốc năm châu như lời hiệu triệu của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm: “Mọi người dân Việt Nam, hàng trăm triệu người như một, dưới sự lãnh đạo của Đảng, đồng tâm hiệp lực đưa đất nước phát triển toàn diện, mạnh mẽ, bức phá và cất cánh” thúc dục tinh thần, đổi mới sáng tạo của tất cả mọi người, các cấp, các ngành và toàn xã hội. Hơn lúc nào hết, tinh thần “Hy sinh vì Tổ quốc” của Khởi nghĩa Ba Tơ, của Đội Du kích cứu quốc Ba Tơ cách đây 80 năm đã và đang trở thành sức mạnh tinh thần to lớn, cổ vũ, động viên, truyền cảm hứng cho thế hệ cán bộ, đảng viên và Nhân dân tỉnh Quảng Ngãi hôm nay vững bước tiến vào Kỷ nguyên mới, quyết tâm xây dựng tỉnh nhà giàu mạnh, phồn vinh, Nhân dân có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc.

Để kết thúc bài viết này, xin dẫn lại phát biểu chỉ đạo của Thủ tướng Phạm Minh Chính trong buổi làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ngãi, chiều 09 tháng 02 năm 2025; đây cũng chính là các định hướng nhiệm vụ trọng tâm, cốt lõi lớn của Đảng bộ tỉnh trong thời gian tới: “Tỉnh cần bám sát Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh; Nghị quyết của Bộ Chính trị về quy hoạch vùng; các chủ trương, nghị quyết, kết luận, chỉ thị của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ… Phát huy tinh thần tự lực, tự cường, đoàn kết, thống nhất; có tư duy đổi mới, tầm nhìn chiến lược, nhìn xa, trông rộng, nghĩ sâu, làm lớn, tư tưởng phải thông, quyết tâm phải cao, nỗ lực phải lớn, hành động phải quyết liệt, làm việc nào dứt việc đó, có trọng tâm, trọng điểm; phân công “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ sản phẩm”; coi trọng thời gian, trí tuệ, sự quyết đoán đúng thời điểm; giải quyết công việc phải có tiến độ; đổi mới mạnh mẽ tư duy, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; tích cực chống tham nhũng, tiêu cực; đã nói là làm, đã cam kết là phải thực hiện; đã nói, đã làm là phải có kết quả, sản phẩm cụ thể “cân, đong, đo, đếm” được; siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính; phát huy với tinh thần dân chủ theo nguyên tắc lãnh đạo của Đảng”[7].