Phi công Lê Thanh Đạo – “Cánh én bạc” trên bầu trời Hà Nội và ký ức không chiến lịch sử

Ở tuổi ngoài 80, mái tóc bạc trắng nhưng giọng nói vẫn dõng dạc, phi công Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Thanh Đạo – nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Trưởng ban Dân vận Trung ương – vẫn nhớ như in từng khoảnh khắc trên bầu trời lửa đạn năm xưa. Với ông, những trận không chiến không chỉ là ký ức, mà là một phần không thể tách rời của cuộc đời người lính. Sinh năm 1943 tại Hà Nội, sau khi tốt nghiệp phổ thông, Lê Thanh Đạo nhập ngũ, rồi được đào tạo sĩ quan pháo binh tại Sơn Tây. Không lâu sau, ông được tuyển chọn sang Liên Xô học lái máy bay chiến đấu – bước ngoặt mở ra hành trình gắn bó với bầu trời Tổ quốc. Năm 1968, sau khi hoàn thành khóa huấn luyện với hơn 200 giờ bay, ông trở về nước, biên chế vào Trung đoàn Không quân 921. Từ đây, người phi công trẻ bước vào những trận không chiến khốc liệt chống lại không quân Mỹ, điều khiển MiG-17 và MiG-21 trong hàng chục lần xuất kích. Trong 60 lần cất cánh chiến đấu, ông trực tiếp đối đầu 13 lần với máy bay địch và bắn rơi 6 chiếc F-4, trong đó có 5 chiếc bị tiêu diệt bằng tên lửa ngay tại chỗ. Ông cũng tham gia yểm hộ, hỗ trợ đồng đội bắn rơi thêm 5 máy bay khác, trở thành một trong những phi công đạt cấp ACE của Không quân Nhân dân Việt Nam. Nhưng ký ức sâu đậm nhất với ông vẫn là trận không chiến ngày 10-5-1972 – một trong những trận đánh ác liệt nhất trên bầu trời miền Bắc. Khi đó, biên đội của Lê Thanh Đạo cùng đồng đội cất cánh từ sân bay Kép, nhận lệnh đánh chặn máy bay F-4 của Mỹ đang tiến vào khu vực trọng yếu. Trong khoảnh khắc quyết định, ông bám sát mục tiêu, phối hợp cùng đồng đội khai hỏa. Chỉ trong vài giây ngắn ngủi, hai chiếc F-4 lần lượt bốc cháy giữa không trung. “Cháy rồi còn đâu!” – tiếng đồng đội vang lên qua bộ đàm, trở thành dấu ấn không thể quên của trận đánh lịch sử ấy. Nhưng chiến tranh không chỉ có chiến thắng. Cùng ngày hôm đó, ông nhận tin một đồng đội hy sinh. Niềm vui và nỗi đau đan xen, trở thành ký ức không thể nào phai. Trong suốt quá trình chiến đấu, ông từng hai lần phải nhảy dù thoát hiểm, bị thương ở chân nhưng vẫn kiên trì điều trị và trở lại đơn vị chỉ sau nửa năm. Sau trận đánh lịch sử năm 1972, ông tiếp tục tham gia nhiều chiến dịch không chiến quan trọng, góp phần bảo vệ bầu trời miền Bắc trong giai đoạn ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Năm 1973, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi mới 30 tuổi. Sau chiến tranh, Lê Thanh Đạo chuyển sang công tác tổ chức và chính trị, từng đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng như Bí thư thứ Hai Ban Chấp hành Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, trước khi nghỉ công tác năm 1983. Dù rời buồng lái nhiều năm, ông vẫn luôn coi những chuyến bay thời chiến là phần đẹp nhất của cuộc đời. Với ông, đó không chỉ là những trận đánh, mà là ký ức về đồng đội, về sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong tích tắc. Giờ đây, ở tuổi xế chiều, ông vẫn thường gặp gỡ, chia sẻ với thế hệ trẻ. Ông nói giản dị: “Chúng tôi đã sống những năm tháng không thể quên. Điều quan trọng nhất là truyền lại cho lớp sau tinh thần ấy – tinh thần của người lính bảo vệ bầu trời Tổ quốc”.