Phi công Từ Đễ và Phi đội Quyết thắng trong trận oanh kích lịch sử Tân Sơn Nhất

Trong lịch sử của Không quân nhân dân Việt Nam, trận tập kích sân bay Tân Sơn Nhất chiều ngày 28 tháng 4 năm 1975 luôn được xem là một trong những chiến công đặc biệt xuất sắc. Chỉ vài ngày trước thời khắc toàn thắng của Chiến dịch Hồ Chí Minh, một phi đội nhỏ gồm những phi công tinh nhuệ đã thực hiện nhiệm vụ táo bạo bằng chính những chiếc máy bay A37 thu được của đối phương. Trong đội hình ấy có phi công Từ Đễ – người sau này được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua nhưng ký ức về những ngày tháng lịch sử ấy vẫn còn nguyên vẹn trong tâm trí ông. Với Đại tá Từ Đễ, cuộc đời binh nghiệp gắn liền với bầu trời Tổ quốc từ khi mới 16 tuổi. Niềm đam mê bay lượn đã đưa ông trở thành một trong những phi công xuất sắc của Không quân nhân dân Việt Nam và là thành viên nòng cốt trong Phi đội Quyết thắng.

Trong suốt những năm tháng chiến đấu, người chỉ huy mà ông kính trọng và ngưỡng mộ nhất là Thiếu tướng Trần Mạnh. Chính vị chỉ huy giàu kinh nghiệm này là người trực tiếp nghiên cứu phương án sử dụng máy bay A37 để thực hiện cuộc tập kích vào sân bay Tân Sơn Nhất – căn cứ quân sự và hậu cần quan trọng bậc nhất của chính quyền Sài Gòn lúc bấy giờ.

Đầu năm 1975, khi quân ta liên tiếp giành thắng lợi trên các chiến trường, yêu cầu đặt ra là phải tạo thêm những đòn đánh mạnh nhằm đẩy nhanh sự sụp đổ của chính quyền Sài Gòn. Trong bối cảnh đó, kế hoạch sử dụng các máy bay A37 thu được tại Đà Nẵng và Phù Cát để tấn công Tân Sơn Nhất được hình thành.

Lúc này, Từ Đễ đang công tác tại Trung đoàn Không quân 923. Ông cùng một số phi công được điều động khẩn cấp để tiếp nhận loại máy bay hoàn toàn mới. Khó khăn lớn nhất là toàn bộ hệ thống điều khiển của A37 đều sử dụng tiếng Anh, trong khi các phi công quen vận hành các loại máy bay do Liên Xô sản xuất.

Thông thường, việc chuyển loại máy bay chiến đấu cần nhiều tháng huấn luyện. Thế nhưng trong những ngày cuối cùng của cuộc chiến, thời gian không cho phép. Các phi công chỉ có sáu ngày để học lý thuyết, thực hành và làm chủ loại máy bay hiện đại này.

Ngày 24 tháng 4 năm 1975, Bộ Tư lệnh tiền phương quyết định giao cho Từ Đễ thực hiện chuyến bay thử nghiệm A37 đầu tiên. Với kinh nghiệm dày dạn cùng bản lĩnh của một phi công từng xử lý thành công nhiều tình huống nguy hiểm, ông nhận nhiệm vụ mà không một chút do dự.

Sau 15 phút bay thử, chiếc A37 hạ cánh an toàn. Khi mở buồng lái, Từ Đễ giơ ngón tay cái báo hiệu thành công với đồng đội. Ông vui vẻ báo cáo với chỉ huy rằng chiếc máy bay hoạt động rất tốt và hoàn toàn có thể đưa vào chiến đấu.

Ngay sau đó, phi công Nguyễn Thành Trung được đưa ra tham gia đội hình. Với kinh nghiệm từng phục vụ trong Không quân Việt Nam Cộng hòa, ông là người am hiểu địa hình khu vực Sài Gòn và có thể hỗ trợ dẫn đường cho toàn phi đội.

Ngày 27 tháng 4 năm 1975, tại sân bay Thành Sơn, Phi đội Quyết thắng chính thức được thành lập. Đội hình gồm sáu phi công: Nguyễn Thành Trung, Từ Đễ, Nguyễn Văn Lục, Hoàng Mai Vượng, Hán Văn Quảng và Trần Văn On.

Đây được xem là “mũi tiến công thứ sáu” trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.

Trước giờ xuất kích, các phi công được quán triệt những yêu cầu đặc biệt. Mục tiêu là khu vực đỗ máy bay quân sự của đối phương, tuyệt đối không được đánh vào nhà ga dân sự, không phá hủy đường băng để tạo điều kiện cho việc di tản, đồng thời phải tránh khu vực trại Davis nơi lực lượng của ta đang làm nhiệm vụ.

Những chỉ thị ấy thể hiện rõ tính nhân văn và sự chính xác trong nghệ thuật tác chiến của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Tuy nhiên, nhiệm vụ vẫn tiềm ẩn vô vàn hiểm nguy. Những chiếc A37 được lắp ghép từ nhiều bộ phận khác nhau nên nguy cơ hỏng hóc luôn hiện hữu. Các phi công còn đối mặt với khả năng bị lực lượng phòng không ta nhận nhầm hoặc bị không quân đối phương đánh chặn bất cứ lúc nào.

Chiều ngày 28 tháng 4 năm 1975, sau bữa ăn đơn giản trước giờ xuất kích, các thành viên Phi đội Quyết thắng bước lên buồng lái. Họ cùng chụp một bức ảnh lưu niệm trước khi cất cánh mà không ai biết chắc liệu mình có trở về hay không.

Khoảng 16 giờ, năm chiếc A37 lao vút lên bầu trời, hướng về phía Sài Gòn.

Trong đội hình chiến đấu, Nguyễn Thành Trung bay dẫn đầu làm nhiệm vụ chỉ điểm mục tiêu. Theo sau là Từ Đễ và các đồng đội.

Khi tiếp cận sân bay Tân Sơn Nhất, từng chiếc máy bay lần lượt bổ nhào cắt bom. Những tiếng nổ liên tiếp vang lên giữa căn cứ quân sự lớn nhất của chính quyền Sài Gòn. Khói lửa bốc cao, nhiều máy bay quân sự cùng kho tàng, nhiên liệu bị phá hủy.

Chỉ trong thời gian ngắn, cuộc tập kích đã làm tê liệt hoạt động của sân bay Tân Sơn Nhất, phá hủy 24 máy bay cùng nhiều cơ sở hậu cần quan trọng của đối phương. Điều đặc biệt là toàn bộ phi đội đều hoàn thành nhiệm vụ và trở về căn cứ an toàn.

Chiến công ấy không chỉ gây chấn động trong hàng ngũ đối phương mà còn góp phần thúc đẩy nhanh quá trình sụp đổ của chính quyền Sài Gòn, tạo điều kiện thuận lợi cho quân ta tiến vào giải phóng hoàn toàn miền Nam chỉ hai ngày sau đó.

Đối với Từ Đễ, điều khiến ông xúc động nhất không chỉ là thành công của trận đánh mà còn là việc cuộc tập kích đã hạn chế tối đa thương vong cho dân thường. Ông từng chia sẻ rằng trước khi ném bom, đội hình đã bị phát hiện ít phút. Chính điều đó vô tình giúp nhiều gia đình sĩ quan và người dân kịp rời khỏi khu vực nguy hiểm.

Trong ký ức của ông, đây là một chiến thắng vừa hào hùng vừa giàu tính nhân văn.

Sau chiến thắng, toàn bộ thành viên Phi đội Quyết thắng được trao tặng Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhất. Các phi công Nguyễn Thành Trung, Từ Đễ, Nguyễn Văn Lục, Hán Văn Quảng và Hoàng Mai Vượng được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tuy nhiên, điều khiến Từ Đễ luôn day dứt là trường hợp của đồng đội Trần Văn On. Do hoàn cảnh lịch sử đặc biệt, Huân chương dành cho ông On đã không được trao ngay sau chiến tranh.

Nhiều năm sau, trước khi nghỉ hưu, Từ Đễ quyết tâm tìm lại phần thưởng ấy. Sau nhiều nỗ lực, ông đã cùng đơn vị tổ chức một buổi lễ trang trọng tại quê nhà Tiền Giang để trao lại Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhất cho Trần Văn On.

Khoảnh khắc người đồng đội xúc động nhận lại phần thưởng xứng đáng sau hơn ba thập kỷ chờ đợi đã trở thành một trong những ký ức đáng nhớ nhất trong cuộc đời ông.

Không lâu sau ngày giải phóng, Từ Đễ còn có cuộc hội ngộ đặc biệt với cha mình là Giáo sư Từ Giấy tại sân bay Biên Hòa. Hai cha con đều tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh ở những cương vị khác nhau và chỉ gặp lại nhau sau ngày toàn thắng.

Đó là giây phút hạnh phúc mà ông luôn trân trọng. Cái vỗ vai đầy tự hào của người cha thay cho mọi lời khen ngợi dành cho người con vừa lập nên chiến công trên bầu trời Tổ quốc.

Sau năm 1975, Từ Đễ tiếp tục phục vụ trong Quân đội nhân dân Việt Nam, tham gia nhiều nhiệm vụ bảo vệ biên giới Tây Nam, bảo vệ biển đảo và xây dựng lực lượng không quân. Ông từng giữ cương vị Phó Cục trưởng Cục Quân huấn, Bộ Quốc phòng trước khi nghỉ hưu.

Ghi nhận những đóng góp to lớn cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, Đại tá Từ Đễ được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngày nay, dù đã rời xa buồng lái, ông vẫn dành nhiều tâm huyết cho công tác giáo dục truyền thống, tri ân đồng đội và gìn giữ những ký ức lịch sử của lực lượng Không quân nhân dân Việt Nam. Cuộc đời của Anh hùng Từ Đễ là biểu tượng đẹp của lòng yêu nước, bản lĩnh người lính và tinh thần “Thần tốc – Táo bạo – Bất ngờ – Quyết thắng” đã góp phần làm nên mùa xuân đại thắng năm 1975.