Phí Đình Tuần – người lính nhớ những đồng đội nằm lại Thành cổ

Năm 1972, Phí Đình Tuần là chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 24, Sư đoàn 304, đơn vị trực tiếp tham gia chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị. Khi ấy, ông và những người lính cùng đơn vị còn rất trẻ. Sau những ngày hành quân vào chiến trường, họ nhanh chóng phải đối mặt với một thực tế hoàn toàn khác với thao trường. Thành cổ Quảng Trị và khu vực xung quanh liên tục chịu bom pháo. Những căn nhà bị phá hủy, cây cối bật gốc, mặt đất bị cày xới bởi những hố bom nối tiếp nhau. Người lính phải dựa vào chiến hào, hầm trú ẩn và những công sự được đào vội để chiến đấu. Mỗi khi pháo kích tạm ngừng, bộ đội lập tức kiểm tra trận địa, bổ sung đạn và củng cố những đoạn hào bị sập. Nhưng khoảng thời gian yên tĩnh thường rất ngắn. Tiếng pháo có thể lại vang lên bất cứ lúc nào, buộc mọi người phải nhanh chóng trở về vị trí chiến đấu. Trong hoàn cảnh ấy, Phí Đình Tuần cùng đồng đội vừa chiến đấu, vừa tìm cách giữ liên lạc và hỗ trợ nhau giữa một trận địa liên tục bị chia cắt bởi bom đạn.

Điều khiến ông nhớ mãi về những ngày ở Thành cổ không phải chỉ là tiếng bom hay những trận đánh ác liệt, mà là những người đồng đội đã ngã xuống ngay bên cạnh mình. Có những trận đánh diễn ra quá nhanh và dữ dội, bộ đội không có điều kiện đưa thi thể người hy sinh ra phía sau. Những người còn sống chỉ có thể tìm cách ghi lại tên người đã mất trên một mảnh tôn, một tờ giấy hoặc một vật liệu có sẵn rồi đặt đồng đội vào một vị trí tạm thời. Sau đó, đơn vị lại phải tiếp tục di chuyển và chiến đấu. Phí Đình Tuần nhớ rằng trong điều kiện ấy, việc giữ được tên tuổi của người hy sinh đã là điều rất quan trọng. Bởi nếu không ghi lại, sau khi trận địa thay đổi hoặc bị bom phá hủy, việc xác định người đã nằm xuống ở đâu sẽ càng khó khăn. Người lính lúc ấy không có những nghi lễ đầy đủ như trong thời bình. Họ chỉ có thể làm những gì có thể làm trong vài phút ngắn ngủi trước khi phải trở lại vị trí chiến đấu. Có người vừa chôn đồng đội xong đã phải tiếp tục cầm súng. Có người còn chưa kịp xác định đầy đủ danh tính của người hy sinh thì trận đánh mới đã bắt đầu. Chính sự khắc nghiệt ấy khiến ký ức về đồng đội trở thành một phần rất sâu trong tâm trí những người sống sót.

Sau hơn nửa thế kỷ, khi có dịp trở lại Thành cổ Quảng Trị, Phí Đình Tuần vẫn nhớ rõ những vị trí mà đơn vị từng chiến đấu. Cảnh vật đã thay đổi rất nhiều. Những dấu tích chiến tranh dần được phủ lên bởi cây xanh và các công trình tưởng niệm. Nhưng với người từng trực tiếp ở trận địa, một góc đất, một con đường hay một khoảng tường cũng có thể gợi lại những khuôn mặt của đồng đội năm xưa. Ông cùng những cựu chiến binh khác trở lại nơi này không chỉ để nhớ về chiến thắng mà còn để tìm lại những người đã không thể trở về. Trong ký ức của ông, nhiều đồng đội vẫn ở độ tuổi đôi mươi, khi hy sinh chưa kịp sống một cuộc đời bình thường. Họ chưa kịp trở về quê, chưa kịp gặp lại cha mẹ và cũng chưa biết những năm tháng hòa bình sau này sẽ như thế nào. Điều duy nhất còn lại là tên tuổi, quê quán và những câu chuyện được người sống sót kể lại. Với Phí Đình Tuần, trở lại Thành cổ cũng là một cách đứng trước những người đã khuất và nói rằng đồng đội vẫn còn nhớ đến họ.

Câu chuyện của Phí Đình Tuần cho thấy một khía cạnh rất đời thường của chiến tranh: ngoài những trận đánh được ghi trong lịch sử còn có công việc lặng lẽ của những người sống sót là ghi nhớ người đã hy sinh. Trong hoàn cảnh bom pháo liên tục trút xuống, việc dừng lại vài phút để ghi tên một người lính, tìm một chỗ đặt thi thể và sau đó tiếp tục chiến đấu tưởng như rất nhỏ, nhưng đối với gia đình của người đã mất, đó có thể là dấu vết cuối cùng giúp họ biết người thân mình đã nằm lại ở đâu. Nhiều năm sau, khi chiến tranh đã kết thúc, những cựu chiến binh như Phí Đình Tuần vẫn mang trong mình ký ức ấy. Họ nhớ từng người đồng đội, từng trận đánh và cả những người đã hy sinh mà chưa kịp được trở về với quê hương. Thành cổ hôm nay đã bình yên, nhưng dưới lòng đất vẫn còn dấu tích của những ngày chiến đấu khốc liệt. Đối với người lính năm xưa, nơi đây không chỉ là một di tích lịch sử mà còn là một phần ký ức sống động về tuổi trẻ. Phí Đình Tuần trở về được từ chiến tranh, còn nhiều đồng đội của ông thì mãi mãi ở lại. Vì vậy, mỗi lần nhắc đến Thành cổ Quảng Trị, điều ông muốn người sau nhớ không chỉ là một trận đánh kéo dài 81 ngày đêm, mà còn là những con người cụ thể đã sống, chiến đấu và hy sinh trong từng ngày của trận chiến ấy. Chính ký ức của những người còn sống đã giúp tên tuổi và câu chuyện của những người đã khuất không bị chìm vào quên lãng.