PHI ĐỘI QUYẾT THẮNG

Sau trận ném bom lịch sử vào sân bay Tân Sơn Nhất, tạo tiếng vang lớn để 2 ngày sau quân và dân ta giành chiến thắng tại chiến dịch Hồ Chí Minh, Đại tá – phi công Từ Đễ mừng tủi gặp lại cha mình là Giáo sư Từ Giấy ở sân bay Biên Hòa. Giáo sư Từ Giấy vỗ vai con mình thay cho một lời khen ngợi vì chiến công xuất thần của con trai và đã trở về an toàn, cùng chứng kiến phút giây đất nước được hòa bình, thống nhất.

60 năm trong ngành không quân, Đại tá - Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Từ Đễ (nguyên Phó Cục Trưởng Cục Quân huấn, Bộ Quốc phòng) tự hào vì đã dành trọn cả đời mình thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, cùng đồng đội cứu được tính mạng hàng trăm người dân trong trận ném bom lịch sử. Nhưng có món nợ mà đến tuổi nghỉ hưu, ông cùng đồng đội mới trả được cho người phi công từng chiến đấu vào sinh ra tử với mình.

MŨI TIẾN CÔNG THỨ 6 VÀO SÀI GÒN THẮNG LỢI GIÒN GIÃ

“Từ năm 16 tuổi, nghe được đi bay là tôi thích lắm. Năm nay, tôi đã có tròn 60 năm làm lính không quân”, Đại tá Từ Đễ - một trong 6 phi công Phi đội Quyết thắng (nguyên Phó Cục trưởng Cục Quân huấn, Bộ Quốc phòng) hào hứng mở đầu câu chuyện về con đường trở thành phi công với những trận đánh lừng lẫy.

Suốt những năm tháng chiến đấu để bảo vệ bầu trời Tổ quốc, người mà ông Từ Đễ thần tượng chính là người chỉ huy trực tiếp – Thiếu tướng Trần Mạnh (Thiếu tướng Không quân, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Hàng không dân dụng Việt Nam, Phó Tư lệnh Quân chủng Không quân, Tham mưu phó Quân chủng Phòng không Không quân).

Đầu năm 1975, ông Trần Mạnh vào Đà Nẵng xem máy bay A37, lựa chọn phi công bay và nghiên cứu kế hoạch ném bom vào sân bay Tân Sơn Nhất. Đây không chỉ là trung tâm quân sự quan trọng mà còn là căn cứ hậu cần lớn của Mỹ và chính quyền Sài Gòn, vì vậy nó trở thành mục tiêu trọng điểm trong các chiến dịch của Quân đội Nhân dân Việt Nam.

Giai đoạn gấp rút này, cách mạng cần một lực lượng phi công tinh nhuệ để điều khiển A37, đồng thời thạo đường tấn công vào Tân Sơn Nhất. Ông Từ Đễ khi đó đang công tác ở Đại đội 4, Trung đoàn 923, được điều cùng một số phi công về từ sân bay Đà Nẵng, nhanh chóng bắt tay tìm hiểu kỹ thuật của máy bay hiện đại A37. Việc làm quen với máy bay mới trong thời gian gấp rút đặt nhiều áp lực lên các chiến sĩ trẻ. Chưa kể, những chiếc A37 mà lực lượng Việt Nam thu được gặp một số vấn đề về kỹ thuật, gây khó khăn cho công tác huấn luyện và chiến đấu, cần phải có sự hỗ trợ của những phi công, kỹ thuật phi công Sài Gòn mà ta thu phục được.

Là người hóm hỉnh, vui tính, ông Từ Đễ cùng đồng đội dành nhiều thời gian trò chuyện, làm tâm lý với các phi công của không quân Việt Nam cộng hòa để họ toàn tâm, toàn ý tham gia cuộc không chiến vào Sài Gòn. Ngoài nói chuyện về trình độ phi công cách mạng, về chuyện không chiến, ông Từ Đễ còn kể chuyện tiếu lâm, thi vật tay… để tạo không khí cởi mở với họ.

Đại tá Từ Đễ sinh năm 1949, dân "quân khu" Lý Nam Đế, là Trung đoàn trưởng thứ 9 Trung đoàn Không quân 923 anh hùng. Ông là phi công giáo viên cấp 1.

Ông là một trong 6 phi công Phi đội Quyết thắng lái máy bay A37 oanh kích sân bay Tân Sơn Nhất ngày 28/4/1975, góp phần quan trọng trong thắng lợi của cuộc tổng tiến công Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước.

Máy bay ít, thời gian tập luyện gấp rút, để bảo đảm kịp thời cho trận đánh lịch sử, những phi công tinh nhuệ nhất được lựa chọn. Phi công Hán Văn Quảng chuyên môn ném bom ở biển, phi công Nguyễn Văn Lục chuyên môn không chiến, còn ông Từ Đễ đầy kinh nghiệm bay đêm được cấp trên tin tưởng giao nhiệm vụ.

Tuy nhiên, để chinh phục máy bay chiến đấu hiện đại này, các phi công trẻ phải trải qua nhiều thách thức chưa từng có. Họ phải học cấp tốc để lái chiếc A37 với hệ thống điều khiển phức tạp toàn bằng tiếng Anh. Ông Từ Đễ bảo, trung bình để học chuyển loại máy bay, phi công cần khoảng 6 tháng, nhưng trong cuộc chiến thần tốc này, họ cũng phải "thần tốc" học chuyển loại từ máy bay Liên Xô sản xuất sang máy bay Mỹ trong vòng 6 ngày.

Ngày 24/4/1974, chỉ huy tiền phương Bộ tư lệnh Quân chủng Phòng không-Không quân tại mặt trận quyết định giao phi công Từ Đễ bay thử máy bay A37. Với kinh nghiệm từng bay và hạ cánh bằng bụng với máy bay MiG-17 trong tình huống càng máy bay hư hỏng khi còn là học viên bay tại Liên Xô... nên phi công Từ Đễ tự tin nhận nhiệm vụ. Sau khi bay thử 15 phút, ông Từ Đễ hạ cánh, mở nắp khoang lái, giơ ngón tay cái báo thành công với anh em, rồi báo cáo ông Trần Mạnh: “Báo cáo thủ trưởng, bay ngon ạ!”.

Hồi tôi tròn 18 tuổi đang là binh nhất - học viên bay MiG-17 tại sân bay quân sự Kusov (vùng Rostov trên sông Đông) thì gặp một sự cố. Ngày 2/8/1967 khi được thả bay đơn bài không vực giản đơn về hạ cánh thì càng không thể thả được, Trung đoàn trưởng - Đại tá phi công anh hùng Liên Xô Serov quyết cho hạ cánh bằng bụng. Khi đến độ cao 3m, tôi từ từ kéo cần cho máy bay chuyển sang chế độ ngóc mũi, thu ga. Và huỵch! Chạm đất! Máy bay được đưa vào xưởng hồi phục chút xíu và sau đó một tuần lại bay tiếp như không có chuyện gì xảy ra. Tôi được Tư lệnh Không quân Liên Xô thưởng cho một chiếc đồng hồ Poljot. Không hiểu sao mình lại có thể tỉnh khô hạ cánh bụng ngon lành khi còn quá "non và xanh", và lúc đó tôi chợt nhớ, chắc mẹ đã đỡ cho tôi.

Anh hùng LLVTND Từ Đễ

Trung đoàn vẫn cần một phi công thạo đường vào Sài Gòn, nên ngày 25/4, phi công Nguyễn Thành Trung được đưa ra Đà Nẵng. Vốn trước nay chỉ quen lái máy bay chiến đấu F-5E, nên ông Trung được huấn luyện 3 chuyến bay thử A37.

Sau đó 2 ngày, Từ Đễ cùng đồng đội bay từ Đà Nẵng vào sân bay Phù Cát (Bình Định) để tìm kiếm thêm máy bay A37, rồi bay thẳng vào sân bay Thành Sơn (Phan Rang, Ninh Thuận), khẩn trương làm công tác tổ chức chuẩn bị chiến đấu đánh mục tiêu sân bay Tân Sơn Nhất. Bộ Chỉ huy chiến dịch yêu cầu phi công nêu cao tinh thần “Thần tốc-Táo bạo-Quyết thắng”. Thực hiện nhiệm vụ này, ta lập Phi đội Quyết thắng, sử dụng 5 máy bay A37, gồm: 1 máy bay chọn tại sân bay Đà Nẵng và 4 máy bay tốt nhất được chọn tại sân bay Phù Cát. Đây được coi là mũi tiến công thứ 6 tấn công vào Sài Gòn.

Phi đội Quyết thắng tại sân bay Thành Sơn (Phan Rang) chiều 28/4/1975 sau khi tấn công sân bay Tân Sơn Nhất. (Ảnh: Tư liệu/TTXVN)

Trong khuôn viên ngôi nhà thoáng đãng ở đường Cửu Long, Phường 2, quận Tân Bình, ông Từ Đễ treo rất nhiều bức ảnh lịch sử trong đời làm phi công của mình. Chỉ lên tường, nơi trang trọng treo bức ảnh Phi đội Quyết thắng, ông lần lượt kể tên đội hình chiến đấu: "Nguyễn Thành Trung bay số 1; tôi bay số 2; Nguyễn Văn Lục bay số 3; Hoàng Mai Vượng và phi công ngụy Trần Văn On bay số 4; Hán Văn Quảng bay số 5".

Trước khi lên đường, Đại tá Lê Văn Tri - Tư lệnh Quân chủng phòng không không quân dặn dò Phi đội Quyết thắng 3 nội dung: “Các đồng chí chỉ được đánh vào mục tiêu là bãi đỗ máy bay quân sự, không ném bom vào đường băng sân bay Tân Sơn Nhất để cho địch rút quân, di tản. Hai là, không được đánh vào nhà ga vì đó là khối dân sự. Thứ ba, không được để rơi bom vào trại Davis cách đó 300m, nơi có lực lượng ta đang ở đây”.

Nghe dặn dò kỹ lưỡng, trong lòng ai nấy cũng có chút lo sợ không hoàn thành nhiệm vụ. Ông Từ Đễ tâm sự, cái lo đầu tiên là máy bay “5 cha, 3 mẹ” (tức là máy bay có nhiều bộ phận được ghép từ các máy bay khác nhau), có thể hỏng khi vừa cất cánh. Hai là, lo quân ta bắn quân mình. Mặc dù lính phòng không được quân khu điện không bắn vào chiều 28/4/1975 nhưng để bảo đảm bí mật nên chỉ gọi điện được cho một số đơn vị. Bên cạnh đó, tháng 4 là mùa mưa ở Sài Gòn, thời tiết xấu, rất khó để nhắm trúng mục tiêu.

"Chúng tôi đều coi đây là cuộc đối đầu khốc liệt giữa sinh tử bởi vì lực lượng không quân Sài Gòn rất hùng hậu. Chúng tôi có nguy cơ bị bắn hạ bất kỳ lúc nào. Không có thông tin chính xác về mục tiêu, không có hỗ trợ radar dẫn đường, chúng tôi phải chiến đấu thần tốc, hoàn toàn bằng trực giác và kinh nghiệm", ông Từ Đễ nói.

Chúng tôi đều coi đây là cuộc đối đầu khốc liệt giữa sinh tử bởi vì lực lượng không quân Sài Gòn rất hùng hậu. Chúng tôi có nguy cơ bị bắn hạ bất kỳ lúc nào. Không có thông tin chính xác về mục tiêu, không có hỗ trợ radar dẫn đường, chúng tôi phải chiến đấu thần tốc, hoàn toàn bằng trực giác và kinh nghiệm.

Anh hùng LLVTND Từ Đễ

3 giờ 30 phút chiều 28/4/1975, cả phi đội ăn bát chè xanh của anh nuôi, rồi khí thế cầm mũ tiến về phía máy bay đã được chuẩn bị sẵn sàng. Họ cùng chụp chung bức ảnh kỷ niệm, cười rạng rỡ, thể hiện chí khí anh hùng, không màng tính mạng.

Khoảng 16 giờ ngày 28/4/1975, Phi đội Quyết thắng xuất kích, bay vút qua bầu trời Bình Thuận. Những phút bay đầu tiên tưởng chừng không thuận lợi vì khi đó lực lượng của ta tại Bình Thuận tưởng máy bay địch nên đã tập trung bắn pháo cao xạ, nhưng may mắn không có máy bay nào trúng đạn.

Phi đội Quyết Thắng. Ảnh tư liệu

Phi công Nguyễn Thành Trung bay trước, thông thạo địa hình ra tín hiệu chỉ điểm mục tiêu để cả đội ném bom. Lần lượt từng chiếc A37 bổ nhào xuống, cắt bom trúng mục tiêu. Tiếng nổ liên tiếp gây rung chuyện sân bay Tân Sơn Nhất, Sài Gòn chìm trong khói đen mù mịt.

Cuộc dội bom chớp nhoáng vào sân bay Tân Sơn Nhất của Phi đội Quyết thắng đã phá hủy 24 máy bay của địch và các kho xăng, kho vũ khí. Đặc biệt, cả 5 máy bay A37 đều trở về căn cứ ở Phan Rang an toàn. Sự kiên cường, quyết tâm, mưu trí, niềm tin vào chiến thắng là nguồn sức mạnh để 6 phi công thực hiện thành công nhiệm vụ thần tốc. Trận tập kích của Phi đội Quyết thắng được ví như “Mũi tiến công thứ 6” đã khẳng định tài nghệ, trình độ tổ chức chỉ huy chiến đấu của Bộ đội Không quân, góp phần đẩy nhanh tốc độ tiến công trên các chiến trường, tiến tới giải phóng miền nam, thống nhất đất nước.

Nhớ lại trận chiến, ông Từ Đễ tâm sự, khi chuẩn bị oanh kích sân bay Tân Sơn Nhất, Phi đội Quyết thắng đã bị lộ đội hình trước đó vài phút, nhưng nhờ đó mà bao nhiêu người vô tội thoát nạn. “Chúng tôi đã vô tình cứu mạng các gia đình sĩ quan chuẩn bị đi đi tản. Tôi là người cắt bom thứ 2 sau Trung, bom rơi vào khu vực 4 chiếc C47 nhưng không thấy xe và người. Trong đời tôi luôn nhớ chuyện này”, ông Từ Đễ xúc động hồi tưởng.