PHI ĐỘI QUYẾT THẮNG: NHỮNG NGƯỜI LÍNH LÁI MÁY BAY THU ĐƯỢC CỦA ĐỐI PHƯƠNG TRONG TRẬN ĐÁNH NGÀY 28/4/1975

PHI ĐỘI QUYẾT THẮNG: NHỮNG NGƯỜI LÍNH LÁI MÁY BAY THU ĐƯỢC CỦA ĐỐI PHƯƠNG TRONG TRẬN ĐÁNH NGÀY 28/4/1975

Giữa những ngày cuối cùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, sáu phi công Việt Nam nhận một nhiệm vụ đặc biệt: sử dụng năm chiếc máy bay A-37 vừa thu được của đối phương để tiến công sân bay Tân Sơn Nhất. Chỉ có ít ngày làm quen với loại máy bay hoàn toàn khác những gì từng điều khiển, họ đã thực hiện thành công cuộc tập kích táo bạo chiều 28/4/1975, góp phần vào thắng lợi của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.

Từ những chiếc máy bay chiến lợi phẩm đến một quyết định táo bạo

Tháng 4/1975, chiến trường miền Nam chuyển biến từng ngày. Sau những thắng lợi liên tiếp của quân giải phóng, nhiều căn cứ quân sự quan trọng của chính quyền Sài Gòn lần lượt được tiếp quản. Tại các sân bay Đà Nẵng, Phù Cát, lực lượng cách mạng thu được nhiều phương tiện, vũ khí và trang bị hàng không, trong đó có máy bay cường kích A-37 do Mỹ chế tạo.

Trong hoàn cảnh thời gian chuẩn bị cho chiến dịch không còn nhiều, Bộ Tư lệnh Quân chủng Phòng không – Không quân đứng trước một câu hỏi lớn: Liệu có thể nhanh chóng đưa những chiếc máy bay vừa thu được vào chiến đấu?

Đó không phải nhiệm vụ đơn giản. Phi công của Không quân nhân dân Việt Nam khi ấy chủ yếu quen điều khiển những loại máy bay chiến đấu do Liên Xô sản xuất. Trong khi đó, A-37 có hệ thống điều khiển, thiết bị buồng lái, phương thức sử dụng vũ khí và đặc điểm vận hành khác biệt.

Muốn thực hiện một trận đánh thực sự, các phi công không chỉ cần đưa máy bay lên không trung, mà còn phải làm chủ đội hình, đường bay, thao tác công kích và khả năng xử trí những tình huống bất ngờ.

Ngày 19/4/1975, Quân chủng Phòng không – Không quân triển khai chuẩn bị lực lượng không quân tham gia chiến dịch giải phóng Sài Gòn. Phương án sử dụng máy bay A-37 thu được của đối phương được lựa chọn, giao cho Sư đoàn Không quân 371 tổ chức thực hiện.

Từ đây, một cuộc chạy đua với thời gian bắt đầu.

Những ngày học bay tính bằng giờ

Các phi công được lựa chọn từ lực lượng của Trung đoàn Không quân 923, những người đã có kinh nghiệm điều khiển máy bay MiG-17.

Nhưng kinh nghiệm ấy chưa đủ để họ lập tức làm chủ A-37.

Tại Đà Nẵng, việc tìm hiểu loại máy bay mới được tiến hành khẩn trương. Những tài liệu kỹ thuật, thiết bị buồng lái và thao tác điều khiển trở thành đối tượng nghiên cứu của cả phi công lẫn cán bộ kỹ thuật.

Một chi tiết đáng chú ý là quá trình chuyển loại còn có sự hỗ trợ của những người từng phục vụ trong lực lượng không quân chính quyền Sài Gòn, nay ra trình diện và tình nguyện hợp tác với cách mạng. Kiến thức thực tế của họ giúp rút ngắn thời gian làm quen với loại máy bay Mỹ.

Theo các tư liệu lịch sử, chỉ sau khoảng hai đến ba ngày huấn luyện tập trung, các phi công đã cơ bản nắm được cách sử dụng A-37. Toàn bộ quá trình chuẩn bị chuyển loại được thực hiện trong thời gian rất ngắn so với yêu cầu huấn luyện thông thường.

Đằng sau những chuyến bay thử là công sức của một lực lượng kỹ thuật đặc biệt.

Những chiếc máy bay thu được không phải tất cả đều sẵn sàng hoạt động. Cán bộ kỹ thuật phải kiểm tra động cơ, hệ thống điện, thiết bị điều khiển, vũ khí và khả năng bảo đảm an toàn bay.

Theo hồi ức của những người trực tiếp tham gia, tại Đà Nẵng và Phù Cát, các tổ kỹ thuật đã khẩn trương phục hồi nhiều máy bay A-37, sau đó lựa chọn những chiếc đáp ứng tốt nhất yêu cầu nhiệm vụ.

Nhờ những con người làm việc lặng lẽ dưới mặt đất, các phi công mới có thể chuẩn bị cho trận đánh trên bầu trời.

Sáu phi công và một cái tên: Quyết Thắng

Ngày 27/4/1975, lực lượng phi công được tổ chức thành Phi đội Quyết Thắng.

Sáu thành viên gồm Nguyễn Văn Lục, Từ Đễ, Hán Văn Quảng, Nguyễn Thành Trung, Hoàng Mai Vượng và Trần Văn On.

Nguyễn Văn Lục đảm nhiệm vai trò chỉ huy phi đội. Nguyễn Thành Trung, người đã điều khiển máy bay F-5E tiến công Dinh Độc Lập ngày 8/4/1975, được giao bay dẫn đường trong trận đánh sắp tới nhờ am hiểu địa hình khu vực Sài Gòn.

Đặc biệt, trong đội hình có Trần Văn On, phi công từng phục vụ trong không quân chính quyền Sài Gòn và tình nguyện tham gia nhiệm vụ. Sự có mặt của ông vừa có giá trị hỗ trợ kỹ thuật, vừa phản ánh một thực tế đáng chú ý của thời điểm lịch sử: Những con người từng ở các phía khác nhau có thể cùng góp sức vào mục tiêu chấm dứt chiến tranh.

Năm máy bay được bố trí theo đội hình: Nguyễn Thành Trung bay số 1; Từ Đễ số 2; Nguyễn Văn Lục số 3; Hoàng Mai Vượng và Trần Văn On cùng ngồi trên máy bay số 4; Hán Văn Quảng bay số 5.

Đội hình có sáu phi công nhưng chỉ năm máy bay, một chi tiết đôi khi bị nhầm lẫn khi nhắc lại chiến công này.

Chiều 28/4/1975: Năm cánh bay hướng về Sài Gòn

Sáng 28/4/1975, năm chiếc A-37 được đưa từ sân bay Phù Cát vào sân bay Thành Sơn, Phan Rang, để thực hiện nhiệm vụ.

Mục tiêu đã được xác định: Tập kích khu vực tập trung máy bay chiến đấu của quân đội Sài Gòn tại sân bay Tân Sơn Nhất.

Đây là sân bay quân sự quan trọng, đồng thời là một đầu mối phục vụ hoạt động vận chuyển và di tản trong những ngày cuối chiến tranh. Một cuộc tiến công thành công sẽ không chỉ gây thiệt hại về phương tiện mà còn tạo sức ép lớn đối với khả năng tổ chức và tinh thần của lực lượng phòng thủ.

Tại Thành Sơn, các phi công tiếp nhận nhiệm vụ, thống nhất đường bay, phương án hiệp đồng và cách xử lý tình huống bất trắc. Máy bay được kiểm tra lần cuối trước khi xuất kích.

Theo biên niên sự kiện của Thông tấn xã Việt Nam, lúc 16 giờ 25 phút, phi đội được lệnh cất cánh.

Năm chiếc A-37 lần lượt rời đường băng, hướng về phía Nam.

Trên đường bay, các phi công phải giữ bí mật, hạn chế liên lạc vô tuyến và phối hợp chặt chẽ để tiếp cận mục tiêu. Địa hình, thời tiết và nguy cơ bị phòng không đối phương phát hiện đều là những yếu tố phải tính toán.

Điểm tựa quan trọng của phi đội là kinh nghiệm chiến đấu của các phi công cùng sự chuẩn bị của bộ phận chỉ huy, dẫn đường và kỹ thuật.

Lúc này, điều đặc biệt nằm ở chính những chiếc máy bay đang tiến về Sài Gòn. Đó là loại máy bay vốn được trang bị cho không quân chính quyền Sài Gòn, nay mang bom thực hiện nhiệm vụ chiến đấu của Không quân nhân dân Việt Nam.

Những quả bom giữa chiều cuối tháng Tư

Khi tới khu vực mục tiêu, các phi công triển khai đội hình công kích.

Những chiếc A-37 lần lượt bổ nhào, hướng về khu vực tập trung máy bay quân sự tại sân bay Tân Sơn Nhất.

Tình huống bất ngờ xuất hiện ngay trong đợt công kích: Máy bay do Nguyễn Thành Trung điều khiển không thả được toàn bộ số bom như dự định trong lần bổ nhào đầu tiên. Ông phải tiếp tục xử lý để hoàn thành nhiệm vụ.

Máy bay của Nguyễn Văn Lục cũng phải thực hiện lượt bổ nhào bổ sung.

Trong điều kiện chiến đấu thực tế, việc thao tác với hệ thống vũ khí mới được làm quen chỉ ít ngày trước đòi hỏi sự bình tĩnh và khả năng phán đoán nhanh chóng.

Theo những lời kể của nhân chứng được báo chí ghi lại, phía phòng thủ sân bay đã bất ngờ khi các máy bay A-37 xuất hiện. Chính sự quen thuộc về hình dáng và loại máy bay đã góp phần làm tăng yếu tố bất ngờ của trận đánh.

Những tiếng nổ vang lên tại khu vực mục tiêu. Lửa và khói bốc cao từ bãi đỗ máy bay.

Theo số liệu được ghi nhận trong các tài liệu lịch sử quân sự Việt Nam, trận tập kích đã phá hủy 24 máy bay các loại, gây thiệt hại về nhân lực, phương tiện và cơ sở bảo đảm hoạt động của sân bay.

Đòn tiến công cũng góp phần làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động hàng không quân sự và kế hoạch di tản bằng máy bay cánh bằng tại Tân Sơn Nhất.

Trở về sau trận đánh lịch sử

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, các phi công tập hợp lại đội hình, bay về hướng đông rồi trở lại sân bay Thành Sơn.

Theo tư liệu lịch sử của Thông tấn xã Việt Nam, đến 18 giờ 15 phút cùng ngày, cả năm chiếc A-37 đã hạ cánh an toàn.

Không một máy bay nào của phi đội bị mất trong trận đánh.

Nếu chỉ nhìn vào thời lượng xuất kích, đây là một nhiệm vụ diễn ra trong chưa đầy hai giờ. Nhưng để có được kết quả ấy là sự phối hợp của nhiều lực lượng trong nhiều ngày căng thẳng: từ chỉ huy chiến dịch, phi công, dẫn đường đến các cán bộ kỹ thuật, nhân viên phục vụ sân bay và những người trực tiếp chuẩn bị bom đạn.

Chiến công ấy càng đặc biệt khi đặt trong điều kiện phi công chưa có nhiều thời gian tích lũy kinh nghiệm trên loại máy bay vừa tiếp nhận.

Trận đánh chiều 28/4 đã trở thành một dấu mốc nổi bật của Không quân nhân dân Việt Nam trong Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Hai ngày sau, trưa 30/4/1975, chính quyền Sài Gòn tuyên bố đầu hàng, cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước kết thúc thắng lợi.

Trong thắng lợi chung ấy, cuộc tập kích của Phi đội Quyết Thắng là một trong những đòn đánh góp phần thúc đẩy sự tan rã của hệ thống phòng thủ và chỉ huy đối phương.

Chiến công không chỉ thuộc về những người trên bầu trời

Nhiều năm sau, khi trở lại sân bay Thành Sơn, những thành viên của Phi đội Quyết Thắng vẫn nhắc đến đồng đội và những người đã góp phần chuẩn bị cho trận đánh.

Điều đọng lại từ hồi ức của họ không chỉ là sự táo bạo trong chiến đấu, mà còn là tinh thần phối hợp, trách nhiệm và lòng tin giữa những con người đang thực hiện một nhiệm vụ chưa từng có tiền lệ trong đơn vị.

Phi đội trưởng Nguyễn Văn Lục từng nhấn mạnh vai trò của cả tập thể, từ những người chỉ đạo, dẫn đường đến cán bộ kỹ thuật và thợ máy. Đó là một cách nhìn đầy đủ về chiến công: Phi công trực tiếp chiến đấu, nhưng họ không chiến đấu một mình.

Chiến tranh đã lùi xa, thời gian cũng làm thay đổi số phận mỗi thành viên phi đội. Có người tiếp tục phục vụ trong quân đội, có người trở về đời sống thường ngày, có người đã hy sinh trong nhiệm vụ sau chiến tranh.

Nhưng ký ức về chuyến bay ngày 28/4/1975 vẫn còn đó.

Năm chiếc máy bay thu được của đối phương, sáu phi công với những trải nghiệm khác nhau và một đội ngũ kỹ thuật tận tụy đã cùng tạo nên một trận đánh đặc biệt.

Câu chuyện Phi đội Quyết Thắng vì thế không chỉ nói về khả năng làm chủ vũ khí, trang bị trong hoàn cảnh cấp bách. Đó còn là câu chuyện về trí tuệ, lòng quả cảm, sự đoàn kết và khả năng biến những điều tưởng như không thể thành hiện thực.

Giữa những trang sử hào hùng của Đại thắng mùa Xuân năm 1975, những cánh bay Quyết Thắng mãi là biểu tượng đáng nhớ của một thế hệ đã sống, chiến đấu và cống hiến vì ngày đất nước thống nhất.