PHÍA SAU HÒA BÌNH LÀ NHỮNG NGƯỜI CON KHÔNG TRỞ LẠI

Một bữa cơm sum họp thường được nhận ra bằng tiếng nói cười và những người thân ngồi quanh mâm. Nhưng trong câu chuyện về Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ, có một hình ảnh khiến người đọc phải lặng đi: những chiếc bát, đôi đũa được đặt xuống để tưởng nhớ những người con đã không còn trở về. Chiến tranh có thể được ghi lại bằng những trận đánh và những mốc thời gian, nhưng đôi khi, sức nặng của nó nằm trong chính một mâm cơm gia đình.

Mẹ Nguyễn Thị Thứ quê ở làng Thanh Quýt, vùng đất Điện Bàn, Quảng Nam. Trong các cuộc kháng chiến, chín người con trai, một người con rể và hai cháu ngoại của mẹ đã hy sinh. Theo lời hồi tưởng của người con gái Lê Thị Trị được Báo Dân trí ghi lại, vào những dịp giỗ, Tết và ngày tưởng niệm, mẹ thường thắp hương, thắp nến, bày chín chiếc bát cùng chín đôi đũa để gọi các con về. Những vật dụng bình thường ấy giữ lại một tình thương không hề vơi đi theo năm tháng.

Đọc đến đây, tôi nghĩ rằng chúng ta không thể hiểu hết nỗi đau của mẹ chỉ bằng cách nhắc lại những con số. Mỗi người con là một cuộc đời, một khuôn mặt, một tiếng gọi mẹ, một tương lai từng được mong chờ. Đằng sau danh hiệu cao quý là một người mẹ đã phải sống qua những mất mát mà không lời an ủi nào có thể bù đắp. Sự kính trọng dành cho mẹ vì thế cần bắt đầu từ việc thấu hiểu tình mẫu tử rất đỗi bình thường ấy.

Trong những năm kháng chiến, mẹ còn cùng con gái nuôi giấu cán bộ, bộ đội và du kích. Khu vườn của gia đình có những căn hầm bí mật; mẹ canh chừng để bảo vệ người hoạt động cách mạng. Ngôi nhà của mẹ vì thế vừa mang nỗi đau riêng của một gia đình, vừa là nơi che chở cho những người đang chiến đấu.

Điều khiến tôi xúc động là sự cống hiến ấy diễn ra ngay trong những công việc tưởng như nhỏ bé. Canh một lối vào, giữ kín một căn hầm, bảo vệ một người cán bộ đều đòi hỏi lòng can đảm. Người ở hậu phương cũng đối diện hiểm nguy, cũng phải đưa ra những lựa chọn có thể ảnh hưởng đến sinh mạng của mình và người thân. Nhìn vào cuộc đời mẹ, ta hiểu thêm rằng lịch sử dân tộc được làm nên từ rất nhiều mái nhà như thế.

Với thế hệ trẻ hôm nay, câu chuyện của Mẹ Nguyễn Thị Thứ đặt ra một câu hỏi giản dị: chúng ta sẽ sống thế nào với cuộc sống bình yên mình đang có? Lòng biết ơn cần được thể hiện qua sự quan tâm đến những gia đình có công, thái độ nghiêm túc khi tìm hiểu lịch sử và ý thức gìn giữ những lời kể, kỷ vật của người đi trước. Một lần thăm hỏi chân thành, một câu chuyện được ghi lại chính xác cũng có giá trị hơn những lời tri ân chỉ nói cho xong.

Những chiếc bát trong câu chuyện về mẹ nhắc tôi trân trọng hơn mỗi bữa cơm còn đủ người thân. Hòa bình cho chúng ta cơ hội đoàn tụ, học tập và lớn lên. Nhớ về mẹ là nhớ rằng cơ hội ấy đã được đánh đổi bằng những cuộc chia ly không có ngày gặp lại.

Nguồn tham khảo: Báo Dân trí, “Tái hiện cuộc đời người mẹ tiễn 9 con đi chiến trường, không ai trở về”, ngày 26/7/2024.