Phía sau những mỹ từ: Tiếng vọng Thạch Hãn và góc khuất chưa từng ngủ yên

Có những ngày, giữa nhịp sống hối hả của hiện tại, lòng ta bỗng chốc lặng lại khi đứng trước những vần thơ như rút cạn tâm can của Lê Bá Dương:

“Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ Đáy sông còn đó bạn tôi nằm Có tuổi hai mươi thành sóng nước Vỗ yên bờ mãi mãi ngàn năm”

Nhưng từ chính dòng sông đỏ nặng sương mù ấy, một câu hỏi nghiêm khắc cần được đặt ra cho thế hệ hôm nay: Phải chăng chúng ta đang quá vội vàng khi gọi chiến tranh bằng cụm từ “Thời hoa lửa”? Không phải mất mát nào của lịch sử cũng nên được thi vị hóa bằng văn chương. Không phải bi thương xé lòng nào cũng có thể được bao bọc, xoa dịu bằng những mỹ từ lung linh, hoa lệ.

Chiến tranh, ở góc khuất chân thực nhất của nó, là tiếng khóc nấc không thành tiếng. Có những người đã ngã xuống trong im lặng im lìm giữa rừng sâu, và có những người may mắn sống sót trở về nhưng chưa một đêm nào có được giấc ngủ vẹn tròn. Trong tác phẩm “Lời người liệt sĩ Thành cổ Quảng Trị”, nhà thơ Hải Như đã từng đưa ra một lời cảnh tỉnh nghiêm khắc: “Thời của thế hệ chúng tôi không nên dùng mỹ từ ‘thời hoa lửa’”. Câu nói tưởng chừng nhẹ bẫng lướt qua ấy thực chất lại ẩn giấu một vết cắt chiến tranh hằn sâu trên trái tim của cả một thế hệ – một vết cắt sâu hoắm, nhức nhối và chẳng biết đến ngày nào mới lành miệng.

Ta tự hỏi, vì sao người ta lại chuộng dùng hai chữ “hoa lửa”? Chẳng phải đó là cách gọi ẩn dụ để giảm nhẹ đi sự tàn khốc của năm tháng mưa bom bão đạn, nơi con người ta đã ngã xuống một cách kiêu hãnh đó sao? Nhưng nếu chỉ nhìn chiến tranh qua lăng kính lãng mạn ấy, chúng ta sẽ vô tình quên đi cái giá trần trụi của hòa bình. Nền độc lập hôm nay không được xây bằng những tính từ đẹp đẽ; nó được dựng lên từ xương trắng, máu đỏ của cha ông. Những chiến thắng vẻ vang, những tấm huy chương lấp lánh đều phải đánh đổi bằng việc hàng vạn đôi mắt tuổi mười mươi phải khép lại vĩnh viễn khi chưa kịp nhìn thấy ánh sáng của ngày khải hoàn. Bao ước mơ, khát vọng thanh xuân bị chôn vùi vào lòng đất lạnh, và bao trái tim tuổi đôi mươi chưa một lần được yêu trọn vẹn đã phải ngừng đập.

Lịch sử dân tộc ghi dấu biết bao câu chuyện về những con người đã dâng hiến cả cuộc đời mình cho Tổ quốc mà không một lời oán thán. Đó là tâm sự nghẹn ngào của tám thanh niên xung phong đã mãi mãi nằm lại nơi bóng tối của Hang Tám Cô trên con đường 20 Quyết Thắng. Đó là những chàng trai, cô gái đã kiên cường chiến đấu, hứng trọn những loạt bom rải thảm và hy sinh anh dũng tại tọa độ lửa bến phà Long Đại trong những ngày chống Mỹ cứu nước... Họ đã vĩnh viễn bất tử ở cái tuổi đẹp nhất của đời người. Họ đã làm nên một thời đại hoa đỏ hào hùng, oanh liệt nhưng cũng thấm đẫm nét bi tráng. Đó là một thế hệ vàng mà con cháu muôn đời sau luôn nghiêng mình tự hào và ngưỡng mộ.

Thế hệ trẻ hôm nay lật mở lại những trang sử không phải để đắm chìm trong đau thương, mà là để tri ân và định vị lại lý tưởng sống của chính mình. Chiến tranh đã khép lại, tiếng bom đã tắt, nhưng những bài học xương máu ấy vẫn phải luôn thao thức trong tâm thức của mỗi con người đang sống. Nó là lời nhắc nhở nghiêm khắc rằng chúng ta không có quyền lãng quên quá khứ. Nó thôi thúc những người trẻ phải sống hết mình, sẵn sàng cống hiến trí tuệ và sức lực cho đất nước để xứng đáng với những khoảng trống không thể lấp đầy mà thế hệ cha ông đã để lại.

Trong bài hát “Vết chân tròn trên cát”, nhạc sĩ Trần Tiến đã viết nên những ca từ mộc mạc nhưng lay động lòng người:

“Anh thương binh vẫn đến trường làng Vẫn ôm đàn dạy các em thơ Bài hát quê hương”

Người lính ấy đã bước ra từ bão lửa với một thân thể không còn lành lặn, mang theo những thương tật của một thời hoa đỏ hào hùng. Nhưng khi hòa bình lập lại, gác lại những ký ức đau thương, anh lại chọn cách tiếp tục cống hiến. Anh không buông xuôi, không đòi hỏi, mà lặng lẽ viết tiếp câu chuyện cống hiến trong thời bình bằng nguồn ánh sáng diệu kỳ tỏa ra từ một trái tim nhân hậu.

Nhìn vào vết chân tròn trên cát của anh, nhìn vào dòng Thạch Hãn cuộn sóng, thế hệ trẻ chúng em hiểu rằng: Sống có trách nhiệm và tử tế chính là cách duy nhất để chúng ta nuôi dưỡng ngọn lửa tri ân, biến những mất mát của quá khứ thành sức mạnh dựng xây tương lai.