Phía sau những tấm Huy chương – Những vết thương và mất mát về sức khỏe

Khi nhắc đến Đại đội nữ pháo binh Ngư Thủy, người ta thường nhớ đến hình ảnh những cô gái hiên ngang bên nòng pháo hay những tấm Huân chương lấp lánh. Thế nhưng, ít ai biết rằng để đổi lấy những chiến công ấy, 91 cô gái đã phải đánh đổi cả tuổi xuân, sức khỏe và thậm chí là thiên chức thiêng liêng nhất của người phụ nữ. Những căn bệnh nghề nghiệp do khói thuốc súng và môi trường sống khắc nghiệt đã bám theo họ suốt cuộc đời.

1. Nỗi đau từ những màng nhĩ rách

Kẻ thù đáng sợ nhất đối với một pháo thủ không chỉ là bom đạn địch, mà chính là tiếng nổ cực đại từ họng pháo của mình. Pháo 85mm khi phát hỏa tạo ra một áp lực âm thanh khủng khiếp. Trong điều kiện chiến tranh thiếu thốn, các nữ pháo thủ Ngư Thủy không có thiết bị bảo vệ tai chuyên dụng, họ thường chỉ dùng bông gòn hoặc... ngón tay nút chặt tai khi bắn.

Hệ quả là sau hàng trăm trận đánh, hầu hết các thành viên trong đại đội đều bị lãng tai. Nhiều chị bị thủng màng nhĩ, máu chảy ra ngoài ngay tại trận địa. Về già, sự mất mát này càng rõ rệt; nhiều bà, nhiều mẹ sống trong sự tĩnh lặng gần như tuyệt đối, mọi giao tiếp với con cháu phải thông qua viết giấy hoặc cử chỉ tay. Tiếng nổ oanh liệt năm xưa giờ đây để lại sự im lặng đau đớn trong tuổi già.

2. Di chứng từ khói thuốc súng và hầm hào ẩm ướt

Sống và chiến đấu trong hệ thống hầm hào đào sâu dưới cát, quanh năm ẩm thấp và thiếu ánh sáng mặt trời, các nữ pháo thủ phải đối mặt với các bệnh về xương khớp và phổi. Khói thuốc súng từ những quả đạn pháo 85mm chứa nhiều hóa chất độc hại, các chị lại hít phải trực tiếp trong không gian chật hẹp của trận địa.

Nhiều chị khi về già bị hen suyễn mãn tính hoặc các bệnh về đường hô hấp nghiêm trọng. Đôi bàn tay vốn dĩ mềm mại của thiếu nữ, sau những năm tháng vần pháo nặng hàng tấn và tiếp xúc với sắt thép lạnh lẽo trong đêm sương, nay đều bị biến dạng, đau nhức mỗi khi trái gió trở trời. Những "vết thương trắng" này không chảy máu nhưng hành hạ các chị từng ngày.

3. Thiên chức bị đánh cắp bởi chất độc hóa học

Có lẽ nỗi đau lớn nhất, ám ảnh nhất đối với những người phụ nữ Ngư Thủy chính là vấn đề sinh sản. Quảng Bình là nơi hứng chịu lượng bom đạn và chất độc hóa học cực lớn từ quân đội Mỹ. Việc sống trực tiếp trên các cồn cát trắng – nơi chất độc dễ dàng thấm sâu và lưu giữ – đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe sinh sản của các chị.

Sau chiến tranh, nhiều nữ pháo thủ gặp khó khăn trong việc làm mẹ. Có người bị sảy thai nhiều lần, có người sinh con ra không được vẹn tròn, mang trong mình dị tật do ảnh hưởng của môi trường độc hại. Những giọt nước mắt lăn dài trên gò má nhăn nheo khi nhắc về những đứa con không thành hình là nỗi đau thầm lặng phía sau vinh quang của một "Đại đội Anh hùng". Họ đã hy sinh cái riêng tư nhất, thiêng liêng nhất của người phụ nữ cho cái chung của dân tộc.

4. Những "vết sẹo" tâm lý không tên

Không chỉ là thương tích trên da thịt, những năm tháng chứng kiến đồng đội ngã xuống và sự khốc liệt của bom đạn đã để lại những chấn thương tâm lý. Nhiều chị tâm sự rằng, suốt hàng chục năm hòa bình, họ vẫn giật mình tỉnh giấc giữa đêm vì tiếng sấm sét tưởng như tiếng pháo địch, hay hình ảnh những trận địa mù mịt khói đen vẫn hiện về trong giấc mơ.

Nỗi đau mất đi những người chị em thân thiết ngay bên mâm pháo là vết thương lòng không bao giờ liền sẹo. Mỗi dịp gặp mặt đại đội, nhìn những khoảng trống trong đội hình, những người còn sống lại thắt lòng. Họ mang theo ký ức của những người đã khuất, sống thay cả phần đời của những đồng đội đã ngã xuống ở tuổi mười chín, đôi mươi.

5. Sự tri ân và nghị lực vượt lên số phận

Dù mang trong mình đầy thương tích, nhưng khi hỏi có hối hận không, những nữ pháo thủ Ngư Thủy đều lắc đầu. Với họ, sự hy sinh đó là tự nguyện và xứng đáng. Nghị lực của họ thật phi thường: những người lãng tai vẫn cười tươi khi gặp bạn cũ, những người đau yếu vẫn tần tảo ruộng vườn nuôi con cháu nên người.

Ngày nay, Nhà nước và cộng đồng đã có nhiều chính sách hỗ trợ, chăm sóc sức khỏe cho các cựu nữ pháo thủ. Tuy nhiên, không có liều thuốc nào bù đắp được hết những mất mát của họ. Sự tri ân lớn nhất mà chúng ta có thể dành cho họ chính là ghi nhớ rằng: Tự do hôm nay được xây dựng không chỉ bằng súng đạn, mà bằng cả máu và nước mắt thầm lặng của những người phụ nữ đã hiến dâng cả đời mình cho mảnh đất này.