Phiên tòa làm rung chuyển cả một thế hệ
Không phải trên chiến trường, cũng không phải giữa những trận đánh lớn, Lý Tự Trọng đã trở thành biểu tượng của tuổi trẻ Việt Nam ngay trong phòng xử án của thực dân Pháp. Chỉ với vài lời nói trước tòa, người thanh niên 17 tuổi đã để lại một thông điệp bất hủ về lý tưởng cách mạng, làm lay động hàng triệu trái tim suốt gần một thế kỷ.
Ngày 20 tháng 11 năm 1931, tại Tòa án lớn Sài Gòn, rất đông người dân đứng chật kín bên ngoài để theo dõi phiên xét xử một thanh niên mới chỉ 17 tuổi. Người thanh niên ấy là Lý Tự Trọng, tên khai sinh Lê Hữu Trọng, một cán bộ trẻ của tổ chức cách mạng.
Ít ai ngờ rằng, phiên tòa hôm ấy lại trở thành một trong những dấu mốc đặc biệt của lịch sử phong trào cách mạng Việt Nam.
Trước đó, ngày 9 tháng 2 năm 1931, tại cuộc mít tinh kỷ niệm khởi nghĩa Yên Bái ở Sài Gòn, đồng chí Phan Bôi đang diễn thuyết thì mật thám và cảnh sát thực dân bất ngờ kéo đến đàn áp. Để bảo vệ đồng chí và tạo điều kiện cho quần chúng rút lui an toàn, Lý Tự Trọng đã nổ súng vào viên thanh tra mật thám Legrand. Sau sự kiện này, anh bị truy bắt và không lâu sau rơi vào tay địch.
Trong nhiều tháng bị giam giữ, thực dân Pháp sử dụng mọi thủ đoạn để khai thác thông tin. Chúng dụ dỗ, đe dọa, tra tấn với hy vọng một thiếu niên chưa đầy 18 tuổi sẽ dao động. Nhưng tất cả đều thất bại.
Lý Tự Trọng không khai báo tổ chức, không tiết lộ đồng chí và cũng không xin khoan hồng.
Điều khiến thực dân Pháp bất ngờ hơn cả là thái độ bình tĩnh của người thanh niên ấy. Anh hiểu rất rõ bản án đang chờ mình, nhưng chưa bao giờ tỏ ra sợ hãi.
Tại phiên tòa, viên công tố tìm cách hạ thấp lý tưởng của anh. Họ cho rằng một người trẻ như Lý Tự Trọng đã bị "xúi giục", rằng tuổi còn nhỏ thì chỉ nên học hành, không nên tham gia chính trị.
Trước những lời buộc tội ấy, Lý Tự Trọng đứng thẳng người, bình tĩnh trả lời.
Đó là lúc lịch sử ghi lại câu nói đã trở thành chân lý đối với nhiều thế hệ thanh niên Việt Nam:
"Con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác."
Không phải một bài diễn văn dài, không phải những lời biện hộ cho bản thân.
Chỉ một câu nói ngắn gọn.
Nhưng câu nói ấy đã vượt ra ngoài phòng xử án, lan truyền khắp Nam Kỳ rồi cả nước, trở thành lời hiệu triệu đối với lớp thanh niên đang nung nấu khát vọng giành độc lập.
Thực dân Pháp tuyên án tử hình.
Khi nghe bản án, Lý Tự Trọng vẫn giữ vẻ bình thản. Anh không xin giảm án, cũng không cầu xin sự tha thứ. Điều anh quan tâm duy nhất là làm sao giữ được danh dự của người chiến sĩ cách mạng và bảo vệ những đồng chí đang tiếp tục hoạt động.
Ngày 21 tháng 11 năm 1931, tại Khám Lớn Sài Gòn, Lý Tự Trọng hiên ngang bước ra nơi hành hình.
Người thanh niên mới 17 tuổi đã khép lại cuộc đời mình, nhưng lại mở ra một biểu tượng bất diệt của tuổi trẻ Việt Nam.
Sau này, nhiều cán bộ cách mạng từng kể rằng chính câu nói của Lý Tự Trọng đã tiếp thêm cho họ niềm tin trong những năm tháng bị tù đày, tra tấn và chiến đấu. Không ít đoàn viên thanh niên khi đứng trước Quốc kỳ đã đọc lại lời nói ấy như một lời nhắc nhở về trách nhiệm của tuổi trẻ đối với Tổ quốc.
Ngày nay, tên tuổi Lý Tự Trọng được đặt cho nhiều trường học, đường phố và các công trình trên cả nước. Giải thưởng Lý Tự Trọng của Trung ương Đoàn cũng được trao hằng năm để tôn vinh những cán bộ Đoàn xuất sắc, góp phần lan tỏa tinh thần cống hiến của thế hệ trẻ.
Gần một thế kỷ đã trôi qua, phòng xử án năm ấy không còn, nhưng câu nói của Lý Tự Trọng vẫn sống mãi cùng lịch sử dân tộc. Đó không chỉ là lời khẳng định của một người thanh niên trước kẻ thù, mà còn là lời nhắc nhở rằng mỗi thế hệ đều cần có lý tưởng, có trách nhiệm và dám sống vì những giá trị lớn lao của đất nước. Chính vì vậy, Lý Tự Trọng mãi là biểu tượng đẹp của lòng yêu nước, bản lĩnh và khát vọng cống hiến của tuổi trẻ Việt Nam.
