Phó Đức Chính - Cánh tay phải của Đảng trưởng Nguyễn Thái Học trong phong trào Việt Nam Quốc Dân Đảng

Phó Đức Chính sinh năm 1907 trong một gia đình nho học ở làng Đa Ngưu, tỉnh Hưng Yên. Là con út trong nhà có bốn anh chị em, ông lớn lên trong không khí học hành nền nếp của một gia đình có truyền thống Nho học.

Tháng 12 năm 1927, ông cùng các đồng chí tham gia thành lập Việt Nam Quốc Dân Đảng và đảm nhận công tác tổ chức, phát triển lực lượng của Đảng. Đến cuối năm 1928, ông giữ chức Phó chủ tịch của Đảng, trở thành một trong những người lãnh đạo quan trọng bên cạnh Nguyễn Thái Học.

Sau vụ ám sát tên mộ phu Bazin năm 1929, thực dân Pháp tiến hành khủng bố dữ dội nhằm vào Đảng. Ông bị bắt ở Lào, bị kết án tù treo và bị bãi chức. Trước nguy cơ tan rã, Đảng quyết định tổng khởi nghĩa, và sau hội nghị tại Mỹ Xá đầu năm 1930, cuộc khởi nghĩa được ấn định vào ngày 10 tháng 2 năm 1930.

Do hàng ngũ có kẻ phản bội và vũ khí còn thô sơ, công việc chuẩn bị bị lộ, lực lượng khởi nghĩa thất bại. Ngày 15 tháng 2 năm 1930, ông bị bắt tại Sơn Tây rồi bị giam ở Hỏa Lò. Khi bị kết án tử hình, ông từ chối kháng án, thể hiện khí phách của người cách mạng sẵn sàng hy sinh vì lý tưởng.

Ngày 17 tháng 6 năm 1930, tại Yên Bái, ông cùng Nguyễn Thái Học và các đồng chí khác bị hành quyết. Ông là người thứ 12 bước lên máy chém, và là người duy nhất yêu cầu được nằm ngửa để quan sát lưỡi dao rơi xuống, một chi tiết thể hiện sự bình tĩnh đến phi thường.

Sau năm 1945, quân đội Việt Nam Quốc Dân Đảng cho trùng tu mộ phần và lập đền thờ kỷ niệm tại Yên Bái. Ngày nay, khu lăng mộ nằm trong công viên Yên Hòa và được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa. Tên ông cũng được đặt cho nhiều con phố trên cả nước.

Cuộc đời ngắn ngủi của Phó Đức Chính là lời nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay về lòng yêu nước, sự dám nghĩ dám làm và tinh thần sẵn sàng cống hiến vì độc lập của Tổ quốc. Câu nói "Không thành công thì cũng thành nhân" của những người đi trước vẫn còn nguyên giá trị đối với mỗi người trẻ trên con đường xây dựng đất nước.

Nguồn tham khảo: Wikipedia tiếng Việt – "Phó Đức Chính" (https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3_%C4%90%E1%BB%A9c_Ch%C3%ADnh), nội dung được biên soạn lại theo giấy phép CC BY-SA 4.0.

Ảnh: Bảo Ngậu, giấy phép Public domain (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ph%C3%B3_%C4%90%E1%BB%A9c_Ch%C3%ADnh.jpg).