PHÓ TƯỚNG LÂM QUANG KY – TẤM GƯƠNG "LÊ LAI CỨU CHÚA" NƠI ĐẤT BIỂN KIÊN GIANG, ANH HÙNG LIỆT NGHĨA KHỞI NGHĨA NGUYỄN TRUNG TRỰC
Trong giai đoạn đầu kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược tại miền Tây Nam Bộ, cuộc khởi nghĩa do Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực lãnh đạo với hai chiến công vang dội: đốt cháy tàu chiến Hy Vọng (Espérance) trên sông Nhật Tảo (1861) và trận tập kích tiêu diệt đồn Rạch Giá (1868) đã trở thành mốc son rực rỡ của phong trào kháng Pháp. Gắn liền với sự tồn vong của nghĩa quân và câu chuyện xả thân cứu chủ tướng đầy bi tráng chính là Phó Lãnh binh Lâm Quang Ky (1839 – 1868) – người dũng tướng đã tái hiện tấm gương trung liệt "Lê Lai liều mình cứu chúa" trên mảnh đất Kiên Giang kiên cường.
Người con ưu tú đất cù lao và chí lớn diệt giặc cứu non sông:
Lâm Quang Ky sinh năm 1839 tại Cù lao Cỏ (nay thuộc ấp Tân Điền, xã Giục Tượng, huyện Châu Thành, tỉnh Kiên Giang). Xuất thân từ một gia đình nông dân nghèo giàu lòng yêu nước, thuở nhỏ ông đã nổi tiếng có sức khỏe phi thường, tinh thông võ nghệ, tính tình cương trực, trọng nghĩa khinh tài.
Khi thực dân Pháp chiếm đóng ba tỉnh miền Tây (An Giang, Vĩnh Long, Hà Tiên) vào năm 1867, căm phẫn trước tội ác bạo tàn của quân giặc, ông đã hăng hái tập hợp thanh niên địa phương tham gia nghĩa quân, trở thành tướng tiên phong mưu lược dưới trướng thủ lĩnh Nguyễn Trung Trực và được tin cậy phong chức Phó Lãnh binh (Phó tướng).
Đêm bão táp hạ đồn Kiên Giang (16/6/1868):
Đêm ngày 16 rạng sáng ngày 17 tháng 6 năm 1868, Phó tướng Lâm Quang Ky trực tiếp chỉ huy một mũi tiến công then chốt trong trận tập kích bí mật vào đồn Rạch Giá (tỉnh lỵ hạt Kiên Giang).
Dưới sự chỉ huy dũng mãnh của ông và chủ tướng Nguyễn Trung Trực, nghĩa quân đã bất ngờ diệt gọn đồn giặc,tiêu diệt viên chủ tỉnh Chánh tham biện Pháp cùng toàn bộ quân lính đồn trú, thu giữ nhiều vũ khí, làm chủ thị xã Rạch Giá suốt gần một tuần lễ. Đây là chiến thắng chấn động nhất cõi Nam Kỳ lúc bấy giờ, đập tan ảo tưởng bình định của thực dân Pháp.
Trận quyết chiến Hòn Chông – Khoác áo chủ tướng nhận cái chết về mình:
Sau đòn đau Rạch Giá, thực dân Pháp điều đại binh cùng tàu chiến từ Sài Gòn và Định Tường kéo về phản công đàn áp dã man. Nghĩa quân rút về vùng biển đảo Kiên Lương và Phú Quốc để lập căn cứ kháng chiến lâu dài.
Trong cuộc bao vây ác liệt của giặc tại khu vực Hòn Chông (Kiên Lương), nghĩa quân đứng trước nguy cơ bị tận diệt. Trước tình thế ngàn cân treo sợi tóc, hiểu rằng linh hồn của cuộc khởi nghĩa chính là Nguyễn Trung Trực, Lâm Quang Ky đã dũng cảm đưa ra quyết định lưu danh sử sách:
Ông tình nguyện mặc chiến bào của chủ tướng, đóng giả làm Nguyễn Trung Trực, đem một toán quân cảm tử tiến công kìm chân địch để thu hút toàn bộ hỏa lực của quân Pháp, mở đường máu cho chủ tướng Nguyễn Trung Trực cùng đại bộ phận nghĩa quân an toàn rút ra đảo Phú Quốc.
Khí tiết lẫm liệt trước pháp trường – Tấm gương trung nghĩa ngàn thu:
Toán quân cảm tử của Lâm Quang Ky chiến đấu vô cùng anh dũng đến khi cạn kiệt đạn dược. Giặc Pháp tưởng bắt được thủ lĩnh Nguyễn Trung Trực nên vội vã đưa ông về giam tại Rạch Giá. Dù bị tra tấn dã man và dụ dỗ đủ điều,ông một mực nhận mình là chủ tướng để đánh lạc hướng địch, giữ trọn bí mật nơi nghĩa quân rút lui.
Khi phát hiện bị mắc lừa, thực dân Pháp điên cuồng xử chém ông cùng các nghĩa sĩ tại chợ Rạch Giá vào ngày 1 tháng 8 năm 1868. Trước lưỡi đao quân thù, người trượng phu Lâm Quang Ky mới 29 tuổi vẫn hiên ngang mỉm cười, giữ trọn khí phách kiên trung, bất khuất của người chiến sĩ ái quốc Nam Bộ.
Hành động xả thân phi thường của Phó tướng Lâm Quang Ky được nhân dân Nam Bộ ca tụng như hình ảnh "Lê Lai đất phương Nam", tạc nên khúc bi tráng bất diệt về lòng trung dũng và tinh thần hy sinh quên mình vì nghĩa lớn cứu quốc.
Tưởng nhớ công đức vô bờ của ông, nhân dân đã lập bài vị thờ phụng ông trang trọng bên cạnh Anh hùng Nguyễn Trung Trực tại Khu Di tích lịch sử Đền thờ Nguyễn Trung Trực (thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang). Tên tuổi của danh tướng Lâm Quang Ky ngày nay được trân trọng đặt cho các tuyến đường đẹp tại Thành phố Hồ Chí Minh (quận Tân Phú), thành phố Rạch Giá và nhiều đô thị miền Tây Nam Bộ.
Noi gương sáng tinh thần quả cảm kiên cường, đức xả thân vì đại nghĩa và lòng trung trinh bất khuất của Phó tướng Lâm Quang Ky, tuổi trẻ hôm nay nguyện không ngừng ra sức học tập, rèn đức luyện tài, nâng cao bản lĩnh chính trị, nuôi dưỡng khát vọng cống hiến, quyết tâm đem trọn sức trẻ xung kích dựng xây và bảo vệ non sông Việt Nam ngày càng phồn vinh, văn minh và trường tồn.
