Phòng không – Không quân: Lá chắn thép trong Chiến dịch ‘Điện Biên Phủ trên không’ năm 1972

Trong Chiến dịch “Điện Biên Phủ trên không” (18–29/12/1972), Quân chủng Phòng không – Không quân giữ vai trò nòng cốt trong tổ chức thế trận phòng không, phát hiện, đánh trả và bảo vệ các mục tiêu trọng yếu ở miền Bắc, đặc biệt là Hà Nội, Hải Phòng. Trước cuộc tập kích chiến lược bằng máy bay B-52 và nhiều loại máy bay chiến thuật của Mỹ, lực lượng phòng không – không quân đã phối hợp chặt chẽ với các lực lượng vũ trang và nhân dân, tạo nên thế trận phòng không nhân dân rộng khắp.

Ngay từ trước chiến dịch, Quân chủng Phòng không – Không quân đã nghiên cứu đặc điểm hoạt động của máy bay B-52, tổ chức huấn luyện và xây dựng phương án tác chiến. Các đơn vị ra-đa có nhiệm vụ phát hiện, theo dõi mục tiêu; bộ đội tên lửa phòng không tổ chức đánh B-52; lực lượng không quân tiêm kích tham gia đánh địch; pháo phòng không và các lực lượng khác phối hợp bảo vệ mục tiêu. Sự chuẩn bị này giúp ta chủ động hơn khi Mỹ mở cuộc tập kích quy mô lớn.

Trong chiến dịch, bộ đội tên lửa phòng không là lực lượng chủ yếu đánh B-52. Các đơn vị tên lửa SAM-2 được tổ chức thành thế trận nhiều tầng, nhiều hướng, phối hợp với ra-đa và các lực lượng phòng không khác. Không quân nhân dân sử dụng máy bay MiG-21 để đánh máy bay Mỹ, trong khi pháo phòng không và lực lượng phòng không của các địa phương tham gia bảo vệ các mục tiêu quan trọng.

Đặc biệt, quân và dân ta đã đánh bại cuộc tập kích chiến lược bằng B-52 của Mỹ, bảo vệ Hà Nội, Hải Phòng và nhiều mục tiêu quan trọng. Trong 12 ngày đêm, lực lượng phòng không – không quân cùng các lực lượng khác đã bắn rơi nhiều máy bay Mỹ, trong đó có 34 máy bay B-52 theo số liệu thường được Việt Nam công bố.

Vai trò của Quân chủng Phòng không – Không quân không chỉ thể hiện ở việc trực tiếp tiêu diệt máy bay địch mà còn ở khả năng tổ chức, chỉ huy và phối hợp tác chiến. Bộ đội phòng không đã vận dụng linh hoạt cách đánh, tìm ra phương pháp đối phó với B-52, kết hợp giữa lực lượng chủ lực với thế trận phòng không nhân dân. Qua đó, ta hạn chế khả năng đánh phá của không quân Mỹ và duy trì hoạt động bảo vệ các mục tiêu trọng yếu.

Chiến thắng trong “Điện Biên Phủ trên không” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Thất bại của cuộc tập kích buộc Mỹ phải chấm dứt ném bom miền Bắc và trở lại bàn đàm phán. Ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết.

Quân chủng Phòng không – Không quân là lực lượng nòng cốt của thế trận phòng không, trực tiếp góp phần đánh bại cuộc tập kích đường không chiến lược của Mỹ cuối năm 1972. Chiến thắng thể hiện trình độ tổ chức, chỉ huy và nghệ thuật tác chiến phòng không của Việt Nam, đồng thời góp phần tạo bước ngoặt quan trọng trên mặt trận quân sự và ngoại giao.