PHONG TRÀO CẦN VƯƠNG (1885–1896) – NGỌN LỬA YÊU NƯỚC CHỐNG THỰC DÂN PHÁP

Phong trào Cần Vương (1885–1896) là một phong trào yêu nước lớn của nhân dân Việt Nam cuối thế kỷ XIX, diễn ra sau khi thực dân Pháp từng bước hoàn thành quá trình xâm lược Việt Nam. Phong trào gắn với Chiếu Cần Vương do vua Hàm Nghi ban bố năm 1885, kêu gọi nhân dân đứng lên giúp vua cứu nước. Trong hơn mười năm, phong trào đã lan rộng ở nhiều địa phương, thể hiện tinh thần yêu nước và ý chí chống ngoại xâm mạnh mẽ của dân tộc.

Bối cảnh lịch sử

5

Sau nhiều năm xâm lược, thực dân Pháp từng bước mở rộng quyền kiểm soát ở Việt Nam. Triều đình nhà Nguyễn ngày càng suy yếu và phải ký những hiệp ước bất lợi.

Trong triều đình xuất hiện sự phân hóa. Một phái chủ chiến do Tôn Thất Thuyết đứng đầu chủ trương chống Pháp.

Đêm 4 rạng sáng 5 tháng 7 năm 1885, Tôn Thất Thuyết chỉ huy quân triều đình tấn công quân Pháp tại Kinh thành Huế. Cuộc phản công thất bại, quân Pháp chiếm được kinh thành.

Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi rời Huế, ra vùng Tân Sở, Quảng Trị.

Chiếu Cần Vương – lời kêu gọi cứu nước

Ngày 13 tháng 7 năm 1885, tại Tân Sở, vua Hàm Nghi ban Chiếu Cần Vương, kêu gọi văn thân, sĩ phu và nhân dân đứng lên chống thực dân Pháp, giúp vua cứu nước.

6

Từ đó, phong trào Cần Vương bùng nổ và lan rộng ra nhiều địa phương, đặc biệt ở Bắc Kỳ và Trung Kỳ.

Cần lưu ý rằng phong trào Cần Vương không phải là một cuộc khởi nghĩa duy nhất do một người chỉ huy. Đó là một phong trào rộng lớn, bao gồm nhiều cuộc khởi nghĩa khác nhau, do các văn thân, sĩ phu và thủ lĩnh địa phương lãnh đạo.

Những cuộc khởi nghĩa tiêu biểu

Trong phong trào Cần Vương có nhiều cuộc khởi nghĩa lớn.

Khởi nghĩa Ba Đình (1886–1887)

Khởi nghĩa Ba Đình diễn ra tại Thanh Hóa, do Phạm Bành và Đinh Công Tráng lãnh đạo.

Nghĩa quân xây dựng căn cứ phòng thủ kiên cố tại Ba Đình và chống lại nhiều cuộc tiến công của quân Pháp.

Cuối cùng, căn cứ bị quân Pháp đánh chiếm, cuộc khởi nghĩa thất bại. Tuy nhiên, tinh thần chiến đấu của nghĩa quân đã để lại dấu ấn sâu sắc.

Khởi nghĩa Bãi Sậy (1883–1892)

4

Khởi nghĩa Bãi Sậy diễn ra chủ yếu ở khu vực Hưng Yên và Hải Dương, do Nguyễn Thiện Thuật lãnh đạo.

Nghĩa quân tận dụng địa hình đầm lầy, lau sậy để tổ chức chiến đấu và thực hiện nhiều trận đánh gây khó khăn cho quân Pháp.

Khởi nghĩa Hương Khê (1885–1896)

Đây là cuộc khởi nghĩa tiêu biểu và kéo dài nhất trong phong trào Cần Vương.

4

Khởi nghĩa do Phan Đình Phùng lãnh đạo, cùng các tướng lĩnh tiêu biểu như Cao Thắng.

Địa bàn hoạt động chủ yếu ở vùng Hà Tĩnh, Quảng Bình, Nghệ An và một số khu vực lân cận.

Nghĩa quân Hương Khê tổ chức lực lượng tương đối chặt chẽ, xây dựng căn cứ và chế tạo vũ khí. Cuộc khởi nghĩa kéo dài đến năm 1896 mới cơ bản chấm dứt.

Sự hy sinh của Phan Đình Phùng năm 1895 và những tổn thất nặng nề khiến phong trào Hương Khê dần suy yếu.

Phong trào Cần Vương kết thúc

Sau khi vua Hàm Nghi bị bắt và bị đưa sang Algeria năm 1888, phong trào Cần Vương vẫn tiếp tục diễn ra dưới sự lãnh đạo của các văn thân, sĩ phu và thủ lĩnh địa phương.

Đến năm 1896, với sự thất bại của khởi nghĩa Hương Khê, phong trào Cần Vương cơ bản chấm dứt.

Mặc dù không giành được thắng lợi cuối cùng, phong trào đã thể hiện mạnh mẽ tinh thần yêu nước và ý chí chống thực dân Pháp của nhân dân Việt Nam cuối thế kỷ XIX.

Ý nghĩa lịch sử

Phong trào Cần Vương có ý nghĩa quan trọng trong lịch sử dân tộc:

• Thể hiện tinh thần yêu nước và chống ngoại xâm mạnh mẽ.

Câu chuyện về hòa bình

5

Phong trào Cần Vương diễn ra trong những năm tháng đất nước bị xâm lược. Những người tham gia phong trào đã phải đối mặt với chiến tranh, mất mát và hy sinh.

Nhìn lại lịch sử hôm nay, chúng ta không chỉ nhớ đến những cuộc chiến đấu mà còn hiểu hơn giá trị của độc lập và hòa bình. Những người đi trước đã hy sinh với mong muốn đất nước thoát khỏi ách ngoại xâm, nhân dân có thể làm chủ cuộc sống của mình.

Thế hệ trẻ ngày nay được sống trong hòa bình cần biết trân trọng lịch sử, ghi nhớ công lao của cha ông, giữ gìn đoàn kết và có trách nhiệm với quê hương, đất nước.

Thông điệp

“Phong trào Cần Vương là một trong những biểu tượng tiêu biểu của tinh thần yêu nước Việt Nam cuối thế kỷ XIX. Dù không giành được thắng lợi cuối cùng, những người tham gia phong trào đã để lại một di sản quý giá về lòng yêu nước, ý chí kiên cường và tinh thần không khuất phục trước ngoại xâm. Hôm nay, trân trọng những hy sinh ấy cũng chính là biết quý trọng độc lập, tự do và hòa bình.”