Phong trào Cần Vương
Giai đoạn 1885 – 1896 ghi dấu một trong những phong trào yêu nước tiêu biểu nhất cuối thế kỷ XIX của dân tộc Việt Nam – Phong trào Cần Vương. Đây là cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp mang đậm tinh thần dân tộc, thể hiện ý chí quật cường của nhân dân Việt Nam trong buổi đầu chống xâm lược, đồng thời là biểu tượng sáng ngời của lòng trung quân ái quốc và khát vọng bảo vệ độc lập dân tộc.
Sau khi thực dân Pháp từng bước áp đặt ách thống trị lên Việt Nam, triều đình nhà Nguyễn ngày càng suy yếu, nhiều hiệp ước đầu hàng được ký kết, khiến đất nước rơi vào tình thế nguy nan. Tuy nhiên, trong triều đình vẫn còn những người yêu nước, tiêu biểu là Tôn Thất Thuyết. Ông đã kiên quyết chống lại sự chi phối của Pháp và tìm cách khôi phục quyền tự chủ cho đất nước.
Đêm mùng 4 rạng sáng ngày 5/7/1885, Tôn Thất Thuyết chỉ huy cuộc phản công tại kinh thành Huế nhằm đánh đuổi quân Pháp. Tuy nhiên, cuộc phản công thất bại. Ông đưa vua Hàm Nghi ra sơn phòng Tân Sở (Quảng Trị) và nhân danh nhà vua ban Chiếu Cần Vương, kêu gọi toàn dân đứng lên “giúp vua cứu nước”.
Hưởng ứng Chiếu Cần Vương, khắp nơi trên cả nước bùng nổ các cuộc khởi nghĩa lớn nhỏ. Các sĩ phu, văn thân và đông đảo nhân dân đã tập hợp dưới ngọn cờ yêu nước để chống thực dân Pháp. Nhiều cuộc khởi nghĩa tiêu biểu đã đi vào lịch sử như Khởi nghĩa Ba Đình ở Thanh Hóa, Khởi nghĩa Bãi Sậy ở Hưng Yên, và đặc biệt là Khởi nghĩa Hương Khê do Phan Đình Phùng lãnh đạo – được xem là cuộc khởi nghĩa tiêu biểu và kéo dài nhất trong phong trào Cần Vương.
Phong trào Cần Vương diễn ra trong hơn một thập kỷ, từ năm 1885 đến năm 1896. Tuy cuối cùng bị đàn áp và thất bại, nhưng phong trào đã gây cho thực dân Pháp nhiều tổn thất, làm chậm quá trình bình định của chúng tại Việt Nam. Quan trọng hơn, phong trào đã hun đúc mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí bất khuất và truyền thống chống ngoại xâm của dân tộc.
Ý nghĩa lớn nhất của Phong trào Cần Vương nằm ở chỗ đây là cuộc kháng chiến quy mô lớn cuối thế kỷ XIX, thể hiện sự chuyển mình của ý thức dân tộc trước họa xâm lăng. Dù còn mang tư tưởng phong kiến với khẩu hiệu “giúp vua cứu nước”, nhưng thực chất phong trào đã trở thành tiếng nói của lòng yêu nước, của khát vọng bảo vệ non sông.
Phong trào Cần Vương cũng để lại nhiều bài học lịch sử quý báu. Đó là bài học về tinh thần đoàn kết, về ý chí quyết chiến quyết thắng và sự cần thiết của một đường lối cách mạng đúng đắn. Chính những kinh nghiệm từ các phong trào yêu nước cuối thế kỷ XIX đã góp phần chuẩn bị tiền đề cho các phong trào cách mạng tiến bộ hơn ở đầu thế kỷ XX.
Ngày nay, nhắc đến Phong trào Cần Vương là nhắc đến một thời kỳ bi tráng của dân tộc Việt Nam. Đó là bản anh hùng ca về lòng yêu nước, về sự hy sinh của biết bao sĩ phu và nhân dân trong cuộc chiến bảo vệ độc lập dân tộc. Dù đã hơn một thế kỷ trôi qua, tinh thần Cần Vương vẫn sống mãi như một biểu tượng của ý chí quật cường và lòng trung nghĩa của dân tộc Việt Nam.
