PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CỦA CÁC CHÍ SĨ YÊU NƯỚC Ở QUẢNG NAM ĐẦU THẾ KỶ XX

Huỳnh Thúc Kháng, Trần Quý Cáp đề xướng và vận động nhanh Phong trào Duy Tân do các chí sĩ Phan Châu Trinh, chóng lan rộng đến các vùng. Nội dung chủ yếu của phong trào đổi phong tục tập quán lạc hậu, đoàn kết tương trợ, phát triển là đề cao dân quyền, vận động đổi mới, học chữ quốc ngữ, thay kinh tế, thực hiện khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh. Phong trào này nhanh chóng được các sĩ phu yêu nước các làng ở Duy Sơn vận động và được các tầng lớp nhân dân hưởng ứng mạnh mẽ với nhiều nội dung như thực hiện cắt tóc ngắn trong thanh niên, tổ chức hội buôn, học chữ quốc ngữ, thành lập hội khuyến nông và tổ chức khai hoang lập trại sản xuất v.v... Qua các cuộc vận động trên, đã động viên tinh thần yêu nước, thúc giục các tầng lớp nhân dân, nhất là giới trí thức, thanh niên, học sinh về đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ tiến tới giành độc lập dân tộc. Thơ ca hò vè vận động phong trào này lan truyền trong số đông thanh niên các làng thuộc Duy Sơn (xem phụ lục).

Cùng với phong trào Duy Tân, tư tưởng của phong trào Đông Du do nhà yêu nước Phan Bội Châu đề xướng được thâm nhập vào vùng Nham Đông, Nham Tây (nay thuộc Duy Sơn) với các việc làm thiết thực như quyên góp tiền hỗ trợ cho việc đưa người xuất dương, vận động quần chúng xây dựng và phát triển lực lượng để chuẩn bị cho việc bạo động. Phong trào này đã góp phần nâng cao ý thức dân tộc, thức tỉnh lòng yêu nước trong các tầng lớp nhân dân.