Phong trào Đấu tranh Dân chủ tại Trà Vinh (1936-1939) (1)

Giai đoạn 1936-1939 là một thời kỳ đấu tranh cách mạng sôi nổi và có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử tỉnh Trà Vinh. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, và trước những biến chuyển thuận lợi của tình hình trong nước và quốc tế, phong trào đấu tranh đòi các quyền tự do, dân sinh, dân chủ đã lan rộng khắp các địa bàn trong tỉnh. Giai đoạn này đánh dấu một bước phát triển mới, quy tụ đông đảo các tầng lớp nhân dân, từ công nhân, nông dân đến trí thức, tạo nên một lực lượng chính trị quần chúng rộng lớn, chuẩn bị cho những giai đoạn cách mạng tiếp theo.

--------------------------------------------------------------------------------

1. Bối cảnh và Sự thành lập Mặt trận Dân chủ

1.1. Tác động từ Tình hình Quốc tế và Trong nước

Vào giữa những năm 1930, nguy cơ của chủ nghĩa phát xít và chiến tranh thế giới bao trùm. Trước tình hình đó, một sự kiện quan trọng đã tạo ra bước ngoặt: tháng 6/1936, Chính phủ Mặt trận Nhân dân lên cầm quyền tại Pháp. Chính phủ này đã ban hành một số chính sách tiến bộ, nới lỏng các quyền tự do dân chủ ở các nước thuộc địa, tạo điều kiện thuận lợi cho phong trào cách mạng Việt Nam.

Nắm bắt thời cơ, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương vào tháng 7/1936 đã xác định chủ trương mới, tạm gác các khẩu hiệu cách mạng ruộng đất và lật đổ đế quốc để tập trung vào mục tiêu đòi quyền dân sinh, dân chủ. Đảng chủ trương thành lập Mặt trận Dân tộc Phản đế.

Việc thành lập Mặt trận Dân tộc Phản đế không thể trì hoãn thêm một phút... Mặt trận Dân tộc Phản đế phải trở thành tổ chức công khai nhất của đông đảo quần chúng... Mặt trận đó phải bao gồm tất cả các đảng phái và tất cả các tầng lớp Nhân dân, không phụ thuộc vào dân tộc nào, dù là người Pháp, người Việt, người Lào hay các dân tộc thiểu số khác, miễn là họ nhất trí tranh đấu để thực hiện những yêu sách đã nêu trên(15).

Những thay đổi mang tính chiến lược này đã thổi một luồng sinh khí mới, trực tiếp thúc đẩy việc hình thành các tổ chức đấu tranh công khai tại Trà Vinh.

1.2. Sự ra đời của Ủy ban Hành động tại Trà Vinh

Hưởng ứng chủ trương chung, ngày 13/8/1936, Ủy ban Đông Dương Đại hội được thành lập tại Sài Gòn. Ngay sau đó, vào cuối tháng 8, đầu tháng 9 năm 1936, Ủy ban hành động của tỉnh Trà Vinh chính thức ra đời do đồng chí Dương Quang Đông làm Chủ tịch.

Ủy ban đã nhanh chóng phát triển lực lượng, vận động và tập hợp đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia, bao gồm:

• Công nhân và thợ thuyền

• Nông dân

• Thanh niên và phụ nữ

• Đồng bào Khmer

• Giới trí thức, tiểu thương

Sự ra đời của Ủy ban Hành động đã thống nhất và định hướng cho các cuộc đấu tranh của quần chúng, mở đầu cho một cao trào cách mạng sôi động trên toàn tỉnh.

--------------------------------------------------------------------------------

2. Các Cuộc đấu tranh và Hình thức Tổ chức Tiêu biểu (1936 - 1937)

2.1. Mục tiêu và Yêu sách Chính

Phong trào đấu tranh trong giai đoạn này tập trung vào việc đòi các quyền lợi thiết thực về dân sinh và dân chủ. Các yêu sách chính được quần chúng đưa ra bao gồm:

• Quyền tự do: Tự do hội họp, tự do đi lại, tự do ngôn luận, tự do báo chí.

• Quyền lao động: Ngày làm việc 8 giờ, ban hành luật lao động, tăng lương.

• Quyền kinh tế: Bỏ các thứ thuế vô lý, giảm sưu thuế, giảm tô, giảm tức, chia lại ruộng công.

• Quyền xã hội: Mở rộng giáo dục, nam nữ bình quyền, ân xá tù chính trị.

Những yêu sách này phản ánh đúng nguyện vọng của đại đa số quần chúng, giúp phong trào có sức lan tỏa mạnh mẽ.

2.2. Các Cuộc đấu tranh Nổi bật

Nhiều cuộc biểu tình, bãi công của nông dân và các tầng lớp khác đã nổ ra trên khắp địa bàn tỉnh, tạo nên một khí thế cách mạng sôi nổi.

Thời gian Sự kiện Ý nghĩa/Kết quả

Cuối năm 1936 Hàng trăm nông dân ở Hiệp Thạnh (Duyên Hải) biểu tình, giương cao các khẩu hiệu “Cứu tế dân nghèo”, “Thả tù chính trị”, “Tự do bãi thuế thân” và “Đả đảo cường hào hà lạm của dân”. Thể hiện ý thức chính trị, kết hợp đòi quyền dân sinh với chống áp bức phong kiến.

04/10 & 25/10/1937 Nông dân quận Càng Long tổ chức biểu tình đòi quyền lợi. Đánh dấu sự lan rộng của phong trào đến các quận lỵ.

07/11 & 09/11/1937 Nông dân quận Ngang (Cầu Ngang) liên tiếp tổ chức biểu tình. Cho thấy tính tổ chức và sự bền bỉ của phong trào nông dân.

Tháng 3/1938 200 đồng bào Khmer ở Mỹ Hoà (Cầu Ngang) kéo đến quận đường đòi giảm tô, giảm tức. Buộc quận trưởng phải nhượng bộ, chứng tỏ sức mạnh của đấu tranh đoàn kết.

2.3. Sự Phát triển của các Tổ chức Hợp pháp

Để tập hợp quần chúng một cách công khai và hợp pháp, các tổ chức mang hình thức hội ái hữu theo nghề nghiệp đã được thành lập rộng rãi. Đây là một chiến thuật khôn khéo của Đảng, sử dụng các tổ chức hợp pháp làm một "mặt trận trá hình", vừa giúp đỡ nhau trong đời sống, vừa là nơi để tuyên truyền, giác ngộ và phát triển lực lượng cách mạng ngay dưới sự kiểm soát của chính quyền thực dân.

Một số hội tiêu biểu được thành lập trong giai đoạn này:

• Hội Vận công

• Hội Đổi công

• Hội Buôn gánh bán bưng

• Hội Nhà giàng

• Hội Đá banh

• Hội Xe ngựa

• Hội Lân

• Hội Vạn cấy

Sự phát triển mạnh mẽ của các tổ chức này đã tạo nền tảng vững chắc cho việc củng cố và mở rộng mặt trận trong giai đoạn tiếp theo.

--------------------------------------------------------------------------------

3. Củng cố Tổ chức và Đa dạng hóa Hình thức Đấu tranh (1938)

3.1. Thành lập Mặt trận Dân chủ Đông Dương

Trước sự lớn mạnh của phong trào, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng (29-30/3/1938) đã quyết định đổi tên Mặt trận Dân tộc Phản đế thành Mặt trận Thống nhất Dân chủ Đông Dương (gọi tắt là Mặt trận Dân chủ Đông Dương). Sự thay đổi này thể hiện một bước chuyển chiến lược quan trọng: từ một mặt trận tập trung vào mục tiêu "Phản đế" có phần hẹp hơn sang một mặt trận "Dân chủ" rộng rãi, nhằm đoàn kết mọi lực lượng yêu nước, dân chủ, tiến bộ, kể cả những phần tử trong giới tư sản dân tộc và chính quyền Pháp, để tạo thành một liên minh mạnh mẽ chống lại nguy cơ phát xít.

3.2. Báo chí và các Hội Ái hữu Mới

• Báo chí: Tờ báo Dân Chúng, cơ quan của Trung ương Đảng, được lưu hành trên địa bàn Trà Vinh, trở thành công cụ tuyên truyền, chỉ đạo sắc bén, giúp thống nhất nhận thức và hành động trong toàn tỉnh.

• Các hội ái hữu mới: Phong trào tiếp tục phát triển với sự ra đời của các hội nghề nghiệp có tổ chức chặt chẽ hơn, như Hội Ái hữu thợ may (29/8/1938) và Hội Ái hữu hớt tóc (30/8/1938).

• Giới trí thức: Hội Trí thức được thành lập với sự tham gia của các nhà giáo, nhà báo yêu nước như Từ Bá Hoa, Mạnh Dung, Ky Tử, Nguyễn Huân Anh, Huỳnh Thọ Bạc, cho thấy sự tham gia ngày càng đông đảo của tầng lớp trí thức vào mặt trận chung.

3.3. Đấu tranh bằng Kiến nghị Công khai

Hình thức đấu tranh ngày càng trở nên đa dạng và có tổ chức. Tiêu biểu là cuộc đấu tranh của hơn 100 người dân ở An Trường (Càng Long) vào ngày 23/10/1938. Họ đã kéo đến nhà quận trưởng để trình bày các yêu sách, trong đó nhấn mạnh: "Không được khủng bố các hoạt động của các hội ái hữu", "Không được áp dụng những người thiếu thuế" và đòi quyền tự do đi lại.

Hành động này là một phần của phong trào rộng lớn hơn trong toàn tỉnh. Cùng thời điểm đó, một bản kiến nghị công khai ký tên "Dân chúng Trà Vinh" được gửi đi, thể hiện rõ các yêu sách chung, trong đó có những điểm chính như: (1) Dịu khoát không nộp thuế thân cho những người dân vô sản, (2) Đả đảo chế độ hành chánh áp dụng cho những người bản xứ, (3) Mặt trận Dân chủ muôn năm, và (5) Ân xá hoàn toàn cho tù chính trị. Những cuộc đấu tranh này cho thấy sự trưởng thành vượt bậc về trình độ tổ chức và nhận thức chính trị của quần chúng, biết kết hợp các hình thức đấu tranh hợp pháp để gây áp lực với chính quyền.

--------------------------------------------------------------------------------

4. Tổng kết và Ý nghĩa Lịch sử

Phong trào đấu tranh dân chủ 1936-1939 tại Trà Vinh mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc. Dù chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn trước khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, phong trào đã đạt được những thành quả to lớn.

Thứ nhất, phong trào đã thành công trong việc giác ngộ và tập hợp một lực lượng chính trị quần chúng đông đảo, bao gồm mọi tầng lớp, dân tộc, tạo nên một mặt trận dân chủ rộng khắp. Quần chúng được rèn luyện, nâng cao ý thức chính trị và tinh thần đoàn kết.

Thứ hai, đây thực sự là một cuộc tổng diễn tập quý báu. Thông qua thực tiễn, Đảng bộ và nhân dân Trà Vinh đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm về công tác tổ chức, tuyên truyền và vận động quần chúng. Kinh nghiệm vận động đồng bào Khmer (như trong cuộc đấu tranh ở Mỹ Hoà), kinh nghiệm sử dụng hình thức kiến nghị công khai (ở An Trường) và kinh nghiệm tổ chức các hội nghề nghiệp để tập hợp lực lượng hợp pháp đã trở thành nền tảng vững chắc, chuẩn bị cả về lực lượng và phương pháp đấu tranh cho các cuộc cách mạng giải phóng dân tộc trong giai đoạn về sau.