Phong Trào Đấu Tranh Đòi Dân Sinh, Dân Chủ tại Càng Long (1930-1939) - Hình Thức, Kết Quả và Bài Học Lịch Sử (2)

Bối cảnh lịch sử Việt Nam từ giữa năm 1929 đến đầu năm 1930 chứng kiến sự phát triển vũ bão của phong trào đấu tranh do giai cấp công nhân và các tầng lớp nhân dân khởi xướng. Sự lớn mạnh này đặt ra một tất yếu lịch sử: phải có một chính đảng thống nhất để hoạch định đường lối và lãnh đạo phong trào. Mặc dù ba tổ chức cộng sản đã lần lượt ra đời (Đông Dương Cộng sản Đảng, An Nam Cộng sản Đảng, và Đông Dương Cộng sản Liên đoàn), sự hoạt động biệt lập của chúng tiềm ẩn nguy cơ chia rẽ sâu sắc. Do đó, việc thống nhất thành một chính đảng duy nhất đã trở thành đòi hỏi cấp bách của cách mạng Việt Nam.Đáp ứng yêu cầu đó, ngày 3 tháng 2 năm 1930, Hội nghị hợp nhất ba tổ chức cộng sản do đồng chí Nguyễn Ái Quốc chủ trì đã quyết định thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Kế thừa tinh thần này, các cấp bộ đảng nhanh chóng được hình thành. Tại Nam Kỳ, Xứ ủy được thành lập vào cuối tháng 2 năm 1930. Đến giữa tháng 3 năm 1930, các đồng chí Ung Văn Khiêm và Hồ Huy Giáp đã đến Càng Long để thành lập tổ chức Đảng của tỉnh Trà Vinh. Tại nhà đồng chí Nguyễn Kim Tián (ấp 3, xã An Trường), Chi bộ An Trường - chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh - đã được thành lập, trực thuộc Đặc khu ủy Hậu Giang.• Các đảng viên đầu tiên của Chi bộ An Trường: ◦ Mai Đăng Khóa ◦ Lê Quang Lực ◦ Nguyễn Phát Đạt (Bí thư Chi bộ) ◦ Dương Hảo Học ◦ Đoàn Văn Quý• Ban lãnh đạo Quận ủy Càng Long (thành lập mùa thu năm 1930): ◦ Bí thư: Dương Hảo Học ◦ Phó Bí thư: Nguyễn Kim Tián ◦ Ủy viên: Lê Quang Lực, Nguyễn Thành Thi, Nguyễn Văn Hai (bổ sung năm 1934)Vai trò kép của đồng chí Dương Hảo Học, vừa là Tỉnh ủy viên, vừa là Bí thư Quận ủy đầu tiên, không chỉ thể hiện sự kết nối chặt chẽ trong hệ thống lãnh đạo từ tỉnh xuống quận mà còn cho thấy các cán bộ chủ chốt đã trực tiếp bám sát và dẫn dắt phong trào ngay từ cơ sở. Ngay sau khi được thành lập, Đảng bộ Càng Long đã nhanh chóng bắt tay vào việc xây dựng lực lượng và lãnh đạo quần chúng đấu tranh, mở đầu bằng một sự kiện mang tính bước ngoặt lịch sử.2. Đỉnh Cao Đấu Tranh Giai Đoạn 1930-1931: Cuộc Biểu Tình Lịch Sử Ngày 1-8-1930Cuộc biểu tình ngày 1 tháng 8 năm 1930 tại Càng Long không chỉ là một cuộc đấu tranh đòi quyền lợi dân sinh, dân chủ đơn thuần mà còn là cuộc biểu dương lực lượng quy mô lớn đầu tiên của liên minh công nông dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ non trẻ. Sự kiện này đã gây tiếng vang lớn không chỉ trong tỉnh Trà Vinh mà còn lan rộng khắp Nam Kỳ, khẳng định sức mạnh và uy tín của Đảng ngay từ những ngày đầu thành lập.Theo kế hoạch, đêm 31 tháng 7 năm 1930, khoảng 4.000 nông dân đã tập trung tại sân banh ấp 3, xã An Trường. Rạng sáng ngày 1 tháng 8, đoàn biểu tình chia làm hai cánh quân tiến về dinh quận:• Cánh thứ nhất: Khoảng 1.000 người, do đồng chí Đoàn Văn Quý hướng dẫn, từ cầu Suối Cồn tiến ra.• Cánh thứ hai (chủ lực): Khoảng 3.000 người, do các đồng chí Nguyễn Văn Lẹ và Dương Hảo Học trực tiếp chỉ đạo, tay cầm cờ đỏ búa liềm, tiến từ đình An Trường ra.Đoàn người vừa đi vừa phất cờ và hô vang các khẩu hiệu, phản ánh rõ mục tiêu đấu tranh:• Dân cày có ruộng!• Giảm tô, giảm tức, bỏ công lễ!• Giảm thuế thân và không làm xâu!• Đả đảo quan làng, địa chủ!• Đả đảo thực dân Pháp!• Hoan nghênh Đảng Cộng sản!Tuy nhiên, kế hoạch đã bị bại lộ do sự mật báo của hương chức Đặng Phương Trung và hương quản Kiểu, chính quyền thực dân đã chuẩn bị sẵn sàng đàn áp. Khi đoàn biểu tình đến gần dinh quận, Quận trưởng Hồ Văn Trung (nhà văn Hồ Biểu Chánh) cùng Cò Vatin và lính mã tà đã ra chặn đường, nổ súng chỉ thiên để uy hiếp. Đối mặt với các yêu sách của nhân dân, Hồ Văn Trung bác bỏ, gọi đây là "Yêu sách đĕc đĊa" (yêu sách không lành mạnh). Không lùi bước, đoàn người do đồng chí Nguyễn Văn Lẹ dẫn đầu đã hô lớn: "Chủ quận không giải quyết! Cho gặp Chủ tỉnh!".Trước khí thế kiên quyết của hàng ngàn người, Chủ tỉnh Trà Vinh Landron phải đến nơi cùng lực lượng đàn áp. Chúng đã nổ súng thẳng vào quần chúng, đồng thời vây bắt các lãnh đạo. Đồng chí Nguyễn Văn Lẹ bị đánh đập dã man đến "tróc da lưng, da đầu" nhưng được quần chúng, đặc biệt là các nữ anh hùng như Mười Ý, Năm Nơi, Bảy Phụng, Hai Cải, dũng cảm xông vào giải cứu. Dù kiệt sức, đồng chí vẫn kiên cường đứng lên tố cáo tội ác của địch. Cuộc đấu tranh quyết liệt đã gây ra những tổn thất nặng nề, song cũng buộc chính quyền phải nhượng bộ.

Tổn thất và Hy sinh của Nhân dân	Thắng lợi và Yêu sách được Đáp ứng
5 người hy sinh: Nguyễn Văn Út, Dương Văn Hương, Phạm Thị Dâu, Võ Văn Hè, Lê Trung Phòm.<br>3 người bị thương nặng: Lê Văn Thông, Lê Văn Choi, Trần Văn Khai.<br>Hàng chục người bị bắt, bao gồm các lãnh đạo chủ chốt như Nguyễn Văn Lẹ, Dương Hảo Học, Đoàn Văn Quý.	Các yêu sách được chấp nhận:<br>- Địa chủ phải cắt bỏ các thứ tô phụ (tô phụ, công lễ, tết điền chủ...).<br>- Giảm xâu, bãi bỏ thuế thủy lợi.<br>- Giảm thuế thân từ 5 đồng xuống còn 4 đồng 5 cắc.

Cuộc biểu tình ngày 1-8-1930 là cuộc đấu tranh lớn nhất tại Trà Vinh trong năm 1930, là minh chứng cho lòng tin tuyệt đối của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng. Như các tài liệu lịch sử ghi nhận, cuộc đấu tranh kiên cường tại Càng Long đã trở thành "tiếng trống trỗi cỗ vũ" cho các phong trào trong toàn tỉnh và khu vực. Cuộc đàn áp đẫm máu ngày 1-8-1930 đã buộc Đảng bộ phải có một sự thay đổi chiến thuật mang tính sống còn. Để bảo toàn lực lượng trước sự khủng bố của địch, phong trào chuyển sang một giai đoạn mới, áp dụng các hình thức đấu tranh linh hoạt và bền bỉ hơn.3. Duy trì Phong Trào qua các Hình Thức Đấu Tranh Bền Bỉ (1931-1935)Sau cuộc biểu tình quy mô lớn nhưng bị đàn áp đẫm máu năm 1930, phong trào cách mạng Càng Long bước vào giai đoạn củng cố lực lượng và áp dụng các hình thức đấu tranh mới, phù hợp với tình hình địch khủng bố gắt gao. Thay vì các cuộc đối đầu trực diện, Đảng bộ đã lãnh đạo nhân dân sử dụng các phương pháp hợp pháp, kết hợp với hoạt động bí mật để duy trì ngọn lửa cách mạng.Một ví dụ điển hình về đấu tranh hợp pháp là cuộc đấu tranh chống thuế thủy lợi năm 1931. Dù chính quyền đã tuyên bố bãi bỏ, cai tổng Trứ ở tổng Bình Khánh Hạ vẫn bắt dân chài phải đóng thuế. Dưới sự lãnh đạo của chi bộ, hơn 200 dân chài ở ba xã Bình Phú, Nhị Long, Đức Mỹ đã ký tên vào bản kiến nghị viết bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp, gửi đến ba cấp chính quyền (Hội tề, Chủ tỉnh, Thống đốc). Kết quả, Chủ tỉnh Trà Vinh đã phải công bố lại việc bãi bỏ thuế, mang lại thắng lợi cho nhân dân.Song song đó, các hoạt động bí mật vẫn được duy trì bền bỉ, thể hiện qua chính các báo cáo của chính quyền thực dân:Báo cáo số 107C (8/11/1930): "...các viên chức hội tề còn tìm thấy lúc 17 giờ ngày 7 một bè cắm nhiều cờ đỏ trên con rạch... Không thấy rải truyền đơn ở Càng Long nhưng những thông tin mới chỉ ra rằng sắp nổ ra một cuộc đấu tranh”.Báo cáo số 56C (29/3/1932): "Chủ quận Càng Long vừa báo cho tôi biết ngày 27 tháng 3 vừa qua, các viên chức hội tề ở ấp 9 An Trường phát hiện 5 lá cờ cắm trên cánh đồng..."Báo cáo số 145C (12/10/1933): "Các truyền đơn xuất xứ từ Đảng Cộng sản thợ thuyền đã được tìm thấy trong một mảnh đất của một người dân làng Tân An (quận Càng Long)”.Những báo cáo nội bộ này là minh chứng vô giá; chúng không chỉ xác nhận các hoạt động cách mạng bền bỉ mà còn phơi bày sự lo lắng và giám sát thường trực của chính quyền thực dân, cho thấy dù trong giai đoạn tưởng chừng yên tĩnh, ngọn lửa cách mạng vẫn được âm thầm nhen nhóm. Trong giai đoạn bị đàn áp khốc liệt này, cuối năm 1933, các cán bộ Xứ ủy và Đặc khu ủy Hậu Giang đã về Càng Long móc nối lại liên lạc. Nhờ đó, đầu năm 1934, Quận ủy Càng Long đã được kiện toàn lại. Chính sự kiên trì giữ vững phong trào đã tạo ra nền tảng vững chắc để Đảng bộ Càng Long nắm bắt thời cơ thuận lợi mới.4. Cao Trào Mặt Trận Dân Chủ (1936-1939): Kết Hợp Đấu Tranh Hợp Pháp, Nửa Hợp Pháp và Bất Hợp PhápThắng lợi của Mặt trận Bình dân Pháp vào tháng 4 năm 1936 đã tạo ra một cục diện chính trị thuận lợi cho phong trào cách mạng ở các nước thuộc địa. Nắm bắt thời cơ, Đảng Cộng sản Đông Dương đã thay đổi đường lối, xác định kẻ thù trước mắt là bọn phản động thuộc địa và tay sai, với nhiệm vụ đấu tranh đòi tự do, dân chủ, cơm áo và hòa bình. Tại Càng Long, Đảng bộ đã khéo léo vận dụng đường lối này, phát động một cao trào đấu tranh sôi nổi bằng cách kết hợp nhuần nhuyễn các hình thức công khai, nửa hợp pháp và bất hợp pháp.Các hình thức tổ chức và hoạt động công khai, hợp pháp được triển khai rộng khắp:• Thành lập các tổ chức quần chúng: Ủy ban hành động huyện và xã được thành lập để tập hợp nhân dân. Nhiều hội ái hữu, nghiệp đoàn (thợ may, hớt tóc), hội vần công, Hội truyền bá quốc ngữ cũng ra đời, thu hút đông đảo quần chúng tham gia đấu tranh một cách có tổ chức.• Hoạt động tuyên truyền: Đảng bộ tổ chức lấy chữ ký của nhân dân vào các bản kiến nghị, đồng thời vận động quần chúng ủng hộ và đọc các tờ báo công khai của Đảng như Le peuple, Dân chúng, L’avant garde và Tiền phong. Một đêm hát tuồng đã được tổ chức tại quận lỵ để quyên góp tiền ủng hộ báo Dân chúng, thu được một khoản tiền khá lớn.Cao trào đấu tranh chính trị diễn ra liên tục. Chỉ trong năm 1937, đã có 4 cuộc biểu tình ở Bình Phú và 5 cuộc ở An Trường với các khẩu hiệu đòi "Tự do tổ chức", "Tự do báo chí", "Thả tù chính trị", "Bãi bỏ thuế thân". Tuy nhiên, chính quyền thực dân thường dùng thủ đoạn xoa dịu rồi đàn áp, bắt bớ. Tháng 3 năm 1937, sau một cuộc biểu tình lớn, chúng đã bắt giữ 68 người.Đặc biệt, sự kiện ngày 25 tháng 10 năm 1938 đã trở thành một biểu tượng cho sự trưởng thành về ý thức chính trị của quần chúng. Hơn 100 nông dân xã An Trường đã cầm cuốc, cào đến nhà hương chức để trình bản yêu sách với những nội dung cụ thể: "Không được khủng bố hoạt động của các hội ái hữu...", "Không được đàn áp những người thiếu thuế...", và "Tăng lương cho binh lính...". Sự việc này đã tạo nên một sự đảo ngược vị thế mang tính biểu tượng, như phân tích lịch sử đã chỉ ra: "Trước đây chỉ có chuyện hương chức sai khiến nông dân tá điền, nay thì nông dân tá điền lại sai khiến hương chức mà phải một phép vâng theo."Giai đoạn 1936-1939 đã giúp Đảng bộ Càng Long phát triển sâu rộng, tích lũy được nhiều kinh nghiệm quý báu, chuẩn bị cả về lực lượng chính trị và thực tiễn cho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc sắp tới.5. Tổng Kết: Tác Động, Ý Nghĩa và những Bài Học Kinh NghiệmPhong trào đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ của nhân dân Càng Long giai đoạn 1930-1939, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ, đã để lại những tác động to lớn, ý nghĩa sâu sắc và những bài học kinh nghiệm quý báu cho sự nghiệp cách mạng.Tác động và ý nghĩa của phong trào đối với cách mạng toàn tỉnh có thể được khái quát qua các điểm sau:1. Khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng: Dù mới ra đời, Đảng bộ Càng Long đã chứng tỏ năng lực tổ chức và tập hợp quần chúng vượt trội. Thông qua các cuộc đấu tranh, từ đỉnh cao 1/8/1930 đến cao trào Dân chủ, Đảng đã xây dựng được niềm tin vững chắc và tuyệt đối trong lòng nhân dân.2. Biểu dương sức mạnh của liên minh công nông: Cuộc biểu tình ngày 1/8/1930 với 4.000 nông dân tham gia là một minh chứng sống động cho sức mạnh đoàn kết đấu tranh của quần chúng khi được tổ chức và dẫn dắt bởi một đường lối đúng đắn.3. Cổ vũ và thúc đẩy phong trào toàn tỉnh: Khí thế và những thắng lợi, dù là từng phần, của phong trào Càng Long đã trở thành nguồn cảm hứng, lan tỏa và thúc đẩy các phong trào đấu tranh ở các địa phương khác trong tỉnh Trà Vinh và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.Từ thực tiễn đấu tranh phong phú và quyết liệt, có thể đúc kết những bài học kinh nghiệm chính yếu sau:• Bài học về vai trò tiên phong và năng lực hoạch định chiến lược của tổ chức Đảng: Mọi thắng lợi đều bắt nguồn từ sự lãnh đạo đúng đắn. Điều này đòi hỏi phải xây dựng tổ chức Đảng vững mạnh từ cơ sở, luôn bám sát thực tiễn và đời sống nhân dân để đề ra chủ trương, khẩu hiệu đấu tranh phù hợp với nguyện vọng của quần chúng.• Bài học về sự kết hợp nhuần nhuyễn, linh hoạt các phương pháp đấu tranh: Phong trào đã cho thấy sự cần thiết phải vận dụng sáng tạo nhiều hình thức đấu tranh – chính trị và kinh tế; công khai, bí mật; hợp pháp, nửa hợp pháp và bất hợp pháp – để thích ứng với từng hoàn cảnh, từng thời điểm cụ thể, nhằm bảo toàn lực lượng và phát huy tối đa hiệu quả.• Bài học về việc lấy lợi ích thiết thân của quần chúng làm trung tâm: Mọi cuộc đấu tranh phải xuất phát từ những quyền lợi cốt lõi về dân sinh, dân chủ. Chỉ khi giải quyết được những yêu cầu bức thiết về "cơm áo, tự do", Đảng mới có thể vận động, tổ chức và phát huy được sức mạnh to lớn, vô tận của quần chúng.Tóm lại, những kinh nghiệm và lực lượng chính trị được tôi luyện qua cao trào cách mạng 1930-1939 chính là tiền đề quan trọng, là nền tảng vững chắc để Đảng bộ và nhân dân Càng Long bước vào giai đoạn đấu tranh mới, quyết liệt hơn nhằm giành độc lập hoàn toàn cho dân tộc