Phong trào đòi ân xá cụ Phan Bội Châu năm 1925 trong học sinh Huế
Năm 1925, tin cụ Phan Bội Châu bị thực dân Pháp bắt giữ đã gây chấn động cả nước. Cụ là nhà yêu nước nổi tiếng, người khởi xướng phong trào Đông Du, và là biểu tượng của lòng yêu nước đối với nhiều thế hệ thanh niên. Theo Báo Văn hóa, năm 1925, thực dân Pháp bắt cụ ở Thượng Hải (Trung Quốc) rồi đưa về giam tại Hà Nội. Sự kiện này châm ngòi cho phong trào đấu tranh đòi ân xá cụ, lan rộng khắp ba miền, trong đó có Huế – nơi cụ rồi sẽ sống những năm tháng cuối đời.
Báo Văn hóa cho biết: trước áp lực của phong trào đấu tranh của nhân dân cả nước, thực dân Pháp phải ân xá và giam lỏng cụ tại Huế. Cụ sống ở Huế suốt 15 năm, trong ngôi nhà tranh nơi dốc Bến Ngự, và qua đời ngày 29/10/1940. Dù bị quản thúc, cụ vẫn sống chan hòa, giản dị trong tình thương của người dân xứ Huế, được người dân gọi bằng cái tên thân thương “ông già Bến Ngự”. Bài viết nhận định cụ tiếp tục “truyền lửa” và thức tỉnh tinh thần yêu nước cho nhân dân, đặc biệt là thanh niên và học sinh.
Các nguồn tư liệu khác nhau ghi mốc thời gian chính xác của quyết định ân xá không hoàn toàn giống nhau. Một số bài viết nêu ngày 24/12/1925; một số tài liệu lại ghi là năm 1926. Điều các nguồn thống nhất với nhau là: cụ bị bắt năm 1925, bị đưa về Hà Nội, rồi được ân xá và bị an trí tại Huế. Vì vậy, bài viết chỉ nhấn mạnh những điểm đã được xác nhận, và để ngỏ chi tiết về ngày ký quyết định.
Đối với học sinh Huế, đặc biệt là học sinh Trường Quốc học, đây là một dịp để thể hiện tinh thần yêu nước. Theo Báo Pháp luật, trong giai đoạn 1925–1926, học sinh ở Huế sôi nổi tham gia phong trào biểu tình đòi ân xá Phan Bội Châu. Đề cương tuyên truyền kỷ niệm 110 năm ngày sinh Đại tướng của Ban Tuyên giáo Trung ương cũng ghi rõ: từ năm 1925 đến năm 1926, Võ Nguyên Giáp tham gia phong trào học sinh ở Huế. Như vậy, cậu học trò từ An Xá đã sớm có mặt trong làn sóng đấu tranh ấy.
Có một chi tiết đáng nhớ trong hồi ức của Đại tướng được báo Tiền Phong dẫn lại: cậu cùng hai người bạn thân là Nguyễn Chí Điểu và Nguyễn Khoa Văn đến thăm cụ Phan Bội Châu khi cụ bị quản thúc ở Huế. Một thiếu niên mười bốn, mười lăm tuổi đứng trước một nhà yêu nước đã nửa đời bôn ba hải ngoại – đó hẳn là một trải nghiệm không thể quên. Báo Pháp luật cũng cho biết nhóm bạn Giáp – Phan Bôi – Nguyễn Chí Diễu từng cùng nhau đến thăm cụ Phan.
Cần nói thêm rằng nhà yêu nước Phan Bội Châu khi ấy đã là một người già, bị theo dõi và hạn chế đi lại. Nhưng sức ảnh hưởng của cụ vẫn rất lớn. Với học sinh, tấm gương của cụ nhắc nhở rằng tình yêu nước không chỉ là lời nói, mà là hành động và sự hy sinh. Với những cậu học trò đang tìm con đường của mình như Võ Giáp, tấm gương ấy là một nguồn cảm hứng sâu sắc.
Phong trào đòi ân xá cụ Phan Bội Châu cũng cho thấy một đặc điểm của phong trào học sinh thời kỳ này: họ không chỉ học để thi cử, mà còn quan tâm đến vận mệnh dân tộc. Những cuộc biểu tình, những lần bãi khóa, những buổi tụ họp bàn luận trong ký túc xá là cách thế hệ thanh niên đầu thập niên 1920 thể hiện thái độ của mình trước chế độ thuộc địa. Họ chưa có tổ chức vững vàng, nhưng đã có lòng yêu nước chân thành và tinh thần dám nghĩ, dám làm.
Từ phong trào năm 1925, cậu học trò Võ Giáp bước tiếp vào những sự kiện lớn hơn của năm 1926 và 1927: lễ truy điệu cụ Phan Châu Trinh, cuộc bãi khóa ở Quốc học Huế, và con đường dẫn đến Tân Việt cách mạng đảng. Mỗi bước đi ấy, bắt đầu từ lòng ngưỡng mộ dành cho những bậc tiền bối như cụ Phan Bội Châu, đã góp phần hình thành nên một con người cách mạng.
Nguồn tham khảo:
• Báo Văn hóa – “Lan tỏa tinh thần yêu nước của chí sĩ Phan Bội Châu”: https://baovanhoa.vn/doi-song/lan-toa-tinh-than-yeu-nuoc-cua-chi-si-phan-boi-chau-183015.html
• Báo Pháp luật – “Đại tướng Võ Nguyên Giáp với đất và người Quảng Nam – Đà Nẵng”: https://baophapluat.vn/dai-tuong-vo-nguyen-giap-voi-dat-va-nguoi-quang-nam-da-nang-post135650.html
• Báo Tiền Phong – “Võ Nguyên Giáp – Tư lệnh của các tư lệnh”: https://tienphong.vn/xa-hoi/649142/Vo-Nguyen-Giap---Tu-lenh-cua-cac-tu-lenh-tpol.html
• Ban Tuyên giáo Trung ương – Đề cương tuyên truyền kỷ niệm 110 năm ngày sinh Đại tướng Võ Nguyên Giáp: https://moha.gov.vn/KND/TT/Lists/TinTuc/Attachments/43880/de-cuong-tuyen-truyen-ky-niem-110-nam-ngay-sinh-dai-tuong-vo-nguyen-giap-05082021123415CH.pdf
