Phong trào Đồng Khởi năm 1960 tại huyện Càng Long (2)
Phong trào Đồng khởi năm 1960 tại huyện Càng Long
Tháng 1-1959, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 15 (mở rộng) họp tại thủ đô Hà Nội. Hội nghị quyết định “Nhiệm vụ cơ bản là giải phóng miền Nam khỏi ách thống trị của đế quốc và phong kiến, thực hiện độc lập dân tộc và người cày có ruộng, hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập dân chủ và giàu mạnh”1. Phương pháp cách mạng là “Lấy sức mạnh của quần chúng dựa vào lực lượng chính trị của quần chúng là chủ yếu, kết hợp với lực lượng vũ trang để đánh đổ quyền thống trị của đế quốc và phong kiến, dựng lên chính quyền cách mạng của nhân dân”.
Nghị quyết 15 của Trung ương đến với Huyện ủy Càng Long giữa lúc phong trào Đồng khởi của Bến Tre dội sang, làm nức lòng cán bộ đảng viên và nhân dân. Với các chi bộ xã được tôi luyện trong cuộc đấu tranh quyết liệt chống địch càn quét, khủng bố tàn sát, kiên cường bám trụ tại chỗ, với lòng dân giữ vững niềm tin đối với cách mạng, một lòng theo Đảng, bảo vệ Đảng và căm thù địch cao độ, Càng Long có điều kiện phát động nhân dân khởi nghĩa. Cán bộ, đảng viên và quần chúng thấy Nghị quyết là điều mình mong muốn và chờ đợi, nên nhất tề vùng dậy.
Huyện ủy Càng Long do đồng chí Nguyễn Đáng làm Bí thư đã xúc tiến chuẩn bị. Các đảng viên đi điều lắng được gọi về; Đoàn Thanh niên Lao động, Hội Nông dân bí mật phát triển thêm, chọn lựa những thanh niên hăng hái, dũng cảm và mưu trí được thử thách qua chống càn quét, khủng bố để làm cánh tay đắc lực và là hậu bị của các chi bộ. Ta đẩy mạnh công tác binh vận, đưa cán bộ có năng lực ở huyện, ở xã vào công tác binh vận. Nhiệm vụ giáo dục, vận động binh lính giao cho các gia đình binh sĩ vận động con em mình trở về với nhân dân, nhận công việc mà cách mạng giao trong lòng địch.
Một vấn đề đặc biệt coi trọng là vũ trang quần chúng và xây dựng lực lượng vũ trang, bán vũ trang. Từ năm 1958, khi việc trừ gian, diệt ác đã được cấp trên cho phép, vũ khí được chôn lại trước đây được tỉnh chia về cho huyện chỉ mới cấp được cho xã, ít là 1 cây súng nhiều là 3 cây. Ta chủ trương mở rộng phong trào tự kiếm, tự sản xuất vũ khí. Phong trào làm vũ khí thô sơ, làm súng giả được đẩy mạnh xã Đại Phước (trước chỉ có 1 súng trường Đức, nhưng khi vũ trang tuyên truyền có cả trăm cây súng). Các đội chống thủy hỏa, đạo tặc, dân canh chống cướp được củng cố, tăng cường đoàn viên Thanh niên Thanh lao để xây dựng thành lực lượng bán vũ trang của ta. Từng nơi ta thực hiện chuyển hóa các đội bảo vệ hương thôn, xây dựng nòng cốt trong lực lượng này; trừng trị những tên phản động khống chế lực lượng này, để chuyển cây, dây, gậy, mõ trở lại đánh địch. Việc trừ gian, diệt ác được đẩy mạnh để phá vỡ mạng lưới do thám gián điệp, cảnh cáo phân hóa hội tề. Các vụ trừ gian, diệt ác lần này đều có bản án vạch trần tội ác của chúng, có đêm ta diệt liên tiếp 2, 3 tên; bọn tề xã, ấp hoang mang, dao động; quần chúng được cởi bỏ xiềng xích. Việc trừ gian, diệt ác tạo điều kiện cho binh vận, tề vận phát triển. Ta tạo ra nhiều cơ sở trong dân vệ, trong tề xã, tề ấp; tề xã, tề ấp không còn dám tuần tra lùng sục như trước.
Ta tiến hành vũ trang tuyên truyền để phát động sự nổi dậy của nhân dân. Ban đêm, các đội vũ trang với súng thật, súng giả, súng nhỏ, súng to, rầm rập hành quân qua các thôn xóm, xưng danh là bộ đội mùa thu, nói giọng Bắc, để khống chế tề điệp ác ôn, xốc dậy tinh thần quần chúng nơi bị chúng kìm kẹp nặng nề. Lúc đầu bọn địch còn hung hăng. Ngày 24- 2-1960, đánh hơi thấy lực lượng ta, chúng tập trung dân vệ 3 xã Bình Phú, Nhị Long, Mỹ Cẩm tới bao vây nhà Bảy Bồng ở Rô 1, xã Nhị Long nơi có lực lượng ta do Nguyễn Đáng chỉ huy đang ém quân. Ta nổ súng đánh ngay vào bọn dân vệ Bình Phú do tên Võ cầm đầu. Súng nổ nhưng đạn lép, ta xông lên dùng báng súng, dao mác, gậy gộc đánh giáp lá cà làm chúng chạy tán loạn. Ta thu được 2 súng, hy sinh 1 người, bị thương 2 người, rút khỏi vị trí an toàn.
Tháng 4-1960, tỉnh đưa về Càng Long 1 trung đội của Tiểu đoàn Cửu Long. Trung đội lấy danh nghĩa giáo phái, do Lục Mây chỉ huy đã tăng cường công tác vũ trang tuyên truyền và trừ gian, diệt ác.
Trung đội của Lục Mây ém quân ở ấp Long Trị (lúc bấy giờ thuộc xã Nhị Long). Địch tập trung bảo an, dân vệ hai xã Nhị Long, Bình Phú và lính thánh nghiệp ở Bãi Xan khoảng hơn 200 tên đến bao vây. Ta nổ súng, diệt tên Chấn (là Đại đội trưởng lính thánh nghiệp ở Bãi Xan), tên Năm dân vệ Nhị Long, tên Khôi dân vệ. Đơn vị rút về ém quân tại nhà Chín Thẩu ấp Thạnh Hiệp, xã Nhị Long. Địch phát hiện nơi đóng quân của ta, chúng điều 1 đại đội lính ở Vũng Liêm (do Đại úy Sáu chỉ huy), kết hợp với dân vệ xã Trung Ngãi đưa quân sang Thạnh Hiệp. Tên Trung úy Nguyễn Đồng Thạnh, Quận trưởng Càng Long chỉ huy một đội bảo an và dân vệ xã Nhị Long từ chợ Dừa Đỏ tiến về ấp Thạnh Hiệp. Ta chủ động đánh địch từ xa, diệt 1 tên địch. Sau đó đơn vị tổ chức hóa trang thành lính bảo an, cầm cờ ba que rút về ấp Hiệp Phú an toàn.
Huyện ủy tổ chức ra đội ám sát chuyên theo dõi để trừ diệt những tên ác ôn tàn sát người dân. Ta diệt những tên: Sáu Lác, Mười Lùng, Sáu Keo... là những tên khát máu không còn tính người, làm khiếp vía bọn tề điệp. Một số tề ấp, khu trù mật bỏ chạy, một số ra thú tội với cách mạng.
Trước ngày Đồng khởi, ta tiến hành công tác binh vận, móc nối với cơ sở ta trong dân vệ, trong bảo vệ hương thôn, hội tề. Về lực lượng vũ trang, huyện có 1 tiểu đội, mỗi xã có từ nửa tiểu đội đến 1 tiểu đội du kích, trang bị xã mạnh 3 súng, xã yếu 2 súng.
Ngày 15-9-1960, thống nhất với toàn tỉnh Trà Vinh, Càng Long tiến hành cuộc Đồng khởi. Toàn huyện nổi trống mõ, nơi nơi nhân dân nổi dậy cùng du kích rầm rập hành quân khắp các nẻo đường, gỡ khẩu hiệu, xé cờ ba que, xé hình Ngô Đình Diệm, lùng bắt tề ngụy.
Ở Đại Phước, Bí thư chi bộ Mười Tiến, Huyện ủy viên trực tiếp chỉ huy cuộc nổi dậy, đặt sở chỉ huy ở nghĩa trang Tân Định. Tiếng trống đình Tân Định đánh dồn dập mở đầu rồi hòa nhịp với tiếng trống, tiếng mõ, tiếng pháo khắp các ấp; trong từng ấp, du kích cùng nhân dân nổi dậy, truy lùng bọn tề ấp. Chỉ trong một đêm ta làm chủ gần hết xã. Đồng khởi ở đây diễn ra liên tiếp trong 12 đêm. Ta bắt toàn bộ tề ấp, trưởng khu trù mật, (trong đó có cả những người do ta cài vào), bắt nhận tội trước nhân dân, được nhân dân khoan hồng. Tòa án nhân dân ở các ấp đã kết án tử hình 9 tên ác ôn: 3 ở Trà Gút, 2 ở Rạch Dừa, còn ở các ấp Kênh Ngay, Rạch Bèo, Kênh Lớn, Long Hòa mỗi ấp 1 tên. Ta giải phóng toàn xã, trừ ba ấp ở Bãi Xan.
Ở Phương Thạnh, giữa tiếng trống mõ, tiếng nổ khí đá rền trời, du kích cùng quần chúng nổi dậy lùng bắt hội tề các ấp, sau đó được nhân dân khoan hồng. Riêng ở ấp Thiện Chánh, ta trừng trị tên chủ ấp Mão. Du kích cùng quần chúng khởi nghĩa vũ trang bằng dao, mác, mã tấu với hai cây súng tiến vào đồn cầu Láng Thé, ta bắt 17 tên, thu 17 súng và đạn dược. Số địch bị bắt, hôm sau ta thả. Khởi nghĩa ở đây do Bí thư chi bộ Nguyễn Hữu Đấu lãnh đạo, có sự trợ lực của Lê Hồng Anh (chị Ba Lê) sau đó được phân công làm Xã đội trưởng. Trong Đồng khởi, xã Phương Thạnh giải phóng hoàn toàn 6 ấp; riêng tề xã đóng trong đồn trên lộ 7 ta chưa có điều kiện tiêu diệt.
Ở Nhị Long, đồng chí Năm Trung, Bí thư Huyện ủy Càng Long chỉ đạo đồng chí Tư Chương (Sáu Hòe) Bí thư xã phát động Đồng khởi. Trong sự nổi dậy rầm rộ của quần chúng lại có đội du kích mạnh, với cơ sở của ta là 12 đảng viên là trưởng ấp, ta nhanh chóng giải phóng 14 ấp của xã. Tháng 11-1960, du kích Nhị Long cùng du kích các xã Phương Thạnh, Bình Phú kết hợp với địa phương quân huyện đánh vào tận vườn quít Phú Phong III. Tháng 12-1960, hơn 3.000 chị em rầm rộ kéo tới bao vây tề xã ở chợ Dừa Đỏ và ấp Đon, đòi chúng buông súng đầu hàng, thực hiện Hiệp định Giơnevơ. Địch nổ súng vào đoàn biểu tình làm Ba Nhâm hy sinh, hai người khác bị thương. Hoảng sợ trước sức đấu tranh của đội quân tóc dài, địch tăng cường về đồn một trung đội do tên Đội Hài chỉ huy. Đến năm 1963, đồng chí Út Dò và Tám Thối dùng bộc phá đánh sập đồn (lúc bấy giờ địch mới dời đồn qua Cầu Đúc).
Ở Bình Phú, Đỗ Phú Cẩn (Huyện ủy viên, Bí thư chi bộ) lãnh đạo nhân dân Đồng khởi. Đêm Đồng khởi đã diễn ra như một cuộc biểu dương lực lượng của du kích và nhân dân rất hùng hậu và rầm rộ. Cuộc nổi dậy giành thắng lợi nhanh chóng vì tất cả các đảng viên, đoàn viên ta đưa vào làm việc ở hội tề xã và các tổ chức quần chúng của địch như: Ba Thuận (thư ký hội đồng xã), Bảy Biến (thư ký quận), Đỗ Hùng Kiệt (Mười Két - Phó Chủ tịch nghiệp đoàn nông dân), Năm Nam (thư ký nghiệp đoàn nông dân), Tư Cọc (Chủ tịch phong trào cách mạng quốc gia), Hai Bính và Tư Diệu (Xã đoàn trưởng Thanh niên Cộng hòa), Hai Tế (thư ký cho cảnh sát Võ)... đều trung thành với cách mạng, nhận sự chỉ đạo thường xuyên của chi bộ, giữ được chức phận trong bộ máy địch cho đến ngày Đồng khởi. 11 người ta đưa vào làm Trưởng ấp, Trưởng khu ta đều nắm được; ta giải phóng cả 11 ấp một cách thuận lợi. Ngày 20-11-1960, có sự chỉ đạo của Đỗ Phú Cẩn, ta đắp mô tại ấp Phú Phong III để chặn đánh địch. Du kích 4 xã Nhị Long, Đại Phước, Phương Thạnh, Bình Phú kết hợp với địa phương quân huyện, do Tư Công chỉ huy phục kích đánh tổng đoàn dân vệ do cảnh sát Võ chỉ huy đưa xe tải đến dọn đường. Ta chặn bắt 1 xe, diệt 12 tên, bị thương 1 tên, 2 tên chạy thoát, thu 13 súng (có 1 cácbin, 1 súng lục); cảnh sát Võ ác ôn đền tội. Ta hy sinh 2 người. Tháng 12-1960, dân quân du kích Bình Phú bao vây đồn Bà Thể suốt nửa tháng; bị bao vây cô lập, địch buộc phải đầu hàng; ta thu 12 súng, 1.000 viên đạn. Thấy mất chỗ dựa ở Bình Phú, địch lại dời quận về Mỹ Cẩm.
Ở Mỹ Cẩm, đến ngày Đồng khởi ta có 1 đảng viên, 3 nòng cốt trong tề xã, 1 đảng viên và 1 đoàn viên làm trưởng ấp 7, ấp 8. Ta cũng nắm được hầu hết dân vệ xã và các tề ấp. Đồng khởi, ta giải tán hết tề ấp, giải phóng hầu hết các ấp và kết hợp với An Trường phá khu trù mật. Ở đồn Công Xi Heo, Bông là đoàn viên ta cài vào làm lính, đưa ra cho cách mạng 3 súng trường và nhiều đạn. Sau Đồng khởi ta lại cài Bông vào bảo an, Bông đưa về thêm 2 khẩu tiểu liên Xuýp Mắcxim.
Ở Đức Mỹ, lúc này do Đinh Văn Inh (Chín Râu) làm Bí thư chi bộ. Tại đây trong năm 1958-1959 ta đã trừng trị những tên ác ôn nguy hiểm nhất: Phó hương quản Nguyễn Văn Đe, Quản Huấn và Nguyễn Đăng Trọng, phá xiềng xích cho quần chúng vùng dậy. Đồng thời lực lượng khởi nghĩa giải tán tề ấp, tề xã. Đồng chí Nguyễn Tấn Vị tổ chức cho cơ sở là Trương Văn Một ở ấp Mỹ Hiệp diệt trưởng ấp Thảo ác ôn, thu 5 súng. Kết hợp quân sự, chính trị, binh vận ta lấy hai đồn, giải phóng phần lớn xã.
Ở Huyền Hội, chi bộ do đồng chí Dương Văn Tám (Tám Ai) làm Bí thư họp đêm 13-9-1960 giao nhiệm vụ chỉ đạo nổi dậy cho đảng viên và cốt cán. Tài liệu lịch sử xã Huyền Hội ghi khí thế Đồng khởi như sau: “Đúng 12 giờ đêm ngày 14-9-1960, cả đất trời Huyền Hội chìm trong trống mõ, tiếng pháo, tiếng hô to, tiếng rầm rập xuống đường của dân chúng. Bao nhiêu năm căm thù dồn nén, nay được lệnh khởi nghĩa, tinh thần, khí thế dân chúng như nước vỡ bờ khắp ba bên bốn phía. Khắp các ấp toàn xã, dân chúng tràn ra đường, đốt đuốc rực trời. Họ đốt phòng thông tin, đạp đổ bảng đen, xé nát cờ ba que. Hàng trăm thanh niên mang súng bập dừa, hành quân rầm rập trên lộ cái, thỉnh thoảng cho nổ vài viên pháo đại khiến giặc hoảng sợ tưởng Việt cộng có súng to. Bọn trưởng ấp ác ôn, bọn Việt gian chạy như chuột bị dậm cù. Bọn tề xã nhốn nháo hoang mang. Trong đêm đầu dân chúng bắt sống hầu hết các tên Việt gian, trưởng ấp. Số quá ác ôn thì buộc phải đền tội, số khác giáo dục rồi cho đoàn tụ gia đình”.
Ngày 18-10-1960, trung đội địa phương quân huyện và du kích xã kết hợp với binh vận lấy đồn Lưu Tư xã Huyền Hội. Sau đó hành quân dọc đường đụng trung đội bảo an Càng Long đi tới bằng ba xe, ta quần nhau với địch diệt 3 tên, làm bị thương 5 tên. Bên ta một tiểu đội trưởng hy sinh.
Khác với các nơi, An Trường và Tân An được Huyện ủy Càng Long chọn làm điểm đột phá. Tại An Trường ta có chi bộ mạnh lại có nhiều cơ sở ta trong lòng địch, khu trù mật Lo Co có trên 40 cơ sở. Lúc đầu, Huyện ủy chọn An Trường nhưng sau cân nhắc nhiều mặt đã chuyển trọng tâm sang Tân An.
Chi bộ Tân An sau khi Hai Biện bị địch bắt ở Trà Ốp (1-1959), phong trào cách mạng có chựng lại. Huyện ủy cử Năm Thanh (Sáu Khuấy) về làm Bí thư. Không bao lâu phong trào cách mạng trong xã chẳng những được củng cố mà còn phát triển. Ta xây dựng và phát triển được 12 cơ sở (5 đoàn viên, 7 nòng cốt) trong bảo vệ hương thôn và dân vệ. Đến khi chuẩn bị nổi dậy, Huyện ủy lại điều động Lê Văn An (Ba An) đang làm Bí thư Chi bộ Đại Phước trở về Chi bộ Tân An. Đồng thời Tám Tơ, Tư Nước Lèo, Lục Cườm, Năm Tô đi điều lắng cũng trở về tăng thêm sức mạnh lãnh đạo của chi bộ. Trước khi Đồng khởi, đồng chí Phan Văn Xuyên (Sáu Xuyên) và đồng chí Lê Văn Hồng (Năm Hồng) trực tiếp kiểm tra tình hình, cùng các lãnh đạo xã đặt kế hoạch tiến công và nổi dậy, giao nhiệm vụ cho cơ sở. Sáu Xuyên trực tiếp cùng Chi bộ Tân An chỉ đạo Đồng khởi xã điểm. Tiểu đội giáo phái được điều về đây để cùng du kích làm lực lượng quân sự kết hợp với lực lượng chính trị và binh vận tấn công địch. 23 giờ đêm 14-9-1960 lực lượng chính trị đã tập hợp thành đội ngũ, lực lượng vũ trang đã bố trí xong chỉ chờ ám hiệu bên trong là hành động. Lúc đó trung đội dân vệ xã đang đi tuần phía Đại An, cơ sở báo tin về xin chờ một tiếng. Đến 1 giờ sáng khi bọn ác ôn và trung đội đi tuần về và đã ngủ say, cơ sở phát tín hiệu cho các chiến sĩ ta sẵn sàng diệt địch. Tức thì Sáu Khuấy cho nổ mấy phát khí đá thị uy làm lệnh tấn công, hàng ngàn người khắp xã đốt đuốc sáng rực, nổi mõ vang trời; tất cả xuống đường truy lùng tề ấp, gián điệp, chỉ điểm. Tại Tân An Chợ, đơn vị chống thủy hỏa, đạo tặc cùng hàng trăm thanh niên vũ trang súng giả, hành quân rầm rập xuống đường biểu dương lực lượng. Tại đồn tề xã, với cách tập kích bất ngờ kết hợp với binh vận, ta diệt và loại khỏi vòng chiến đấu 19 tên, trong đó có Quản Ẩn và 2 cảnh sát ác ôn, 3 đại diện, 1 thông tin chiêu hồi, 1 chánh lục bộ, 1 ủy viên tài chánh, ta thu 22 khẩu súng và nhiều đạn dược, tề Quản Tốt chạy thoát; cơ sở của ta thì trở về với nhân dân, ta bố trí lại một số để phục vụ cho các trận chiến đấu sau. Cùng lúc ta tiến công đồn tề xã, tại ấp Nhà Thờ, lực lượng nổi dậy đánh mõ vang trời kéo nhau đi giải tán bọn tề ấp. Trung đội dân quân du kích xã Tân An thành lập ngay sau trận đánh gồm: đội chống thủy hỏa, đạo tặc, anh em binh sĩ khởi nghĩa cùng bán đội du kích trước đây, được trang bị vũ khí kéo xuống Nhà Thờ hỗ trợ cho lực lượng nổi dậy tại đây. Trước khí thế hừng hực của quần chúng, bọn địch co lại trong nhà thờ. Linh mục Hồng cùng Ba Kiềm đốc Thanh niên thánh nghiệp nổ súng vào quần chúng. Lực lượng vũ trang ta tấn công địch, cho bắn khí đá liên tục làm địch ngờ rằng ta có súng lớn. Ta lại phô trương lực lượng làm cho gia đình có chồng, con, em tham gia Thanh niên thánh nghiệp hoang mang, lo sợ cho con em mình. Đồng thời mũi chính trị, mũi binh vận của quần chúng tác động, nhiều gia đình kéo đến nhà thờ kêu gọi con em bỏ súng về nhà. Đến gần sáng, trung đội bảo an thánh nghiệp do Ba Kiềm chỉ huy, linh mục Hồng lãnh đạo, tan rã gần hết. Mấy ngày sau, hoảng sợ trước sự vùng dậy của quần chúng kể cả đồng bào trong họ đạo, tên phản động gian ác đội lốt thầy tu cùng Ba Kiềm và một vài tên khác đã bí mật bỏ xứ, chạy trốn. Một linh mục khác người Pháp được địa phận Vĩnh Long cử về coi sóc họ đạo Long Hội. Tiến công thắng lợi vào đồn tề xã, với vũ khí lấy được huyện thành lập đơn vị địa phương quân huyện, đồng thời xã Tân An cũng tổ chức ra tiểu đội du kích có gần 20 chiến sĩ.
Chiều 15-9-1960, chi khu Càng Long cho 2 đại đội bảo an theo hai ngã Huyền Hội và An Trường vào ứng cứu Tân An. Đội quân tóc dài của Tân An do Sáu Khuấy chỉ đạo, đi đầu là các gia đình binh sĩ có người đeo khăn tang ra chặn địch. Các bà, các chị xông vào đám lính đòi trả chồng, con, hỏi tin tức chồng con tiến tới đòi chống bắt lính, chống càn quét, khủng bố, cướp bóc. Hai đội bảo an bị tê liệt, vô hiệu hóa. Quản Tốt đưa 1 đại đội bảo an về đóng lại đồn tề xã, hòng khôi phục lại thế chiếm đóng. Đêm 14 rạng 15 -11-1960, du kích ta bao vây bắn phá đồn. Sáng 15-11, Quản Tốt để lại 2 lính giữ đồn, đem toàn bộ lực lượng lần theo dấu vết truy diệt ta ở ấp Cầu Xây xã Huyền Hội. Đến 13 giờ, khi tên lính cuối cùng lọt vào ổ phục kích, địa phương quân huyện cùng du kích đồng loạt nổ súng, diệt 23 tên chết, một số đầu hàng ta thu 22 khẩu súng. Đến đây, sau 3 tháng tấn công và nổi dậy, kết hợp quân sự, chính trị, binh vận, xã Tân An được giải phóng cùng với hầu hết vùng nông thôn toàn huyện. Ta đang trên thế tiến công.
Ngày 24-12-1960, Ủy ban Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam của huyện Càng Long do Huỳnh Kim Long làm Chủ tịch ra đời tại nhà thờ Tân Trung, xã Tân An trong cuộc mít tinh đỏ rực cờ và biểu ngữ của hàng mấy ngàn đồng bào từ khắp nơi các xã của huyện đến tham dự. Sự ra đời của Ủy ban Mặt trận Dân tộc Giải phóng huyện Càng Long tại vùng nông thôn giải phóng rộng khắp toàn huyện là một mốc đánh dấu cao trào Đồng khởi kết hợp đấu tranh quân sự với chính trị, binh vận của huyện Càng Long.
Như vậy, đế quốc Mỹ và bọn tay sai Ngô Đình Diệm đã phá hoại Hiệp định Giơnevơ, sử dụng chính quyền, quân đội, cảnh sát, thực hiện “bàn tay sắt” kết hợp với “bàn tay nhung” và chính sách gián điệp, áp đặt chủ nghĩa thực dân mới bằng khủng bố man rợ, tàn khốc trên toàn miền Nam mà địa bàn Càng Long là một trong nhiều trọng điểm. Nhân dân Càng Long từ tay không, không còn chính quyền, quân đội của mình, được sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện kiên cường có cơ sở là các chi bộ gang thép, đã đấu tranh quyết liệt chống kẻ thù, trải qua gian nan hy sinh to lớn, đến lúc với lòng căm thù dồn nén, với sức mạnh phi thường vùng lên Đồng khởi đập tan hệ thống kìm kẹp dày đặc của địch, giải phóng hầu hết nông thôn trong vòng 3 tháng, thành lập Mặt trận Dân tộc Giải phóng từ xã đến huyện. Thế cách mạng tiến công đang dâng trào.
