Phong trào thi đua “Hai tốt” của ngành giáo dục và việc vận dụng sáng tạo phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh trong nhà trường phổ thông hiện nay

Thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngày 18/10/1961, Bộ Giáo dục và Công đoàn Giáo dục Việt Nam đã tổ chức hội nghị tổng kết kinh nghiệm giáo dục tại thị xã Phủ Lý, tỉnh Hà Nam. Hội nghị tuyên dương Bắc Lý là lá cờ đầu của toàn ngành và phát động thi đua “Hai tốt” với khẩu hiệu: “Tích cực thi đua dạy thật tốt, học thật tốt, đuổi kịp và vượt Bắc Lý”. Tại hội nghị, Bộ trưởng Giáo dục Nguyễn Văn Huyên đã mời đại diện nhà trường đánh hồi trống mở màn. Sau hai năm phát động, nhiều điển hình tiên tiến đã xuất hiện như trường cấp I Hải Nhân (Thanh Hóa), cấp III Chu Văn An và cấp III Đống Đa (Hà Nội), cấp III Ngô Sỹ Liên (Hà Bắc), cấp II Tán Thuật (Thái Bình),… Tháng 8/1963, hội nghị tổng kết phong trào thi đua “Dạy tốt – Học tốt” của ngành giáo dục phổ thông và sư phạm được đón Chủ tịch Hồ Chí Minh đến dự. Phát biểu tại hội nghị, Người khẳng định thành tích của ngành trong những năm qua về cả số lượng và chất lượng và nhắc lại yêu cầu “cần phát triển kiểu dạy, kiểu học của trường Bắc Lý và các trường thanh niên lao động xã hội chủ nghĩa”, “thực hiện tốt phương châm nhà trường gắn chặt với xã hội, học đi đôi với hành”(10).

Quan tâm, theo dõi phong trào, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường gửi tặng huy hiệu Bác Hồ để động viên, khen thưởng những giáo viên dạy tốt và học sinh học tốt. Người còn đề nghị thiết kế cuốn sổ “Giải thưởng của Bác Hồ” để các cháu vừa có phần thưởng, vừa có giấy để viết. Từ năm 1962-1963, ngành giáo dục hàng năm đều lựa chọn những giáo viên, học sinh tiêu biểu thi đua “Hai tốt” để Bác tặng giải thưởng. Đến hết năm học 1967-1968, ngành giáo dục đã nhận được 6.210 giải thưởng của Bác Hồ, trao tặng cho 423 giáo viên giỏi và 5.787 học sinh giỏi(11). Đây là phần thưởng quý không chỉ của giáo viên, học sinh được tặng mà còn là niềm tự hào của mỗi nhà trường, mỗi gia đình. Riêng với Bắc Lý, nhiều năm tiếp theo, trường tiếp tục dẫn đầu phong trào thi đua “Hai tốt” và trở thành điển hình thi đua yêu nước. Ông Trần Tiến Cảnh – Đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Nam và từng là học sinh của trường nhớ lại: “Hầu như đi đến đâu, người ta cũng nói về Bắc Lý và phong trào “Hai tốt”. Mỗi học sinh Bắc Lý lúc đó được đeo một chiếc huy hiệu hình bông hoa, trên đó có ghi chữ Hai tốt, rất vinh dự”(12).

Nhìn lại, trong thời đại Hồ Chí Minh, những năm tháng lịch sử hào hùng đã ghi dấu rất nhiều phong trào thi đua sôi nổi, xuất sắc trên nhiều lĩnh vực, trở thành niềm tự hào của biết bao thế hệ và “Trống Bắc Lý” là một trong số đó. Hiện nay, chỉ tiêu cụ thể của phong trào đã có sự thay đổi phù hợp với tình hình thực tế nhưng tinh thần “dạy thật tốt, học thật tốt” mà Bác Hồ đã khơi dậy cho ngành giáo dục thì chắc chắn còn tiếp tục nung nấu, lan tỏa mãi về sau. Với tình hình dịch bệnh COVID – 19 thời gian vừa qua, phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh trong nhà trường phổ thông và tinh thần khắc phục khó khăn “biến không thành có”, “biến thiếu thành đủ” của trường cấp II Bắc Lý những năm 60 của thế kỷ trước đặt ra cho ngành những trăn trở, suy ngẫm. Khi dịch COVID-19 diễn biến phức tạp, hình thức học tập trực tuyến không còn là câu chuyện tạm thời thì cần tìm giải pháp đảm bảo chất lượng dạy và học lâu dài. “Trước đây, ngành Giáo dục mất nhiều năm để xây dựng thói quen theo kế hoạch đồng bộ cả nước nhưng dịch bệnh nếu cứng nhắc thì lại thất bại. Do đó sự linh hoạt tối đa dành cho các địa phương, thậm chí từng trường, từng tổ chuyên môn vì phải linh hoạt tối đa đến phạm vi từng trường, từng quận, huyện. Linh hoạt trong thực hiện chương trình và triển khai thực hiện nội dung, dựa theo đầu ra và tính cốt lõi”(13). Hoàn cảnh mới đòi hỏi người thầy phải tâm huyết, linh hoạt, phát huy tính chủ động tối đa để đạt được mục tiêu về chất lượng giáo dục; học sinh cần nâng cao tính chủ động, tự giác; gia đình và nhà trường phải tăng cường trao đổi để nắm bắt kết quả học tập, nhắc nhở các con. Như vậy, sau mấy chục năm, chúng ta hôm nay đều nhận thấy cốt lõi của phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh trong nhà trường phổ thông vẫn còn nguyên giá trị thời sự để ngành giáo dục tiếp tục nghiên cứu, vận dụng sáng tạo.

Thực tế hình thức học trực tuyến thời gian vừa qua đã kéo theo nhiều đổi mới về phương pháp dạy và học. Đây có thể xem như một điều kiện chưa từng có tiền lệ để thử nghiệm những mô hình dạy và học khác nhau trong giáo dục phổ thông hiện đại. Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIII về định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021-2030 đã khẳng định: “Tạo đột phá trong đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút và trọng dụng nhân tài”. Trong khó khăn của dịch bệnh, việc triển khai nhiệm vụ của từng năm học nói riêng và mục tiêu của cả nhiệm kỳ mới nói chung vừa là thách thức vừa mở ra cơ hội để ngành giáo dục tiếp tục ghi vào phong trào “Hai tốt” – một phong trào gắn với lịch sử tự hào của ngành, phong trào Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh thời rất quan tâm, động viên – những thành tích xứng đáng với truyền thống cha anh, xứng đáng với sự tin yêu, kỳ vọng của Bác Hồ. Để làm được điều này, chắc chắn phải trông đợi, phải đòi hỏi rất nhiều vào nỗ lực, sáng tạo từ chính các nhà trường – những điển hình tiên tiến như Bắc Lý của thế kỷ XX.