PHÓNG VIÊN CHIẾN TRƯỜNG Ở BÌNH TRỊ THIÊN NHẶT BOM VÀ SỐNG SÓT

Trong chiến tranh, có những người ra trận với khẩu súng trên tay. Nhưng cũng có những người bước vào chiến trường chỉ với cuốn sổ, chiếc máy ảnh và cây bút chì, mang theo một nhiệm vụ không kém phần nguy hiểm: ghi lại sự thật của cuộc chiến. Ở chiến trường Bình Trị Thiên – nơi bom đạn được xem là “đặc sản” – những phóng viên như Trần Đức Phong đã sống và tác nghiệp giữa lằn ranh mong manh của sự sống.

1. Khi cầm bút cũng là cầm sinh mạng

Trần Đức Phong vào nghề báo trong bối cảnh đất nước đang chiến tranh. Ông không được đào tạo bài bản về chiến trường, cũng không có khái niệm “an toàn tác nghiệp” như sau này. Khi được điều động vào Bình Trị Thiên, ông chỉ được dặn một câu ngắn gọn:

“Vào đó rồi, sống được thì viết.”

Bình Trị Thiên khi ấy là nơi giao tranh ác liệt nhất miền Trung. Bom rơi ngày đêm. Đất đá lẫn xác người. Phóng viên không có tuyến sau – chiến hào của bộ đội cũng chính là nơi viết bài.

2. Viết trong hầm, chụp ảnh giữa bom nổ

Ông Phong kể rằng, nhiều bản tin được viết ngay dưới hầm cá nhân, ánh sáng duy nhất là ngọn đèn pin bọc giấy để tránh lộ mục tiêu. Mỗi khi máy bay rít qua, ông phải ôm chặt máy ảnh, sợ nhất là bom đánh trúng nơi vừa ghi hình.

Có những ngày, ông theo bộ đội bám chốt, vừa đi vừa ghi chép. Bài viết chưa kịp hoàn thành thì trận đánh khác lại nổ ra.

“Ở đó, không có khái niệm viết xong mới thoát. Viết được dòng nào thì giữ dòng ấy,” ông nói.

3. Quả bom chưa nổ và quyết định sinh tử

Một lần, trong lúc theo đơn vị hành quân qua khu vực vừa bị B52 đánh phá, ông Phong phát hiện một quả bom lớn cắm sâu xuống đất nhưng chưa nổ. Quanh đó là đường dân công và tuyến vận chuyển thương binh.

Nếu để nguyên, quả bom có thể phát nổ bất cứ lúc nào.

Không có công binh. Không có thiết bị. Trong khoảnh khắc, ông Phong cùng vài chiến sĩ dùng xẻng, tay trần đào đất, đánh dấu vị trí, cảnh báo dân và tìm cách tháo ngòi thô sơ.

“Lúc đó không nghĩ mình là phóng viên. Chỉ nghĩ nếu mình không làm, sẽ có người chết,” ông kể.

Quả bom sau đó được xử lý an toàn. Ông Phong sống sót, nhưng bàn tay run rẩy nhiều ngày.

4. Sống sót không phải là không sợ

Phóng viên chiến trường không phải là người không biết sợ. Ngược lại, họ sợ rất rõ. Sợ bom. Sợ đạn. Sợ chết bất ngờ. Nhưng nỗi sợ lớn hơn là không kịp ghi lại những gì đang diễn ra.

Ông Phong từng chứng kiến đồng nghiệp bị thương, có người hy sinh ngay khi đang tác nghiệp. Máy ảnh vỡ. Sổ cháy. Nhưng bài báo thì chưa kịp gửi về.

“Có những câu chuyện nếu mình không viết, sẽ không còn ai viết nữa,” ông nói.

5. Khi phóng viên cũng là nhân chứng

Ở Bình Trị Thiên, phóng viên không đứng ngoài. Họ ăn cùng, ở cùng, chạy bom cùng bộ đội và dân. Vì thế, mỗi bài báo không chỉ là thông tin, mà là máu, mồ hôi và cả ký ức cá nhân.

Ông Phong viết về những bà mẹ đào hầm trong đêm, những em bé ngủ giữa tiếng bom, những người lính ngã xuống không kịp gọi tên.

Có bài viết, ông không ký tên. Không phải vì khiêm tốn, mà vì không biết ngày mai mình còn sống để ký hay không.

6. Sau chiến tranh, mang theo chiến trường

Hòa bình lập lại, ông Phong trở về làm báo trong điều kiện bình thường hơn. Nhưng Bình Trị Thiên không rời khỏi ông. Những cơn ác mộng. Tiếng bom trong giấc ngủ. Những cái tên không thể quên.

Ông giữ lại chiếc máy ảnh cũ, méo mó vì sức ép bom. Với ông, đó không chỉ là kỷ vật nghề nghiệp, mà là bằng chứng mình đã sống sót.

7. Báo chí và trách nhiệm lịch sử

Nhìn lại, ông Phong nói rằng phóng viên chiến trường không phải anh hùng theo nghĩa thông thường. Họ chỉ là những người không quay mặt đi trước sự thật.

Nếu không có họ, chiến tranh sẽ chỉ được kể lại bằng số liệu. Còn nhờ họ, chiến tranh được ghi lại bằng con người.

8. Một người sống sót để kể lại

Câu chuyện của Trần Đức Phong là một trong hàng trăm câu chuyện về phóng viên chiến trường Việt Nam. Họ không mang huân chương ra mặt trận, nhưng đã mang về những trang tư liệu sống cho lịch sử.

Ở Bình Trị Thiên, có người đã ngã xuống. Có người sống sót. Nhưng tất cả đều để lại dấu ấn rằng:

Sự thật của chiến tranh không tự nhiên được ghi lại – nó phải được đánh đổi.