Phú Minh và cuộc họp lịch sử

Nhận lời mời đi dự lễ kỷ niệm 65 năm Bác Hồ về An toàn khu Thái Nguyên (20-5-1947 / 20-5-2012), tôi trở lại miền đất Đại Từ - Định Hóa, nơi mình đã từng sống từ năm 1947 đến năm 1953. Nhớ lại ngày ấy có những cây trạng nguyên lá đỏ, lá xanh; con đường đất đỏ rợp bóng cây, nay những con đường ấy đã được thay bằng đường bê tông rộng rãi. Những cái tên Đại Từ - Phú Minh - Quảng Nạp, nơi tôi thường qua lại trước đây vẫn ghi sâu trong ký ức.

Trước cuộc tiến công thu đông năm 1947, nhiều lần máy bay Pháp bắn phá, ném bom xuống ATK, giết hại đồng bào và bộ đội ngay tại Phú Minh (nay là Phú Thịnh), làm chết và bị thương hơn mười chiến sĩ và đồng bào. Bức thư của Bác Hồ đề ngày 16-6-1947, sâu lắng nỗi đau của Bác, đã vang dội cả nước: “Đang khi Tổ quốc lâm nguy, giang san, sự nghiệp, mồ mả, đền chùa, nhà thờ của tổ tiên ta bị uy hiếp, cha mẹ, anh em, vợ con, thân thích, họ hàng ta bị đe dọa, của cải ruộng nương, nhà cửa, ao vườn, làng mạc ta bị nguy ngập, ai là người xung phong trước hết để chống cự quân thù, để giữ gìn đất nước cho chúng ta. Đó là những chiến sĩ mà nay một số đã thành thương binh… Vì vậy Tổ quốc và đồng bào phải biết ơn, phải giúp đỡ những người anh hùng ấy…”. Để góp phần với đồng bào trong việc giúp đỡ thương binh, cuối thư Người viết: “Tôi xin xung phong gửi một chiếc áo lót lụa của chị em phụ nữ đã biếu tôi, một tháng lương của tôi, một bữa ăn của tôi và các nhân viên tại Phủ Chủ tịch, cộng là 1.127 đồng”.

Nay ở tuổi 87, tôi lại về hai huyện Đại Từ - Định Hóa của Thái Nguyên, những nơi dẫn đầu phong trào đền ơn đáp nghĩa thời kỳ đầu cuộc kháng chiến chống Pháp. Hồi đó, Bác Hồ đề nghị Chính phủ chọn một ngày trong năm làm “Ngày Thương binh”. Theo chỉ thị của Bác Hồ, cần tiến hành gấp trong tháng 7 một cuộc họp để chọn ngày. Ngày được chọn phải không trùng với các ngày lễ lớn của trong và ngoài nước, là một ngày nhân dân dễ ghi nhớ. Bác chỉ đạo cuộc họp phải ở một nơi kín đáo, được bảo vệ tốt. Tôi nhớ là vào một buổi chiều trước trung tuần tháng 7, trời đã xế chiều, theo chân đồng chí giao thông, tôi bước vào căn nhà gỗ nhỏ, không xa đường Phú Minh - Quảng Nạp. Trong nhà loáng thoáng đã có vài người ngồi trên hai chiếc tràng kỷ, trước một chiếc bàn gỗ dài. Sau này, tôi mới biết đấy là nhà đồng chí Chủ tịch Ủy ban hành chính kháng chiến xã, người dân tộc Sán Chỉ. Bước vào nhà, tôi nhận thấy mấy gương mặt quen đã gặp trong một số cuộc họp: Đồng chí Lê Tất Đắc thay mặt Cục Chính trị (nay là Tổng cục Chính trị) chủ trì tổ chức cuộc họp, đồng chí Lê Thành Ân, đồng chí Đào Duy Kỳ, anh Hoàng Tuấn của Nha Thông tin. Trong cuộc họp có đại diện của Bộ Quốc phòng, Phụ nữ, Đoàn thanh niên, đại biểu Ủy ban Kháng chiến Đại Từ, phòng thương binh. Với tư cách là Ủy viên Ban liên lạc phụ vận Bắc Bộ, tôi được cử thay mặt Hội phụ nữ.

Đến nay, tôi không còn nhớ cụ thể ai đã phát biểu gì, nhưng nhớ rõ là mọi người thảo luận sôi nổi và cuối cùng nhất trí lấy tháng 7 là phù hợp với ý của Bác Hồ. Trong tháng 7, mọi người chọn ngày 27 là ngày cuối của tháng này là thích hợp nhất để tổ chức cuộc mít tinh đầu tiên. Buổi lễ sẽ tổ chức vào buổi chiều để tránh sự soi mói của máy bay Pháp. Nếu tổ chức ban đêm, đốt đuốc, thắp đèn sáng cũng dễ lộ địa điểm. Lúc mít tinh ra về có ánh trăng non soi đường, nhân dân không phải đốt đuốc, soi đèn.

Tôi không có mặt ở buổi mít tinh đầu tiên đó. Bức thư của Bác được Đài Tiếng nói Việt Nam phát đi trên cả nước, đã làm xúc động lòng người. Phong trào đón thương binh về làng theo câu nói của Bác “Bữa ăn chín cũng như mười, mỗi nhà, mỗi làng một người thương binh” đã mở đầu phong trào toàn dân chăm sóc thương binh.

Hội nghị mà tôi vừa kể trên chính là Hội nghị trù bị tại xã Phú Minh, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên để thảo luận và thống nhất đề nghị Bác Hồ lấy ngày 27-7-1947 là Ngày Thương binh-Liệt sĩ.

Những năm đầu kháng chiến chống Pháp, các địa danh Phú Minh - Quảng Nạp, quán Ông già, quán Vuông, chợ Chu… là con đường mà những ai đã đến và từng sống ở Chiến khu Việt Bắc đều phải đi qua. Phú Minh là cửa ngõ của huyện Đại Từ đi vào huyện Định Hóa. Phú Minh không chỉ là nơi diễn ra cuộc họp lịch sử để định ra ngày 27-7 mà trước tiên là nơi có các cơ quan Trung ương đã ở đây lâu dài, an toàn.

Nhớ đến cuộc họp lịch sử để định ra ngày 27-7, nhớ đến con đường Quảng Nạp - Phú Minh của hai huyện Đại Từ - Định Hóa, tôi không bao giờ quên tấm lòng yêu Tổ quốc, kính yêu Bác Hồ của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Dao, Sán Chỉ nơi đây, tại “Thủ đô kháng chiến” của cả nước ngày đó, để cho hôm nay chúng tôi được sống những ngày yên bình ở thủ đô Hà Nội.

Nhà văn Nguyệt Tú