PHỤ NỮ HƯNG YÊN TRONG PHÒNG KHÔNG NHÂN DÂN (1)
Trong những năm chiến tranh phá hoại miền Bắc, phụ nữ Hưng Yên không chỉ là người giữ lửa gia đình mà còn trực tiếp tham gia phòng không nhân dân. Qua hồi ức của bà Nguyễn Thị Lựu, hình ảnh người phụ nữ làng quê hiện lên vừa mềm mại đời thường, vừa kiên cường giữa bom đạn.
Khi còi báo động vang lên giữa trưa hè hay trong đêm đông rét mướt, phụ nữ Hưng Yên là những người đứng dậy nhanh nhất. Họ không chạy về phía an toàn ngay, mà chạy về phía cần họ nhất: hầm trú ẩn tập thể, bếp ăn dân quân, trạm cứu thương dã chiến.
Bà Nguyễn Thị Lựu, khi ấy mới ngoài hai mươi tuổi, nhớ lại:
“Đàn ông đi bộ đội nhiều, làng còn lại chủ yếu là phụ nữ, người già và trẻ nhỏ. Việc làng, việc nước đều đến tay phụ nữ.”
Từ ruộng đồng đến trận địa
Ban ngày, phụ nữ Hưng Yên vẫn ra đồng cấy lúa, trồng nhãn, gánh phân, tát nước. Ban đêm, họ thay áo nâu bằng áo dân quân, đội mũ rơm, trực phòng không, gác làng, nghe ngóng tiếng máy bay.
“Có hôm vừa đặt đòn gánh xuống là nghe còi,” bà Lựu kể. “Chạy về làng, chưa kịp thở đã vào vị trí.”
Nhiều phụ nữ được phân công quan sát bầu trời, đánh kẻng báo động, tiếp đạn cho dân quân, vận chuyển thương binh sau các đợt ném bom.
Hầm trú ẩn và bàn tay phụ nữ
Hầm trú ẩn ở Hưng Yên phần lớn do phụ nữ và người già đào. Ban ngày cuốc đất, ban đêm gia cố hầm. Họ tính toán chỗ đặt hầm sao cho tiện đưa trẻ em, người già xuống nhanh nhất.
“Có hầm đào ngay sát bếp,” bà Lựu nói, “để vừa nấu ăn, vừa sẵn sàng trú bom.”
Phụ nữ cũng là người giữ trật tự trong hầm, dỗ trẻ khóc, trấn an người già khi bom nổ gần.
Bếp lửa giữa mưa bom
Một trong những nhiệm vụ quan trọng của phụ nữ là duy trì bếp ăn tập thể cho dân quân, bộ đội phòng không. Nấu ăn trong thời chiến không có đủ gạo, đủ củi, nhưng bữa cơm không được thiếu.
“Cơm độn khoai, rau muống chấm muối,” bà Lựu cười hiền, “nhưng anh em ăn vẫn thấy ngon, vì có người lo.”
Nhiều khi đang nấu thì còi báo động, phụ nữ kéo cả nồi xuống hầm, đợi yên mới nấu tiếp. Bếp lửa không tắt, như ý chí không khuất phục.
Cứu thương và khắc phục hậu quả
Sau mỗi trận bom, phụ nữ là những người xông ra đầu tiên: cứu người bị thương, băng bó, khiêng cáng, dọn dẹp đổ nát. Có người vừa mất nhà, mất người thân, nhưng vẫn tiếp tục giúp người khác.
“Khóc thì để sau,” bà Lựu nói chậm rãi, “lúc ấy phải cứu người trước.”
Nhiều phụ nữ không được ghi tên trong danh sách chiến công, nhưng dấu chân của họ in khắp các hố bom, đường làng.
Chiến tranh và sự hy sinh thầm lặng
Phụ nữ Hưng Yên thời ấy gánh trên vai nhiều vai trò cùng lúc: làm mẹ, làm vợ, làm dân quân, làm hậu phương. Họ tiễn chồng con ra trận, rồi quay về tiếp tục công việc không tên.
“Có người nhận giấy báo tử, tối vẫn đi trực,” bà Lựu kể. “Không đi thì làng ai trông.”
Khi hòa bình trở lại
Chiến tranh qua đi, phụ nữ trở về với ruộng đồng, gia đình. Những chiếc mũ rơm treo lên vách, những hầm trú ẩn dần lấp lại. Nhưng ký ức thì còn nguyên.
Giờ đây, khi kể lại, bà Nguyễn Thị Lựu không nhận mình là anh hùng. Bà chỉ nói:
“Lúc ấy, phụ nữ không làm thì ai làm.”
Một phần lịch sử không thể thiếu
Câu chuyện về phụ nữ Hưng Yên trong phòng không nhân dân là phần không thể thiếu của lịch sử chiến tranh nhân dân. Không có họ, làng quê khó đứng vững; hậu phương khó bền gan; tiền tuyến khó yên lòng.
Những người phụ nữ ấy đã âm thầm góp phần giữ bầu trời, giữ mái nhà, giữ nhịp sống quê hương – bằng chính đôi tay và trái tim của mình.
