Phù Sa Nổi Sóng Và Những Giờ Cuối Ở Dinh Trấn Thủ

Phù Sa Nổi Sóng Và Những Giờ Cuối Ở Dinh Trấn Thủ

Tháng Tư năm 1975, Cần Thơ không còn vẻ trầm mặc, thanh bình vốn có của một "Tây Đô" gạo trắng nước trong. Thay vào đó là một bầu không khí oi nồng, đặc quánh mùi thuốc súng và sự bất trắc. Khi những tuyến phòng thủ từ xa ở Xuân Lộc, Phan Rang rồi Sài Gòn lần lượt tan rã, mọi ánh mắt của giới quân sự miền Nam bấy giờ đều đổ dồn về Vùng IV chiến thuật. Người ta hy vọng vào một "Kế hoạch Enclave" – biến đồng bằng sông Cửu Long thành vùng căn cứ cuối cùng để cố thủ và mặc cả.

Nhưng dưới những rặng bần ven sông Hậu, lịch sử đang được viết theo một kịch bản khác.

Khúc tráng ca trên những nhịp cầu cửa ngõ

Sáng sớm ngày 30 tháng 4, mặt trời lên cao nhưng dường như không xuyên thấu được lớp sương mù trộn lẫn với khói pháo bắn ra từ các đồn bốt ven đường. Tại cầu Cái Răng – yết hầu dẫn vào trung tâm thành phố, cuộc chiến đang diễn ra ở mức độ khốc liệt nhất.

Tiểu đoàn Tây Đô, những người con của sông nước Cửu Long với chiếc khăn rằn quấn cổ và lòng quả cảm vô song, đã áp sát mục tiêu. Địch hiểu rằng mất cầu Cái Răng là mất Cần Thơ. Chúng điều động xe thiết giáp V-100 cùng các đơn vị bảo an thiện chiến nhất dàn quân ngay đầu cầu, tạo thành một lưới lửa dày đặc. Tiếng đại liên cực nhanh khạc đạn liên hồi, cày nát những mảng nhựa đường.

Trong ánh sáng nhập nhạng của hỏa châu và nắng sớm, những chiến sĩ đặc công thủy của ta lặn sâu dưới dòng nước đục, tiếp cận các trụ cầu. Trên bờ, quân chủ lực Quân khu 9 phối hợp cùng địa phương quân liên tục mở các đợt xung phong. Mỗi mét đường tiến về phía cầu đều phải trả bằng máu. Có những người chiến sĩ, dù trúng đạn vẫn không rời tay súng, cố rướn người về phía trước để đồng đội lấy vai mình làm giá súng. Tiếng hô "Giải phóng Cần Thơ!" vang lên giữa tiếng nổ chát chúa của đạn pháo, tạo thành một luồng sức mạnh tâm linh át cả sự hung hãn của sắt thép.

Phía sau cánh cửa Dinh Tỉnh trưởng: Sự rệu rã của một vương triều địa phương

Cách đó không xa, bên trong Dinh Tỉnh trưởng Phong Dinh (tên gọi của Cần Thơ lúc bấy giờ), một thế giới hoàn toàn khác đang hiện hữu. Đó là sự im lặng đến đáng sợ, chỉ bị phá vỡ bởi tiếng rè rè của máy vô tuyến và tiếng bước chân hấp tấp trên hành lang lát gạch hoa kiểu Pháp.

Bầu không khí bên trong Dinh đặc quánh sự tuyệt vọng. Trên chiếc bàn gỗ lớn ở phòng khánh tiết, những bản đồ quân sự dày đặc những vết khoanh tròn đỏ – ký hiệu cho các vùng đã mất – nằm ngổn ngang cạnh những gạt tàn đầy ắp đầu thuốc lá. Tỉnh trưởng và các sĩ quan tùy tùng đứng ngồi không yên. Họ không còn vẻ bệ vệ thường ngày; những bộ quân phục phẳng phiu giờ đẫm mồ hôi và bụi đường.

Tiếng điện thoại reo liên hồi từ Bộ Tư lệnh Vùng IV gọi sang, nhưng mỗi lần nhấc máy là một tin dữ: Quận này mất, chi khu nọ đã hàng, cánh quân chủ lực của đối phương đang tràn xuống từ hướng Phụng Hiệp. Không khí trong Dinh lúc này giống như một con tàu đang chìm dần giữa đại dương. Người ta thấy những nhân viên văn phòng bắt đầu lén lút thu dọn đồ đạc cá nhân, những xấp hồ sơ mật được tống vội vào lò đốt, khói đen mù mịt bay ra từ phía sau tòa nhà như một tín hiệu của sự kết thúc.

Trong phòng làm việc riêng, vị tỉnh trưởng đứng lặng bên cửa sổ nhìn ra dòng sông Hậu. Ngoài kia, phố xá vắng hoe, người dân đã đóng chặt cửa, nhưng ông ta thừa hiểu, đằng sau những cánh cửa đó là hàng vạn đôi mắt đang chờ đợi một cuộc đổi đời. Sự hoảng loạn không chỉ nằm ở tiếng súng ngoài cầu Cái Răng, mà nó nằm ngay trong tâm tư của những người đang hiện diện tại đây: Chạy hay ở? Chiến đấu hay đầu hàng?

Khoảnh khắc gãy đổ và sự hồi sinh

Đúng 10 giờ 30 phút sáng, khi lời tuyên bố đầu hàng của Dương Văn Minh phát đi từ Sài Gòn lan đến Cần Thơ qua sóng phát thanh, Dinh Tỉnh trưởng như sụp đổ hoàn toàn về mặt tinh thần. Những người lính gác cổng bắt đầu buông súng, cởi bỏ quân phục ngay tại chỗ. Trong sảnh chính, sự hỗn loạn lên đến đỉnh điểm. Những viên sĩ quan cấp dưới nhìn nhau ngơ ngác, rồi không ai bảo ai, họ lặng lẽ rời bỏ vị trí.

Lúc này, ở đầu cầu Cái Răng, quân ta đã bẻ gãy được đợt phản kích cuối cùng của địch. Những chiếc xe tăng T-54 bám đầy bụi đỏ miền Đông và bùn lầy miền Tây rầm rập tiến qua cầu. Tiếng xích sắt nghiến trên mặt đường nhựa nghe như tiếng sấm rền của lịch sử. Quân dân Cần Thơ, như một lò xo nén lâu ngày, bùng nổ trong niềm vui sướng. Từ các ngõ hẻm, hàng ngàn người tràn ra đường với cờ hoa, khẩu hiệu đã chuẩn bị sẵn từ trong lòng đất.

Đoàn quân giải phóng tiến vào Dinh Tỉnh trưởng không phải bằng một cuộc tàn sát, mà bằng tư thế của những người làm chủ thực sự. Khi lá cờ giải phóng được kéo lên đỉnh cột cờ trước dinh, bóng tối của cuộc chiến tranh kéo dài hàng thập kỷ chính thức khép lại trên mảnh đất Tây Đô.

Vĩ thanh của phù sa

Trận đánh cầu Cần Thơ và sự sụp đổ của Dinh Tỉnh trưởng ngày ấy không chỉ là một sự kiện quân sự. Đó là sự hội tụ của lòng dân và ý Đảng, là kết quả của bao nhiêu xương máu đã thấm xuống dòng sông Hậu.

Buổi chiều ngày 30 tháng 4 năm 1975, nắng miền Tây trở nên dịu dàng lạ thường. Dòng sông Hậu vẫn chảy, vẫn chở nặng phù sa, nhưng từ nay nó mang theo cả nhịp đập của một cuộc sống mới. Dinh Tỉnh trưởng – biểu tượng của bộ máy cai trị cũ – nay mở toang cửa đón nhân dân vào thăm, trở thành chứng tích cho một thời khắc chuyển giao vĩ đại.

Những người lính của Tiểu đoàn Tây Đô, sau khi hoàn thành nhiệm vụ tại đầu cầu, họ ngồi nghỉ bên lề đường, chia nhau điếu thuốc lá, bát nước chè xanh của người dân mang ra. Ánh mắt họ nhìn về phía chân trời, nơi khói súng đã tắt, nhường chỗ cho khói bếp của những gia đình đang chuẩn bị bữa cơm đoàn viên đầu tiên trong hòa bình.

Chiến thắng Cần Thơ là viên gạch cuối cùng hoàn thiện bức tranh đại thắng mùa xuân, để miền Tây mãi mãi xanh tươi, để dòng sông Hậu mãi mãi hát khúc ca thanh bình.