Phù sa thấp lửa
Khi bóng hoàng hôn đổ dài trên những dòng kênh của xã Tân Phú Đông, ngôi nhà nhỏ ven sông của bác Nguyễn Văn Đực (bác Năm Đực) mới chịu lắng lại sau một ngày rộn ràng. Đám học trò trường Phú Thạnh vừa ra về cách đó không lâu. Mùi thơm của nước lau sàn, mùi lá bưởi thơm nồng từ nồi nước xông mà tụi nhỏ chuẩn bị cho chiếc lưng hay đau nhức của bác vẫn còn thoang thoảng, len lỏi trong căn nhà rực sắc hoa vạn thọ.
Trước đó chỉ vài giờ, gian nhà này còn rộn rã tiếng cười nói. Khi bác Năm bưng rổ khoai lang luộc còn bốc khói nghi ngút ra bàn, cả đám học trò mặc áo xanh tình nguyện liền ùa lại, kéo ghế ngồi vây quanh người anh hùng đặc công nước năm nào.
Hoàng, cậu học sinh dáng người nhỏ nhắn nhưng nhanh nhẹn, vừa lột vỏ khoai vừa tò mò nhìn làn da ngăm đen và những vết sẹo dài trên cánh tay bác Năm, hỏi lớn: — "Bác Năm ơi! Con nghe thầy cô kể đặc công nước tụi bác giỏi lắm. Mà hồi xưa sông rạch miền Tây mình hoang vu, đêm tối lạnh ngắt, tụi bác ngâm mình dưới nước hàng tiếng đồng hồ để áp sát đồn địch, làm sao mà chịu nổi muỗi cắn, đỉa đeo vậy bác? Bác không sợ sao?"
Bác Năm cười khà khà, nhấp một ngụm nước trà rồi nheo đôi mắt đã mờ theo thời gian: — "Sợ chứ con, mình bằng xương bằng thịt mà! Đỉa đeo thành chùm, muỗi rừng vo ve cắn nát da nát thịt, rồi cá sấu, cá lòng tong rỉa... đau buốt thấu xương. Đêm tối đen như mực, chỉ một tiếng động nhỏ hay ánh đèn pha của giặc quét qua là ranh giới giữa cái sống và cái chết mong manh lắm."
Mai, cô bé đội viên ngồi bên cạnh, nghe vậy thì rụt vai lại, thỏ thẻ: — "Gian khổ quá bác nhỉ... Nếu là con, chắc con khóc thét lên rồi quay về mất."
Bác Năm vỗ vai Mai, ánh mắt bỗng trở nên rực sáng đầy kiên cường: — "Lúc đó cái bụng đói, cái lạnh thấu xương hay nỗi sợ hãi không còn đáng sợ bằng cái cảnh nhìn xóm làng mình bị giặc đốt phá, bom đạn cày xới, gia đình mình chịu khổ con ạ. Thà tụi bác chịu lạnh, chịu hy sinh dưới sông sâu, còn hơn để đất nước mình mất độc lập. Cái 'gan' của người lính tụi bác là từ lòng căm thù giặc và tình yêu quê hương mà ra."
Hoàng đứng dậy, ôm lấy bả vai săn chắc của bác Năm, xúc động nói: — "Tụi con hứa sẽ học hành thật chăm chỉ để sau này lớn lên cũng làm anh hùng xây dựng quê mình giàu đẹp, xứng đáng với những năm tháng chịu lạnh, chịu khổ dưới sông sâu của các ngoại ngày xưa!"
Nhớ lại lời hứa dõng dạc của tụi nhỏ làm bác Năm Đực mỉm cười một mình. Bác ngồi bên thềm ba, đôi chân trần từng lội qua biết bao mùa nước nổi khẽ đung đưa theo nhịp võng. Bác lôi từ trong ngực áo ra chiếc đồng hồ cơ cổ kính, vỏ đã trầy xước nặng nhưng kim vẫn chạy tích tắc.
Tiếng bước chân quen thuộc từ đường đất đi vào, chú Sáu Bình – người bạn chiến đấu năm xưa trong đội Đặc công nước năm nào – lên tiếng phá tan không gian yên tĩnh: — "Nghe nói sáng nay 'đại đội áo xanh' tới bao vây nhà ông hả Năm? Có khai báo bí mật chiến dịch nào cho tụi nhỏ không đó?"
Bác Năm chỉ tay vào rổ khoai trên bàn, hào hứng khoe với bạn già: — "Khai sạch chứ ông Sáu! Tụi nó hỏi nhiều chuyện hồi xưa lắm. Mà ông biết không, lúc tụi nhỏ lau phụ tôi mấy tấm bằng khen, tụi nó bảo sau này lớn lên muốn làm anh hùng xây dựng quê mình giàu đẹp như thế hệ tụi mình ngày xưa vậy đó. Nghe tụi nó nói mà cái ngực tôi nó nghẹn lại, sướng rơn ông Sáu ạ."
Chú Sáu Bình ngồi xuống chiếc ghế đậu, bóc vỏ một củ khoai, ánh mắt nhìn ra dòng sông trước nhà đang cuộn chảy dòng phù sa đỏ nặng: — "Ừ, hồi đó tụi mình trẻ măng, da đen nhẻm vì nắng gió sông nước, nhưng đứa nào đứa nấy gan lì chịu chết chứ không chịu mất nước. Chớp mắt một cái, tụi mình giờ tóc da mồi, đi đứng thì gậy gộc, còn tụi nhỏ sáng nay tới đây... đứa nào đứa nấy phơi phới như nắng sớm."
Hai người lính già cùng cười, tiếng cười hòa vào tiếng sóng vỗ bì bọp dưới bến sông. Những năm tháng thanh xuân ngâm mình trong dòng nước lạnh, những trận đánh sống còn trên sông rạch năm xưa, giờ đây đã đổi lại bằng sự bình yên, trù phú của một vùng quê đang thay da đổi thịt từng ngày.
Đêm Tân Phú Đông dần về khuya, tiếng chiếc đồng hồ cổ của bác Năm vẫn chạy đều đặn như dòng chảy thời gian không bao giờ dừng lại. Và bác biết, có một dòng chảy khác – dòng chảy của lòng yêu nước và khát vọng cống hiến – cũng đang âm thầm chảy trong huyết quản của thế hệ trẻ hôm nay, mạnh mẽ và bền bỉ như dòng phù sa của con sông quê hương.
