Phù Xí Khiếu - Người anh hùng

PHÙ XÍ KHIẾU

Có những người lính đi qua chiến tranh bằng những chiến công được ghi thành trang sử. Cũng có những người đi qua chiến tranh bằng một hành trình lặng lẽ hơn: chiến đấu, bị bắt, chịu tù đày, giữ vững khí tiết và trở về.

Ông Phù Xí Khiếu, sinh năm 1948, quê và sinh sống tại ấp Bến Tràm, xã Cửa Dương, Phú Quốc, thuộc lớp những người con của đảo đã trực tiếp bước vào cuộc kháng chiến khi tuổi đời còn rất trẻ.

Cuộc đời ông gắn với một chặng đường đặc biệt của lịch sử Phú Quốc: từ một hòn đảo quê hương trong những năm chiến tranh, ông trở thành người lính cầm súng chiến đấu; rồi bị bắt và đưa vào hệ thống nhà tù mà nhiều cựu tù binh gọi là “địa ngục trần gian”.

Nhưng điều đáng nhớ nhất trong câu chuyện của Phù Xí Khiếu không chỉ là việc ông đã bị bắt.

Mà là sau khi bị bắt, ông vẫn không đầu hàng.

TỪ QUÊ HƯƠNG PHÚ QUỐC BƯỚC VÀO CUỘC CHIẾN

Phù Xí Khiếu sinh năm 1948.

Năm 1968, khi vừa tròn 20 tuổi, ông đi bộ đội.

Đó cũng là năm chiến tranh bước vào một giai đoạn đặc biệt ác liệt. Ở miền Nam, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân diễn ra trên nhiều chiến trường. Phú Quốc cũng nằm trong bối cảnh chiến tranh và hoạt động quân sự ngày càng căng thẳng.

Đối với một thanh niên sinh ra trên đảo, việc đi bộ đội đồng nghĩa với việc từ cuộc sống của một người dân quê nhà bước vào một cuộc đời hoàn toàn khác.

Không còn chỉ là chuyện gia đình, ruộng vườn hay cuộc sống thường ngày.

Trước mắt ông là chiến đấu.

Theo lời kể được VOV ghi lại, Phù Xí Khiếu chiến đấu ngay trên chiến trường Phú Quốc cho đến khi bị địch bắt vào tháng 11/1971.

Như vậy, từ năm 1968 đến cuối năm 1971, ông đã có khoảng ba năm trực tiếp tham gia chiến đấu trước khi rơi vào cảnh tù binh.

Đó là quãng đời tuổi trẻ mà ông dành cho cuộc chiến ngay trên quê hương mình.

THÁNG 11 NĂM 1971 – NGƯỜI LÍNH TRỞ THÀNH TÙ BINH

Tháng 11/1971, trong khi đang chiến đấu tại Phú Quốc, Phù Xí Khiếu bị địch bắt.

Từ thời điểm ấy, cuộc chiến của ông bước sang một dạng khác.

Không còn chiến đấu ngoài chiến trường với đơn vị.

Không còn tự do di chuyển.

Không còn khả năng chủ động lựa chọn vị trí chiến đấu.

Ông trở thành tù binh.

Theo các tư liệu báo chí, sau khi bị bắt, ông trước tiên bị giam tại “nhà Cần Thơ”, sau đó bị chuyển ra Trại giam tù binh cộng sản Việt Nam/Phú Quốc. Báo Quân đội nhân dân xác nhận ông là cựu tù binh Phú Quốc trong giai đoạn 1971–1973.

Đối với người lính, bị bắt có nghĩa là mất đi vũ khí và quyền chủ động.

Nhưng với những người tù cách mạng, cuộc chiến chưa kết thúc.

Nó chỉ chuyển sang một mặt trận khác:

mặt trận giữ vững khí tiết.

PHÂN KHU 4 – MỘT CUỘC CHIẾN KHÔNG CÓ TIẾNG SÚNG

Tại Trại giam Phú Quốc, Phù Xí Khiếu bị giam ở phân khu 4.

Trại giam được xây dựng từ năm 1967 với quy mô rất lớn. Trong giai đoạn 1967–1973, nơi đây từng giam giữ hơn 40.000 chiến sĩ cách mạng. Hệ thống nhà giam được chia thành nhiều khu, có hàng rào, vọng gác và lực lượng canh giữ nghiêm ngặt.

Nhưng thứ mà nhà tù không thể kiểm soát hoàn toàn là tinh thần của người tù.

Phù Xí Khiếu kể rằng, trong tù, ông cùng đồng đội thường xuyên động viên nhau.

Ông nhớ lại:

“Chúng tôi động viên nhau cố gắng đừng khai gì hết, không bất mãn, tương lai mình sẽ về…”

Đó là một câu nói rất giản dị.

Nhưng phía sau nó là cả một cách sống.

Không khai báo. Không dao động. Không để hoàn cảnh tù đày làm mất niềm tin.

Với Phù Xí Khiếu và những người cùng cảnh ngộ, mỗi ngày sống sót trong tù cũng là một ngày giữ được lời thề với đồng đội và với cuộc đấu tranh mà họ đã lựa chọn.

VOV ghi nhận rằng dù bị giam giữ và hành hạ, ông cùng đồng đội vẫn đấu tranh chống những hoạt động chiêu hồi, đồng thời động viên nhau chờ ngày được trở về.

“ĐỊA NGỤC TRẦN GIAN” NHƯNG KHÔNG KHUẤT PHỤC

Trại giam Phú Quốc đã trở thành một trong những địa điểm giam giữ tù binh khét tiếng trong chiến tranh.

Theo các tư liệu lịch sử, tù binh tại đây phải đối mặt với chế độ giam giữ hà khắc và nhiều hình thức đàn áp, nhưng họ cũng tổ chức nhiều hoạt động đấu tranh để bảo vệ quyền sống, quyền được đối xử theo quy định đối với tù binh và giữ vững phẩm giá của người chiến sĩ.

Trong hoàn cảnh ấy, Phù Xí Khiếu không chỉ cố gắng sống qua ngày.

Ông cùng những người tù khác động viên nhau giữ vững tinh thần.

Có những lúc, người này suy sụp thì người khác động viên.

Có lúc một người nhớ nhà, nhớ đơn vị, nhớ đồng đội thì những người bên cạnh lại nhắc nhau rằng:

Rồi sẽ có ngày trở về.

Đó chính là điều mà Phù Xí Khiếu nhắc lại sau này:

“Tương lai mình sẽ về…”

Bốn chữ ấy có lẽ là một trong những thứ quý giá nhất mà người tù có thể giữ được trong những năm tháng ấy.

ĐỒNG ĐỘI – NHỮNG NGƯỜI KHÔNG BAO GIỜ RỜI KHỎI KÝ ỨC

Năm tháng tù đày qua đi, nhưng những người đồng đội cùng ông ở lại trong ký ức.

Khi trở lại Trại giam Phú Quốc sau 50 năm, Phù Xí Khiếu đã không chỉ nhớ về những ngày mình bị bắt và giam giữ.

Ông nhớ những người đã cùng mình chiến đấu.

Những người đã cùng động viên nhau trong tù.

Và cả những người không còn cơ hội trở về.

Báo Quân đội nhân dân ghi lại cảm xúc của ông khi trở lại di tích: vui vì chứng kiến quê hương Phú Quốc đổi thay, nhưng không thể cầm được nước mắt khi nhớ những đồng đội năm xưa đã hy sinh.

Đó có lẽ là một trong những nghịch lý của ký ức chiến tranh.

Quê hương càng thanh bình, người sống càng nhớ những người đã không được nhìn thấy ngày bình yên ấy.

NĂM 1973 – NGÀY “CHIẾN THẮNG TRỞ VỀ”

Sau khi Hiệp định Paris được ký kết, việc trao trả tù binh được tiến hành.

Đối với những người bị giam tại Phú Quốc, đó là thời khắc họ đã chờ đợi trong suốt những năm tháng tù đày.

Phù Xí Khiếu cũng nằm trong số những tù binh được trao trả năm 1973.

Theo lời ông kể, khi nghe tin được trao trả, niềm vui trong nhà tù vỡ òa.

Nhưng có lẽ khoảnh khắc xúc động nhất không phải lúc bước lên máy bay.

Mà là khi ông nhìn thấy mình thực sự đang trở về với đồng đội, với nhân dân.

Đoàn tù binh được đưa từ Phú Quốc bằng máy bay tới sân bay Phú Bài, sau đó tiếp tục được đưa về khu vực Quảng Trị.

Theo tư liệu về đợt trao trả ngày 24/3/1973, những tù binh cuối cùng của Trại giam Phú Quốc được đưa đến bờ Nam sông Thạch Hãn; từ xa họ nhìn thấy những lá cờ của phía cách mạng bên bờ Bắc. Nhiều người đã bật khóc vì biết rằng mình thực sự đã trở về.

Với Phù Xí Khiếu, hành trình ấy khép lại gần hai năm tù đày.

Nhưng mở ra một chương khác của cuộc đời:

người tù binh năm xưa đã trở thành người trở về.

TRỞ VỀ VÀ MANG THEO KÝ ỨC

Chiến tranh rồi cũng kết thúc.

Đất nước thống nhất.

Phú Quốc đổi thay từng ngày.

Những nơi từng là trại giam trở thành di tích lịch sử để các thế hệ sau tìm hiểu về một thời kỳ đau thương nhưng cũng đầy ý chí của dân tộc.

Còn Phù Xí Khiếu vẫn sống tại quê nhà.

Ông không nói về những năm tháng ấy như một câu chuyện để ca ngợi riêng mình.

Khi trở lại nhà tù sau nửa thế kỷ, điều ông nhắc đến nhiều nhất lại là đồng đội.

Những người đã cùng ông chiến đấu.

Những người đã cùng ông chịu đựng.

Và những người đã mãi mãi nằm lại.

Bởi vậy, câu chuyện của Phù Xí Khiếu không chỉ là câu chuyện về một cựu tù binh Phú Quốc.

Đó còn là câu chuyện về một người lính đi qua chiến tranh bằng hai cuộc chiến:

Một cuộc chiến ngoài chiến trường, từ khi ông nhập ngũ năm 1968 cho đến ngày bị bắt năm 1971.

Và một cuộc chiến trong nhà tù, nơi không có đơn vị phía sau, không có chiến hào để ẩn náu, nhưng có những người đồng đội cùng chia sẻ một niềm tin:

Không khuất phục. Không phản bội. Và nhất định sẽ có ngày trở về.

PHÙ XÍ KHIẾU – NGƯỜI TRỞ VỀ

Ngày nay, khi nhắc đến Trại giam Phú Quốc, người ta thường nhắc đến những con số lớn: hàng chục nghìn tù binh, những khu giam rộng lớn, những năm tháng chiến tranh khốc liệt.

Nhưng lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những con số.

Lịch sử còn được tạo nên từ những con người cụ thể.

Một người thanh niên Phú Quốc nhập ngũ năm 1968.

Một người lính chiến đấu trên chính quê hương mình.

Một tù binh bị bắt tháng 11/1971.

Một người đã cùng đồng đội tự nhắc nhau:

“Tương lai mình sẽ về.”

Và rồi ông thực sự trở về.

Trở về để nhìn thấy quê hương đổi thay.

Trở về để kể lại câu chuyện của những người đã cùng mình đi qua những năm tháng ấy.

Và quan trọng nhất, trở về để không quên những đồng đội đã không thể trở về.

Phù Xí Khiếu – một người lính, một cựu tù binh Phú Quốc, một nhân chứng sống của một thời “hoa lửa”.

Câu chuyện của ông nhắc chúng ta rằng: có những chiến thắng không được đo bằng số trận đánh hay những chiến công lớn, mà được đo bằng khả năng giữ vững niềm tin và phẩm giá của con người trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.