PHÙ XÍ KHIẾU – TỪ NGƯỜI LÍNH PHÚ QUỐC ĐẾN NGƯỜI TRỞ VỀ TỪ “ĐỊA NGỤC TRẦN GIAN”

PHÙ XÍ KHIẾU – TỪ NGƯỜI LÍNH PHÚ QUỐC ĐẾN NGƯỜI TRỞ VỀ TỪ “ĐỊA NGỤC TRẦN GIAN”

Có những người trở về sau chiến tranh với những tấm huân chương trên ngực.

Có những người trở về với những chiến công được ghi trong sử sách.

Nhưng cũng có những người trở về chỉ mang theo ký ức về những năm tháng chiến đấu, những người đồng đội đã nằm lại và những ngày tháng bị giam cầm mà không bao giờ có thể quên.

Phù Xí Khiếu là một trong những người như thế.

Ông sinh năm 1948, quê tại ấp Bến Tràm, xã Cửa Dương, Phú Quốc. Năm 1968, khi mới 20 tuổi, ông gia nhập quân đội. Từ một thanh niên của đảo Phú Quốc, ông trở thành người lính trực tiếp tham gia cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước ngay trên quê hương mình.

Ba năm sau ngày nhập ngũ, tháng 11-1971, ông bị bắt trong lúc đang chiến đấu.

Từ chiến trường, ông bị đưa vào tù.

Và từ đó bắt đầu một chương khác của cuộc chiến – cuộc chiến giữ vững ý chí của người chiến sĩ giữa nhà tù Phú Quốc, nơi được những người từng trải qua gọi là “địa ngục trần gian”.

1. Năm 1968 – chàng trai Phú Quốc lên đường

Năm 1968, cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn vô cùng quyết liệt.

Ở miền Nam, chiến tranh lan rộng.

Tại Phú Quốc, một hòn đảo nằm ở cực Tây Nam của Tổ quốc, cuộc chiến cũng diễn ra gay gắt.

Trong hoàn cảnh ấy, chàng trai trẻ Phù Xí Khiếu, sinh năm 1948, quyết định nhập ngũ.

Ông khi ấy mới 20 tuổi.

Không có trong tay một lý lịch chiến công dài.

Không có những năm tháng quân ngũ trước đó.

Chỉ có tuổi trẻ và quyết tâm tham gia cuộc chiến đấu.

Từ năm 1968, ông chính thức trở thành người lính.

Điểm đặc biệt trong câu chuyện của Phù Xí Khiếu là ông chiến đấu ngay trên chính mảnh đất Phú Quốc quê hương mình.

Đảo Phú Quốc ngày nay được biết đến như một địa danh du lịch nổi tiếng.

Nhưng trong ký ức của thế hệ ông Khiếu, Phú Quốc từng là một chiến trường.

Rừng, đường làng, căn cứ và những vùng dân cư trên đảo đều nằm trong bối cảnh của cuộc chiến.

Đó là nơi một người thanh niên địa phương bước vào cuộc đời quân ngũ.

2. Những năm tháng chiến đấu trên chiến trường Phú Quốc

Các tư liệu công khai về Phù Xí Khiếu hiện nay không ghi lại đầy đủ từng trận đánh ông tham gia, cũng chưa xác định được một cách chắc chắn tên đơn vị hay chức vụ quân sự của ông trong giai đoạn 1968–1971.

Điều này rất đáng lưu ý.

Khi kể về những người lính đã tham gia kháng chiến, đôi khi người viết dễ có xu hướng bổ sung thêm những trận đánh nổi tiếng của cùng địa bàn.

Nhưng không thể lấy chiến công của đơn vị hoặc của những người khác để gán cho Phù Xí Khiếu.

Điều có thể xác nhận chắc chắn từ chính lời kể của ông là:

Ông nhập ngũ năm 1968 và đến tháng 11-1971 vẫn đang trực tiếp chiến đấu tại chiến trường Phú Quốc.

Như vậy, trong khoảng hơn ba năm, từ tuổi 20 đến tuổi 23, ông đã sống cuộc đời của một người lính giữa chiến trường.

Đó là những năm tháng mà ký ức về quê hương không còn chỉ là mái nhà, hàng cây hay con đường làng.

Quê hương đồng thời trở thành nơi người lính phải chiến đấu và cũng là nơi ông chứng kiến những người đồng đội của mình hy sinh.

Sau này, khi trở lại nhà tù Phú Quốc, chính những ký ức ấy khiến ông không cầm được nước mắt khi nhớ đến những người đã cùng mình chiến đấu và không trở về.

3. Tháng 11-1971 – bước ngoặt của cuộc đời

Sau hơn ba năm trong quân ngũ, tháng 11-1971, Phù Xí Khiếu bị đối phương bắt trong lúc đang chiến đấu ở chiến trường Phú Quốc.

Đó là bước ngoặt lớn nhất trong cuộc đời người lính trẻ.

Từ đây, cuộc chiến của ông không còn diễn ra ngoài chiến trường.

Ông trở thành tù binh.

Theo lời kể được báo chí ghi lại, trước khi được đưa ra Phú Quốc, ông từng bị giam tại nhà Cần Thơ, sau đó mới chuyển ra Trại giam tù binh cộng sản Việt Nam – Phú Quốc.

Với người lính, bị bắt đồng nghĩa với việc mất vũ khí, mất tự do và bị tách khỏi đồng đội.

Nhưng đó không có nghĩa là cuộc đấu tranh kết thúc.

Nó chỉ chuyển sang một hình thức khác.

4. Những ngày trong Phân khu 4

Tại nhà tù Phú Quốc, Phù Xí Khiếu bị giam ở Phân khu 4.

Đây là một trong những phân khu của trại giam tù binh cộng sản trên đảo.

Những người tù tại đây phải sống trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt và chịu nhiều hình thức đàn áp, tra hỏi.

Nhưng điều đáng nhớ trong hồi ức của ông Khiếu không phải chỉ là những gì bản thân ông đã chịu đựng.

Ông nhớ về những người đồng đội.

Ông nhớ những người đã cùng mình chiến đấu trước khi bị bắt.

Và ông nhớ cách những người tù động viên nhau trong những ngày tháng tưởng như không có lối thoát.

Ông kể:

“Chúng tôi động viên nhau cố gắng đừng khai gì hết, không bất mãn, tương lai mình sẽ về...”

Câu nói ngắn nhưng chứa đựng cả một thế giới tinh thần của những người tù chính trị.

Họ không biết ngày trở về là khi nào.

Nhưng họ tin rằng sẽ có ngày được trở lại với đồng đội và quê hương.

5. Nhà tù trở thành một mặt trận khác

Trong chiến tranh, chiến trường không chỉ nằm ở nơi có tiếng súng.

Đối với những người bị bắt, nhà tù trở thành một mặt trận đặc biệt.

Ở đó, người tù không còn có điều kiện trực tiếp chiến đấu như trước.

Thứ còn lại là ý chí.

Những người tù Phú Quốc phải đấu tranh để giữ quyền sống, chống sự đàn áp và chống những nỗ lực mua chuộc, ép buộc họ từ bỏ lý tưởng.

Theo các tư liệu về trại giam Phú Quốc, tù binh còn tổ chức nhiều hình thức đấu tranh, từ yêu cầu cải thiện đời sống đến phản đối việc đàn áp và tìm cách trở về với đồng đội.

Trong hoàn cảnh ấy, Phù Xí Khiếu và những người cùng cảnh ngộ lựa chọn cách động viên nhau giữ vững tinh thần.

Không biết ngày mai sẽ thế nào.

Nhưng vẫn tin vào ngày trở về.

Đó chính là cuộc chiến âm thầm của những người lính đã mất tự do nhưng chưa bao giờ từ bỏ niềm tin.

6. Hai năm trong nhà tù Phú Quốc

Từ khi bị bắt tháng 11-1971 đến khi được trao trả năm 1973, Phù Xí Khiếu trải qua khoảng hai năm trong cảnh tù đày.

Đó là khoảng thời gian ông phải xa gia đình, xa quê hương và xa những người đồng đội đang tiếp tục chiến đấu.

Nhưng cũng chính trong khoảng thời gian ấy, ông chứng kiến một điều khác:

sức mạnh của tình đồng chí.

Những người từ nhiều đơn vị, nhiều địa phương khác nhau bị đưa vào cùng một nơi.

Họ chia sẻ với nhau những gì có thể.

Động viên nhau.

Giữ niềm tin cho nhau.

Và chờ ngày cánh cửa nhà tù mở ra.

Sau này, khi trở lại thăm di tích nhà tù Phú Quốc, ông Khiếu đã không chỉ nhớ đến những ngày tháng mình từng bị giam.

Ông xúc động khi nhớ đến những người đồng đội đã cùng ông chiến đấu nhưng không thể trở về.

7. Năm 1973 – ngày trở về

Sau khi Hiệp định Paris được ký kết, việc trao trả tù binh được tiến hành.

Năm 1973, Phù Xí Khiếu nằm trong số những tù binh Phú Quốc được trao trả.

Theo lời kể của ông, ông được đưa từ Phú Quốc ra sân bay Phú Bài, sau đó được chuyển về Quảng Trị để trở lại với phía cách mạng.

Đối với một người đã trải qua những năm tháng tù đày, giây phút ấy có lẽ là một trong những khoảnh khắc không thể nào quên.

Máy bay rời đảo.

Phú Quốc – nơi từng là chiến trường, nơi ông nhập ngũ, nơi ông chiến đấu và cũng là nơi ông bị giam cầm – giờ đây ở phía sau.

Phía trước là đất liền.

Là đồng đội.

Là vùng giải phóng.

Là tự do.

Và là cơ hội được tiếp tục sống cuộc đời mà ông đã từng nghĩ có thể không còn được nhìn thấy.

8. Trở về nhưng không quên người đã nằm lại

Sau ngày trở về, chiến tranh vẫn chưa kết thúc.

Nhưng với Phù Xí Khiếu, một chương quan trọng của cuộc đời đã khép lại.

Điều còn lại trong ký ức ông không chỉ là ngày được tự do.

Đó còn là những người đã không thể cùng ông trở về.

Năm 2023, sau 50 năm, ông trở lại thăm nhà tù Phú Quốc.

Phú Quốc khi ấy đã thay đổi rất nhiều.

Một thành phố hiện đại đang phát triển.

Những con đường mới.

Những khu dân cư mới.

Những cảnh vật mà người lính năm xưa có lẽ khó có thể nhận ra.

Nhưng khi đứng trước nơi từng giam giữ mình, ký ức chiến tranh lại trở về.

Ông vui vì nhìn thấy quê hương đổi thay.

Nhưng ông cũng không cầm được nước mắt khi nhớ đến đồng đội.

Đó là một cảm xúc rất đặc biệt của những người đã đi qua chiến tranh:

quê hương càng thanh bình, càng đẹp, người ta càng nhớ những người đã không còn cơ hội nhìn thấy ngày hôm nay.

9. Về danh hiệu Anh hùng – cần nói cho đúng

Đây là điểm cần đính chính rõ ràng.

Khi đặt câu hỏi về quá trình của Phù Xí Khiếu, có thể dễ dẫn tới việc viết rằng ông “được phong Anh hùng”.

Nhưng qua các nguồn tôi kiểm tra, chưa có căn cứ đáng tin cậy để khẳng định Phù Xí Khiếu được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân với tư cách cá nhân.

Ngược lại, VOV xác nhận ngày 27-4-2012, Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho tập thể các chiến sĩ cách mạng bị địch bắt, tù đày tại Nhà tù Phú Quốc.

Vì vậy, nếu viết bài lịch sử về ông Khiếu, cần phân biệt:

Phù Xí Khiếu – cựu tù binh Phú Quốc, người lính đã chiến đấu và bị bắt năm 1971.

Còn:

Những chiến sĩ cách mạng bị địch bắt, tù đày tại Nhà tù Phú Quốc – tập thể được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND năm 2012.

Hai thông tin này không nên nhập làm một.

Đây là một chi tiết nhỏ về mặt câu chữ nhưng rất quan trọng về mặt lịch sử.

10. Điều đặc biệt trong câu chuyện Phù Xí Khiếu

Nếu không có những chiến công cụ thể được ghi chép lại, liệu câu chuyện về Phù Xí Khiếu có đáng kể?

Câu trả lời là có.

Bởi lịch sử chiến tranh không chỉ được làm nên bởi những người có tên trong các danh sách chiến công.

Có hàng triệu người lính đã bước vào cuộc chiến, chiến đấu trong những hoàn cảnh khắc nghiệt, rồi có người hy sinh, có người bị bắt, có người trở về.

Phù Xí Khiếu thuộc về lớp người ấy.

Ông nhập ngũ năm 1968.

Chiến đấu tại Phú Quốc.

Bị bắt tháng 11-1971.

Trải qua những năm tháng tù đày.

Được trao trả năm 1973.

Và sau nửa thế kỷ, vẫn trở lại nơi mình từng bị giam để nhớ về những đồng đội đã không còn.

Đó là một hành trình kéo dài từ chiến trường đến nhà tù, từ nhà tù trở về với tự do, và từ ký ức cá nhân trở thành một phần của ký ức lịch sử.

11. Câu chuyện thời hoa lửa

Có những câu chuyện chiến tranh được kể bằng những trận đánh lớn.

Có những câu chuyện được kể bằng những chiến thắng vang dội.

Nhưng câu chuyện của Phù Xí Khiếu lại được kể bằng một dòng đời rất giản dị:

Năm 1968 – tuổi 20, nhập ngũ.

1968–1971 – chiến đấu tại Phú Quốc.

Tháng 11-1971 – bị bắt khi đang chiến đấu.

1971–1973 – bị giam giữ, trong đó có Phân khu 4 của Trại giam tù binh cộng sản Việt Nam – Phú Quốc.

Năm 1973 – được trao trả, trở về với đồng đội và nhân dân.

Năm 2023 – sau 50 năm, trở lại nơi từng bị giam cầm và nhớ về những người đồng đội đã hy sinh.

Điều đáng trân trọng nhất trong câu chuyện ấy có lẽ không phải là những con số.

Mà là niềm tin.

Trong những năm tháng bị giam cầm, ông và đồng đội vẫn tự nhắc nhau:

đừng khuất phục, đừng đánh mất niềm tin, rồi sẽ có ngày trở về.

Và ngày ấy đã đến.

Người lính Phú Quốc năm xưa cuối cùng đã trở về.

Quê hương vẫn còn đó.

Đất nước đã hòa bình.

Nhưng những người đồng đội từng cùng ông chiến đấu thì nhiều người đã nằm lại.

Bởi vậy, mỗi lần trở về Phú Quốc, ông không chỉ nhìn thấy một di tích.

Ông nhìn thấy một phần tuổi trẻ của mình.

Và trong ký ức của người cựu tù binh ấy, có lẽ vẫn còn nguyên hình bóng những người lính năm nào – những người đã cùng nhau đi qua chiến tranh và gửi lại tuổi xuân cho đất nước.

Đó chính là một câu chuyện rất riêng của “Câu chuyện thời hoa lửa”: không hào nhoáng, không tô vẽ, nhưng đủ để người hôm nay hiểu rằng phía sau hai chữ hòa bình là một thế hệ đã từng sống, chiến đấu, chịu đựng và chờ đợi ngày trở về.