Phùng Đệ – Vệ Út của Trung đoàn Thủ đô

Trong những ngày Hà Nội bước vào toàn quốc kháng chiến cuối năm 1946, bên cạnh những chiến sĩ trực tiếp cầm súng chiến đấu còn có một lực lượng đặc biệt gồm gần 100 thiếu niên. Các em đảm nhiệm công việc trinh sát, giao liên, quân báo, góp phần giữ vững thông tin liên lạc giữa các đơn vị trong lòng thành phố. Khi lên Việt Bắc, các anh trong Trung đoàn Thủ đô trìu mến gọi các em là “Vệ Út”.

Phùng Đệ sinh năm 1933 tại Trích Sài, Hà Nội. Mồ côi cha mẹ từ nhỏ, tuổi thơ ông gắn với bãi Phúc Tân và những năm tháng tự lập đầy gian khó. Chính hoàn cảnh ấy đã hun đúc trong ông ý chí mạnh mẽ và tinh thần yêu nước. Khi Hà Nội mở đầu kháng chiến vào tối 19/12/1946, ông quyết định ở lại chiến đấu. Mới 13 tuổi, ông tham gia đào hào, đắp ụ và được giao nhiệm vụ liên lạc, trinh sát.

Trong những ngày bám trụ Liên khu I, ông thường xuyên luồn lách qua các tuyến phố bị chiếm đóng, ghi nhận vị trí bố trí lực lượng của địch, chuyển giao mệnh lệnh bí mật giữa các trung đội. Công việc tưởng chừng nhỏ bé nhưng vô cùng quan trọng trong điều kiện chiến đấu giữa trung tâm thành phố, nơi địch kiểm soát nhiều vị trí trọng yếu quanh khu vực Bờ Hồ. Ông còn tham gia tìm nguồn nước, hỗ trợ hậu cần trong hoàn cảnh thiếu thốn nghiêm trọng.

Ngày 6/2/1947, khi nhà Xô-va bị địch chiếm, ông cùng một tiểu đội bí mật tiếp cận và phối hợp phản công, góp phần giành lại vị trí quan trọng này. Những đóng góp của ông và đồng đội đã được cấp trên ghi nhận, tạo thêm động lực để tiếp tục bám trụ. Khi lệnh rút khỏi Liên khu I được ban hành, ông đảm nhiệm công tác liên lạc, bảo đảm đội hình rút lui an toàn qua sông Hồng, dù nhiều đồng đội đã anh dũng hy sinh trong quá trình chiến đấu và bảo vệ đội hình.

Sau khi lên Việt Bắc, lực lượng thiếu niên được tổ chức lại phù hợp với độ tuổi. Những người đủ điều kiện được bổ sung vào đơn vị chiến đấu; những em nhỏ hơn tham gia đội tuyên truyền, văn nghệ phục vụ bộ đội và nhân dân. Phùng Đệ tham gia hoạt động văn nghệ trong Đoàn Văn công quân đội, góp phần cổ vũ tinh thần kháng chiến. Ông cùng đồng đội biểu diễn phục vụ tại nhiều chiến dịch lớn và dần trở thành một nghệ sĩ quân đội.

Từ năm 1959, ông công tác tại điện ảnh quân đội, đảm nhiệm vai trò đạo diễn, quay phim, góp phần xây dựng nhiều tác phẩm có giá trị phục vụ nhiệm vụ chính trị và tuyên truyền. Nhiều bộ phim của ông đạt giải thưởng cao tại các liên hoan phim trong nước và quốc tế, ghi dấu đóng góp quan trọng trong lĩnh vực văn hóa – nghệ thuật quân đội.

Cuộc đời Phùng Đệ là hành trình đặc biệt: từ một cậu bé mồ côi trở thành Vệ Út anh dũng trong kháng chiến, rồi tiếp tục cống hiến trên mặt trận văn hóa nghệ thuật. Những ký ức về 60 ngày đêm Hà Nội kháng chiến và tinh thần “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” vẫn luôn là niềm tự hào và là nguồn động lực để ông tiếp tục đóng góp cho đất nước.