PHÙNG NGỌC LIÊM – Người chiến sĩ tuổi mười ba và “tiếng mìn bất tử” giữa lòng Bạc Liêu
PHÙNG NGỌC LIÊM – Người chiến sĩ tuổi mười ba và “tiếng mìn bất tử” giữa lòng Bạc Liêu
Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, lịch sử dân tộc Việt Nam đã ghi dấu biết bao con người bình dị nhưng mang trong mình lòng yêu nước phi thường. Có những người anh hùng ra trận khi tuổi đời còn rất trẻ, chưa kịp sống trọn những năm tháng hồn nhiên của tuổi thơ đã phải đối diện với hiểm nguy và mất mát. Phùng Ngọc Liêm là một người như thế. Mới mười ba tuổi, khi nhiều bạn bè cùng trang lứa vẫn còn ngồi trên ghế nhà trường, vui đùa bên gia đình, cậu thiếu niên ấy đã tham gia hoạt động cách mạng, đảm nhận nhiệm vụ trinh sát giữa lòng thị xã Bạc Liêu. Ngày 11 tháng 9 năm 1968, trong một nhiệm vụ chiến đấu đầy nguy hiểm, Phùng Ngọc Liêm đã anh dũng hy sinh. Sự hy sinh của người chiến sĩ nhỏ tuổi ấy trở thành dấu ấn sâu sắc trong lịch sử đấu tranh của quân dân Bạc Liêu, để lại bài học về lòng yêu nước, tinh thần dũng cảm và sự cống hiến cho quê hương, đất nước.
Phùng Ngọc Liêm sinh ngày 10 tháng 7 năm 1955 tại ấp Mỹ Đông, xã Mỹ Quới, huyện Thạnh Trị, tỉnh Sóc Trăng trước đây. Ông tham gia cách mạng từ ngày 1 tháng 2 năm 1968, khi mới mười ba tuổi, trở thành chiến sĩ của Đội Biệt động thị xã Bạc Liêu. Dù quê quán của ông thuộc địa giới Sóc Trăng cũ, tên tuổi và chiến công của ông gắn liền với phong trào đấu tranh cách mạng tại Bạc Liêu, vùng đất hiện thuộc tỉnh Cà Mau sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025. Bởi vậy, câu chuyện về Phùng Ngọc Liêm cũng là một phần ký ức lịch sử đáng trân trọng của vùng đất Bạc Liêu – Cà Mau ngày nay.
Tuổi thơ của Phùng Ngọc Liêm diễn ra trong hoàn cảnh chiến tranh khốc liệt. Những cuộc càn quét, bắt bớ và cảnh xóm làng bị tàn phá đã để lại những dấu ấn sâu sắc trong lòng người dân. Theo tư liệu lịch sử được Báo Cà Mau giới thiệu, nỗi đau mất cha và cảnh quê hương chịu nhiều tổn thất đã góp phần hun đúc trong ông ý chí tham gia cách mạng. Khi tuổi đời còn rất nhỏ, ông đã xin mẹ cho đi theo con đường đấu tranh để góp sức bảo vệ quê hương. Quyết định ấy cho thấy một nhận thức và sự lựa chọn vượt xa tuổi đời của cậu thiếu niên, đồng thời phản ánh hoàn cảnh nghiệt ngã mà trẻ em Việt Nam phải đối mặt trong chiến tranh.
Năm 1968, cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn vô cùng quyết liệt. Sau Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân, lực lượng cách mạng tại nhiều địa bàn phải đối mặt với những cuộc phản kích mạnh của đối phương. Ở Bạc Liêu, việc đi lại, liên lạc và nắm tình hình trong nội ô thị xã trở nên khó khăn bởi sự kiểm soát chặt chẽ. Những người làm nhiệm vụ trinh sát phải tìm cách tiếp cận mục tiêu, thu thập thông tin và hỗ trợ lực lượng cách mạng trong điều kiện luôn có nguy cơ bị phát hiện.
Trong hoàn cảnh ấy, lực lượng biệt động cần những chiến sĩ nhanh nhẹn, mưu trí, có khả năng hoạt động linh hoạt giữa địa bàn địch kiểm soát. Phùng Ngọc Liêm, dù còn nhỏ tuổi, đã tham gia thực hiện nhiệm vụ của đội. Tuổi trẻ không khiến ông tránh khỏi hiểm nguy, nhưng sự gan dạ và quyết tâm đã giúp ông trở thành một chiến sĩ được giao nhiệm vụ trong cuộc đấu tranh tại thị xã. Hình ảnh ấy cho thấy trong chiến tranh, nhiều người trẻ đã phải trưởng thành sớm, gánh vác những trách nhiệm nặng nề khi đất nước cần đến sức lực và sự đóng góp của họ.
Ngày 11 tháng 9 năm 1968, Phùng Ngọc Liêm thực hiện một nhiệm vụ đánh vào mục tiêu của đối phương tại thị xã Bạc Liêu. Trong quá trình hành động, ông bị phát hiện và rơi vào tình thế đặc biệt nguy hiểm. Trước sự vây ráp của lực lượng đối phương, người chiến sĩ mười ba tuổi vẫn kiên cường chiến đấu. Theo tư liệu được công bố trên Báo Cà Mau, khi đối phương tập trung đông, ông ôm khối thuốc nổ lao vào nhóm sĩ quan và cảnh sát của chính quyền Sài Gòn. Vụ nổ khiến một số người trong nhóm đối phương thiệt mạng, những người khác bị thương; Phùng Ngọc Liêm hy sinh ngay tại trận địa.
Đó là một sự hy sinh đau xót của một người còn quá trẻ. Mười ba tuổi, lẽ ra ông vẫn còn nhiều năm tháng để học tập, trưởng thành, chăm sóc gia đình và thực hiện những ước mơ của tuổi thơ. Nhưng chiến tranh đã đặt ông trước một hoàn cảnh khắc nghiệt, nơi sự sống của con người luôn bị đe dọa và mỗi nhiệm vụ có thể phải trả giá bằng sinh mạng. Khi nhắc đến Phùng Ngọc Liêm, chúng ta không chỉ nhớ một hành động chiến đấu dũng cảm, mà còn phải cảm nhận sâu sắc cái giá mà chiến tranh đã buộc những con người trẻ tuổi phải gánh chịu.
Ngay trong ngày hy sinh, Phùng Ngọc Liêm được Ban Chỉ huy Tỉnh đội Sóc Trăng công nhận danh hiệu Dũng sĩ diệt ngụy và được Thị đoàn Bạc Liêu kết nạp vào Đoàn Thanh niên nhân dân cách mạng Việt Nam. Những sự ghi nhận ấy thể hiện sự trân trọng của tổ chức cách mạng đối với chiến công của người chiến sĩ nhỏ tuổi. Tuy cuộc đời ngắn ngủi, ông đã để lại dấu ấn trong phong trào đấu tranh của quân dân địa phương, trở thành biểu tượng về tinh thần dũng cảm của tuổi trẻ trong những năm tháng chiến tranh.
Tên gọi “tiếng mìn bất tử” gắn với Phùng Ngọc Liêm đã trở thành cách nhắc nhớ về sự hy sinh của ông. Âm thanh của vụ nổ năm xưa đã lùi xa vào quá khứ, nhưng ý nghĩa của câu chuyện vẫn được truyền lại qua nhiều thế hệ. Điều còn lại không phải là sự tôn vinh bạo lực, mà là ký ức về một thời đất nước phải trải qua chiến tranh khốc liệt, khi những người trẻ tuổi cũng sẵn sàng gánh vác nhiệm vụ bảo vệ quê hương. Câu chuyện của ông đồng thời nhắc chúng ta rằng hòa bình là giá trị vô cùng quý báu, bởi để có được cuộc sống bình yên hôm nay, nhiều người đã phải đánh đổi tuổi trẻ, tương lai và cả sinh mạng của mình.
Sự hy sinh của Phùng Ngọc Liêm cũng phản ánh vai trò của lực lượng biệt động trong cuộc kháng chiến. Hoạt động giữa địa bàn do đối phương kiểm soát, các chiến sĩ biệt động phải đối mặt với sự giám sát, truy bắt và những nguy cơ bất ngờ. Nhiệm vụ của họ thường đòi hỏi khả năng nắm tình hình, sự linh hoạt và tinh thần sẵn sàng chấp nhận gian khổ. Mỗi chiến sĩ có một hoàn cảnh và cách cống hiến khác nhau, nhưng đều hướng đến mục tiêu chung là góp phần vào cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước. Phùng Ngọc Liêm là một trong những người đã để lại dấu ấn trong truyền thống ấy.
Ngày 28 tháng 4 năm 2014, Phùng Ngọc Liêm được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sự ghi nhận này khẳng định giá trị của chiến công và sự hy sinh mà ông đã cống hiến trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Tên ông cũng được đặt cho trường học, con đường và những công trình văn hóa tại địa phương, giúp câu chuyện về người chiến sĩ nhỏ tuổi tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng. Những địa danh mang tên ông không chỉ có ý nghĩa tưởng niệm, mà còn là lời nhắc nhở các thế hệ học sinh về lịch sử quê hương và trách nhiệm đối với đất nước.
Việc xây dựng tượng tưởng niệm Phùng Ngọc Liêm tại khu vực Bạc Liêu được nhắc đến trong các thông tin của Báo Cà Mau năm 2026, thể hiện mong muốn gìn giữ ký ức lịch sử và giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Một công trình tưởng niệm có ý nghĩa không chỉ bởi hình dáng hay vị trí, mà bởi câu chuyện phía sau nó: một thiếu niên đã hy sinh khi tuổi đời còn rất nhỏ, một gia đình chịu mất mát vì chiến tranh và một cộng đồng luôn ghi nhớ những người đã cống hiến cho quê hương. Khi lịch sử được kể lại bằng thái độ nghiêm túc, sự tri ân sẽ trở thành nguồn động viên để người hôm nay sống có trách nhiệm hơn.
Đối với thế hệ trẻ hiện nay, tấm gương Phùng Ngọc Liêm không phải lời kêu gọi tìm đến hiểm nguy hay lặp lại những hoàn cảnh đau thương của chiến tranh. Bài học quan trọng hơn là lòng yêu quê hương phải được thể hiện bằng hành động phù hợp với thời đại. Trong hòa bình, học tập chăm chỉ, rèn luyện đạo đức, biết quan tâm đến người khác, tôn trọng sự thật và góp sức xây dựng cộng đồng chính là những cách thiết thực để thể hiện trách nhiệm với đất nước. Từ câu chuyện của một người chiến sĩ mười ba tuổi, mỗi người có thể hiểu rằng sự trưởng thành không chỉ nằm ở tuổi tác, mà còn ở ý thức về bổn phận và khả năng sống vì những điều có ý nghĩa.
Phùng Ngọc Liêm đã ra đi khi tuổi đời còn quá trẻ, nhưng tên tuổi ông vẫn được gìn giữ trong lịch sử đấu tranh của quân dân Bạc Liêu và trong niềm tự hào của vùng đất Cà Mau ngày nay. Ông là người chiến sĩ nhỏ tuổi đã cống hiến cuộc đời mình trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, để lại một câu chuyện vừa hào hùng vừa đau xót về cái giá của độc lập, tự do. Nhắc nhớ Phùng Ngọc Liêm là nhắc nhớ những người trẻ đã không có cơ hội sống trọn tuổi thơ vì chiến tranh, đồng thời nhắc mỗi chúng ta biết trân trọng cuộc sống hòa bình đang có. Tiếng mìn năm xưa đã lặng đi, nhưng ký ức về người chiến sĩ ấy vẫn còn vang vọng như lời nhắn gửi đến các thế hệ mai sau: hãy biết ơn quá khứ, giữ gìn hòa bình và sống xứng đáng với những hy sinh cao cả của cha anh.
