Phùng Văn Khầu – một mình một pháo trên đồi E1

Phùng Văn Khầu, người dân tộc Nùng, quê ở xã Đức Hồng, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng, trưởng thành từ một vùng biên giới giàu truyền thống cách mạng. Từ một thanh niên chưa biết chữ, ông vào bộ đội, học cách sử dụng pháo và nhanh chóng trở thành một pháo thủ gan dạ, bình tĩnh. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, tên tuổi ông gắn với đồi E1 – một trong những cao điểm bảo vệ trực tiếp khu trung tâm Mường Thanh.

Tháng 3-1954, đơn vị của Phùng Văn Khầu là Đại đội 755, Tiểu đoàn 275, Trung đoàn 675, Đại đoàn Công pháo 351. Lực lượng lên đường gồm 42 cán bộ, chiến sĩ, ba khẩu sơn pháo 75mm, 90 viên đạn và bảy xe vận tải. Phùng Văn Khầu được giao nhiệm vụ khẩu đội trưởng. Sơn pháo 75mm có thể tháo rời để vận chuyển qua địa hình hiểm trở, nhưng đưa pháo vào sát trận địa, giữ bí mật và bảo đảm đạn trong mưa bom, pháo địch vẫn là một thử thách đặc biệt nặng nề.

Ngày 30-3-1954, khi đợt tiến công thứ hai của chiến dịch bắt đầu, khẩu đội của ông nhận lệnh dùng 30 viên đạn bắn thẳng vào bốn lô cốt trên đồi E1. Phùng Văn Khầu quan sát kỹ từng mục tiêu, điều chỉnh phần tử bắn và chỉ dùng 22 viên đạn để phá hủy cả bốn lô cốt, tiết kiệm được tám viên. Hỏa lực chính xác ấy góp phần mở đường cho Trung đoàn 209 tiến công, nhanh chóng chiếm phần lớn cao điểm E1.

Nhưng cuộc chiến ở E1 chưa kết thúc. Đêm 2-4, ba khẩu đội sơn pháo của Đại đội 755 được đưa lên cao điểm, chỉ với khoảng 30 người. Từ vị trí gần tiền duyên, các pháo thủ phải bắn thẳng vào pháo binh, xe tăng và bộ binh địch khi chúng phản kích. E1 nằm cách khu cầu và sở chỉ huy Mường Thanh chỉ vài trăm mét, nên quân Pháp liên tục dùng máy bay, đại bác và súng cối đánh phá để giành lại cao điểm.

Suốt 36 ngày đêm, trận địa pháo nhỏ trên E1 phải chịu nhiều đợt oanh kích dữ dội. Sáng 23-4, hơn mười máy bay địch ném bom vào khu vực. Khi phát hiện các khẩu pháo của đối phương lộ vị trí gần sở chỉ huy Đờ Cát, Phùng Văn Khầu cùng đồng đội lập tức khai hỏa. Sau năm phát đạn, pháo địch bắn trả dồn dập. Nhiều chiến sĩ hy sinh hoặc bị thương; đồng đội Lý Văn Pao bị thương nặng, mất một bàn chân. Lực lượng phục vụ pháo dần hao hụt, có lúc gần như chỉ còn mình Phùng Văn Khầu bên khẩu sơn pháo.

Một khẩu đội pháo thông thường cần nhiều người cùng làm các công việc quan sát, tính phần tử, lấy đạn, nạp đạn, chỉnh hướng và phát hỏa. Trong tình thế ấy, Phùng Văn Khầu lần lượt đảm nhiệm tất cả. Ông kéo từng viên đạn, tự nạp, ngắm rồi giật cò; bắn xong lại sửa phần tử và tiếp tục khai hỏa. Đất đá bị xới tung, sức ép bom pháo làm ông bị thương, nhưng khẩu pháo vẫn không im tiếng.

Trong những trận đấu pháo ở E1, Phùng Văn Khầu đã góp phần tiêu diệt một cụm hỏa lực gồm bốn khẩu pháo 105mm và hai khẩu đại liên của đối phương. Riêng một trận, với sáu phát đạn, ông phá hủy hai khẩu pháo 105mm và một khẩu đại liên. Những phát bắn trực tiếp vừa chế áp hỏa lực địch, vừa bảo vệ đội hình bộ binh đang giữ cao điểm, giúp quân ta duy trì sức ép liên tục quanh phân khu trung tâm.

Đến chiều 7-5-1954, khẩu pháo của Phùng Văn Khầu vẫn chi viện cho bộ binh trong cuộc tổng công kích cuối cùng. Khoảng 17 giờ, quân ta chiếm sở chỉ huy tập đoàn cứ điểm, bắt tướng Đờ Cát cùng toàn bộ bộ tham mưu. Từ người thanh niên miền núi chưa biết chữ, Phùng Văn Khầu đã trở thành biểu tượng của ý chí “còn người, còn pháo”, biến một khẩu sơn pháo nhỏ thành điểm tựa hỏa lực ngay giữa nơi ác liệt nhất.

Sau chiến dịch, Phùng Văn Khầu là một trong 16 cán bộ, chiến sĩ được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông được tặng Huy hiệu Hồ Chí Minh và Huân chương Chiến công hạng Ba, sau này tiếp tục công tác trong quân đội và mang quân hàm Đại tá. Ông qua đời năm 2021. Câu chuyện của người khẩu đội trưởng trên đồi E1 không chỉ nói về lòng dũng cảm, mà còn cho thấy giá trị của sự bình tĩnh, kỹ năng và tinh thần tiết kiệm từng viên đạn trong một chiến dịch quyết định vận mệnh dân tộc.