Phùng Văn Khầu – Người chiến sĩ pháo binh trên đồi E1

Phùng Văn Khầu (1929–2021) là người dân tộc Nùng, quê ở xã Đức Hồng, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng. Sinh ra trong một gia đình thuần nông và mồ côi cha mẹ từ nhỏ, ông từng phải đi ở đợ để kiếm sống. Năm 1946, ông tình nguyện đi theo cách mạng và sau đó trở thành chiến sĩ pháo binh. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Phùng Văn Khầu là Khẩu đội trưởng khẩu sơn pháo 75mm thuộc Đại đội 755, Trung đoàn 675, Đại đoàn 351. Không biết chữ và không sử dụng được máy ngắm, ông tự tìm ra cách ngắm bắn trực tiếp qua nòng pháo, lập nhiều chiến công trên đồi E1. Ngày 31/8/1955, khi mới 26 tuổi, ông được tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba và phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Từ người lính nuôi quân đến pháo thủ

Tuổi thơ của Phùng Văn Khầu gắn với cuộc sống nghèo khó và cảnh áp bức dưới chế độ thực dân. Chính những trải nghiệm đó đã sớm hình thành trong ông mong muốn được tham gia cách mạng.

Năm 1946, khi còn rất trẻ, Phùng Văn Khầu tình nguyện nhập ngũ và được biên chế vào Trung đoàn Pháo binh 675. Tuy nhiên, do tuổi còn nhỏ và thể lực chưa đáp ứng yêu cầu, từ năm 1948 đến năm 1950, ông chưa trực tiếp làm pháo thủ mà được giao phụ trách công tác nuôi quân, tiếp phẩm tại Đại đội 755, Tiểu đoàn 275, Trung đoàn 675.

Công việc này đặt ra cho ông một khó khăn đặc biệt: Phùng Văn Khầu không biết chữ nhưng lại phải quản lý tiền mua thực phẩm cho hơn 120 cán bộ, chiến sĩ. Không thể ghi chép sổ sách như thông thường, ông nghĩ ra một cách tính toán riêng. Ông dùng những viên sỏi có kích thước khác nhau để quy ước các mệnh giá tiền; về sau, ông dùng các loại hạt ngô có màu sắc khác nhau để phân biệt các khoản chi.

Nhờ cách làm sáng tạo đó, trong ba năm làm công tác hậu cần, ông vẫn bảo đảm việc chi tiêu chính xác, không để xảy ra thất thoát và còn tiết kiệm cho đơn vị hơn 300 đồng Đông Dương. Tháng 4/1950, ông được tặng Huân chương Chiến công hạng Ba và được kết nạp vào Đảng.

Cũng trong năm 1950, Phùng Văn Khầu được đi học pháo thủ. Không biết chữ, lại không thể sử dụng máy ngắm, ông tự tìm cách khắc phục bằng việc quan sát trực tiếp qua nòng pháo, ước lượng khoảng cách và hướng bắn bằng mắt. Qua quá trình luyện tập, thử nghiệm và rút kinh nghiệm, ông dần làm chủ được kỹ thuật này.

Sau khóa huấn luyện, Phùng Văn Khầu trở thành Khẩu đội phó kiêm pháo thủ số 2 của Đại đội 755. Trước khi đến Điện Biên Phủ, ông đã tham gia nhiều chiến dịch lớn như Biên giới, Trần Hưng Đạo, Hoàng Hoa Thám, Quang Trung, Hòa Bình, Tây Bắc và Thượng Lào. Những năm tháng chiến đấu ấy giúp ông tích lũy kinh nghiệm và trưởng thành trong quân ngũ.

36 ngày đêm trên đồi E1

Tháng 3/1954, đơn vị của Phùng Văn Khầu nhận lệnh hành quân lên Điện Biên Phủ. Ông được đề bạt làm Khẩu đội trưởng khẩu sơn pháo 75mm.

Ngày 30/3/1954, trong đợt tiến công thứ hai của Chiến dịch Điện Biên Phủ, khẩu đội do Phùng Văn Khầu chỉ huy được giao nhiệm vụ tiêu diệt bốn lô cốt trên đồi E1 với 30 viên đạn.

Trong điều kiện chiến đấu ở cự ly gần, việc sử dụng máy ngắm gặp nhiều khó khăn. Phùng Văn Khầu quyết định áp dụng cách ngắm trực tiếp qua nòng pháo. Từng phát đạn được ông quan sát, điều chỉnh rồi khai hỏa. Kết quả, chỉ với 22 viên đạn, khẩu đội đã phá hủy cả bốn lô cốt, tiết kiệm được tám viên so với số đạn được giao.

Chiến công này góp phần tạo điều kiện để bộ binh tiến công và chiếm lĩnh đồi E1. Sau trận đánh, Phùng Văn Khầu được tặng Huy hiệu Bác Hồ và Huân chương Chiến công hạng Ba.

Nhưng những ngày sau đó trên đồi E1 còn khốc liệt hơn. Từ đầu đến cuối tháng 4/1954, quân Pháp liên tục tổ chức phản kích nhằm giành lại trận địa. Đại đội 755 phải bám trụ trong điều kiện hỏa lực địch rất mạnh, thương vong ngày càng lớn.

Đỉnh điểm diễn ra ngày 23/4/1954.

Hôm đó, đơn vị của Phùng Văn Khầu được giao nhiệm vụ tiến công trận địa pháo 105mm của quân Pháp bên bờ sông Nậm Rốm. Khi bộ đội chuẩn bị khai hỏa, xe tăng địch phát hiện trận địa và tập trung hỏa lực. Hai khẩu pháo bị phá hỏng, nhiều chiến sĩ hy sinh và bị thương.

Khẩu đội của Phùng Văn Khầu chỉ còn lại một số ít người. Một đồng chí bị thương phải được đưa về phía sau. Cuối cùng, chỉ còn Phùng Văn Khầu và Lý Văn Pao tiếp tục bám trụ bên khẩu pháo.

Trong tình thế đó, Phùng Văn Khầu trực tiếp đảm nhiệm nhiều công việc cùng lúc: quan sát, chỉnh hướng, nạp đạn và khai hỏa. Ông lần lượt bắn trúng các mục tiêu của đối phương. Khi Lý Văn Pao được lệnh rút đi báo tin, ông tiếp tục ở lại trận địa.

Bị hỏa lực và xe tăng địch liên tục uy hiếp, Phùng Văn Khầu có lúc ngất đi vì sức ép của trận đánh. Nhưng khi tỉnh lại, ông phát hiện đối phương đang đưa khẩu pháo thứ tư vào vị trí chiến đấu. Ông lập tức trở lại khẩu pháo và trực tiếp khai hỏa, phá hủy mục tiêu.

Sau trận đánh, với 15 viên đạn, khẩu đội đã tiêu diệt bốn khẩu pháo 105mm và hai khẩu đại liên của địch, góp phần quan trọng vào việc chi viện cho bộ binh tiếp tục tiến công.

Bám pháo đến cùng

Từ ngày 26/4, lực lượng trên đồi E1 tiếp tục bị tổn thất nặng. Trên trận địa chỉ còn Đại đội trưởng, Chính trị viên và Phùng Văn Khầu cùng khẩu sơn pháo 75mm.

Trong suốt 36 ngày đêm chiến đấu trên đồi E1, khẩu đội của Phùng Văn Khầu đã tiêu diệt bốn lô cốt, năm khẩu pháo 105mm, sáu khẩu đại liên, một kho đạn và nhiều sinh lực địch, hoàn thành nhiệm vụ chi viện cho bộ binh chiến đấu.

Điều đáng chú ý ở Phùng Văn Khầu không chỉ nằm ở những con số về chiến công. Từ một người lính không biết chữ, ông đã từng bước tự học hỏi, tìm cách làm chủ vũ khí và thích nghi với những yêu cầu đặc biệt của chiến trường. Việc ngắm bắn trực tiếp qua nòng pháo trở thành một dấu ấn gắn liền với tên tuổi của ông trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Sau khi Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi, Phùng Văn Khầu là một trong hai chiến sĩ của Đại đoàn Công pháo 351 được cử lên Chiến khu cách mạng chúc thọ Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Ngày 31/8/1955, ông được tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba và phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tiếp tục cống hiến trong những năm kháng chiến

Chiến thắng Điện Biên Phủ không phải là điểm kết thúc con đường binh nghiệp của Phùng Văn Khầu. Trong kháng chiến chống Mỹ, ông tiếp tục tham gia nhiều chiến trường và trận đánh lớn như Tà Cơn, Cồn Tiên, Dốc Miếu, Đường 9 - Khe Sanh, Hạ Lào, Quảng Trị và Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968.

Từ một Binh nhì không biết chữ, Phùng Văn Khầu từng bước học tập, rèn luyện và trưởng thành trong quân đội. Năm 1968, khi 39 tuổi, ông giữ chức Phó chính ủy Trung đoàn Pháo binh 675B tại mặt trận. Sau này, ông nghỉ hưu với quân hàm Đại tá.

Phùng Văn Khầu qua đời năm 2021, nhưng hình ảnh người Khẩu đội trưởng trên đồi E1 vẫn được nhắc đến như một trong những câu chuyện tiêu biểu về người lính pháo binh trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Từ những viên sỏi dùng để tính tiền khi làm công tác nuôi quân đến cách ngắm bắn trực tiếp qua nòng pháo, cuộc đời ông cho thấy quá trình một người lính xuất phát từ hoàn cảnh đặc biệt đã không ngừng học hỏi, sáng tạo và trưởng thành qua chiến đấu.

Đó cũng là dấu ấn riêng của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phùng Văn Khầu trong lịch sử Chiến thắng Điện Biên Phủ.