Phùng Văn Khầu – người pháo thủ ngắm bắn qua nòng pháo ở Điện Biên Phủ

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, giữa tiếng pháo dồn dập quanh đồi E1, có một người lính phải thực hiện công việc tưởng như vượt quá sức của một cá nhân: tự đảm nhiệm nhiều vị trí bên khẩu sơn pháo 75mm khi đồng đội lần lượt bị thương và hy sinh. Người pháo thủ ấy là Phùng Văn Khầu, một người con dân tộc Nùng của quê hương Cao Bằng.

Phùng Văn Khầu sinh năm 1930 tại xã Đức Hồng, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng. Tuổi thơ của ông gắn với nghèo khó và cảnh mồ côi cha mẹ từ sớm. Lên tám tuổi, ông đã phải đi ở để kiếm sống. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 mở ra một con đường mới cho người thanh niên vùng biên. Năm 1946, ông tham gia hoạt động ở địa phương, làm liên lạc và chiến sĩ an ninh; sau đó tình nguyện vào bộ đội.

Những ngày đầu quân ngũ, Phùng Văn Khầu từng làm anh nuôi. Dù công việc ở vị trí nào, ông cũng cố gắng hoàn thành tốt nhiệm vụ, tiết kiệm lương thực và chăm lo bữa ăn cho đơn vị. Từ một người lính chưa biết chữ, ông được rèn luyện rồi chuyển sang pháo binh, trở thành pháo thủ số 2 kiêm khẩu đội trưởng của Khẩu đội 1, Đại đội sơn pháo 755, Trung đoàn 675, Đại đoàn Công pháo 351.

Ngày 14 tháng 3 năm 1954, sau thắng lợi mở màn của quân ta, Đại đội sơn pháo 755 nhận lệnh tiến vào chiến dịch. Khẩu đội của Phùng Văn Khầu được giao chi viện cho bộ binh chiến đấu tại khu vực đồi E1 và các điểm cao lân cận. Sơn pháo 75mm có ưu thế gọn hơn trọng pháo, có thể bố trí gần trận địa và bắn thẳng vào mục tiêu, nhưng để phát huy hiệu quả, khẩu đội phải giữ được vị trí trong điều kiện pháo binh đối phương liên tục phản kích.

Hơn một tháng bám trận địa là chuỗi ngày vô cùng khốc liệt. Pháo địch bắn phá dữ dội, đồng đội của Phùng Văn Khầu lần lượt hy sinh hoặc bị thương. Có thời điểm khẩu đội chỉ còn hai người. Khẩu đội phó kiêm pháo thủ Lý Văn Pao cũng trúng đạn, mất một phần bàn chân. Trong hoàn cảnh ấy, Phùng Văn Khầu phải thay nhau thực hiện nhiều thao tác vốn cần cả khẩu đội phối hợp: quan sát mục tiêu, điều chỉnh hướng pháo, chuẩn bị đạn, nạp đạn và khai hỏa.

Khó khăn lớn khác là ông chưa biết chữ và không sử dụng thành thạo máy ngắm hiện đại. Bằng kinh nghiệm tích lũy trên trận địa, ông chọn cách ngắm trực tiếp qua nòng pháo. Đó không phải hành động liều lĩnh thiếu tính toán, mà là kết quả của việc quan sát kỹ địa hình, ước lượng cự ly, ghi nhớ từng mục tiêu và điều chỉnh sau mỗi phát bắn. Khẩu sơn pháo trong tay người pháo thủ Cao Bằng đã bắn phá các công sự và hỏa điểm của đối phương, góp phần giảm sức chống trả của địch trước các đợt tiến công của bộ binh.

Theo hồi ký của Phùng Văn Khầu, trong những ngày chiến đấu tại đồi E1, khẩu đội đã phá hủy bốn lô cốt, năm khẩu pháo 105mm, sáu khẩu đại liên, một kho đạn và tiêu diệt nhiều sinh lực địch. Một số tư liệu quân đội ghi nhận ông bắn 22 phát, trúng 21 mục tiêu. Những con số ấy cho thấy sự chính xác đáng kinh ngạc trong điều kiện thiếu người, thiếu phương tiện và luôn phải chịu sức ép của hỏa lực đối phương.

Nhưng chiến công của Phùng Văn Khầu không chỉ nằm ở số mục tiêu bị tiêu diệt. Giá trị lớn nhất là ý chí giữ vững trận địa. Khi người bên cạnh ngã xuống, ông không rời vị trí; khi sức ép của đạn pháo làm cơ thể choáng váng, ông vẫn tiếp tục phục vụ pháo; khi khẩu đội gần như không còn đủ quân số, ông gánh thêm phần việc của đồng đội. Khẩu pháo tiếp tục lên tiếng cũng có nghĩa bộ binh phía trước tiếp tục nhận được hỏa lực chi viện.

Ngày 7 tháng 5 năm 1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi sau 56 ngày đêm chiến đấu. Đóng góp của những khẩu đội sơn pháo như đơn vị Phùng Văn Khầu là một phần quan trọng trong thế trận hiệp đồng giữa pháo binh và bộ binh. Sau chiến dịch, ông được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhì và hạng Ba, được đề bạt từ khẩu đội trưởng lên đại đội trưởng.

Năm 1955, Phùng Văn Khầu được Nhà nước tặng Huân chương Quân công hạng Ba và tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông nhiều lần được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh và luôn ghi nhớ lời Người căn dặn phải khiêm tốn, không tự kiêu, không giấu dốt hay giấu khuyết điểm. Ở tuổi 27, người anh hùng từng ngắm bắn qua nòng pháo bắt đầu học vỡ lòng, kiên trì học chữ như cách ông từng kiên trì học từng thao tác pháo binh.

Phùng Văn Khầu tiếp tục phục vụ quân đội trong những năm kháng chiến chống Mỹ, trải qua nhiều cương vị công tác và mang quân hàm Đại tá. Ông qua đời năm 2021, để lại hình ảnh một người lính xuất thân nghèo khó nhưng trưởng thành nhờ cách mạng, chiến đấu bằng lòng quả cảm và không ngừng học hỏi.

Câu chuyện của Phùng Văn Khầu nhắc chúng ta rằng kỹ thuật chỉ thực sự phát huy sức mạnh khi được đặt trong tay con người có bản lĩnh, trách nhiệm và tinh thần sáng tạo. Từ một cậu bé mồ côi phải đi ở, một người lính chưa biết chữ, ông đã trở thành người pháo thủ tiêu biểu của Điện Biên Phủ. Khẩu sơn pháo 75mm cùng cách ngắm bắn qua nòng pháo đã đi vào lịch sử như biểu tượng của trí thông minh, nghị lực và ý chí chiến đấu đến cùng của Bộ đội Cụ Hồ.