Phùng Văn Khầu sau những năm chống Mỹ – Người lính Điện Biên trước nhiệm vụ bảo vệ biên cương

Sau Điện Biên, một đời quân ngũ vẫn tiếp tục

Phùng Văn Khầu được biết đến trước hết là người pháo thủ nổi tiếng của Điện Biên Phủ. Nhưng chiến thắng năm 1954 chỉ là một chặng đường trong cuộc đời hơn 40 năm quân ngũ của ông.

Sau Điện Biên, ông tiếp tục chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, trải qua các chiến trường Quảng Trị, Đường 9 – Nam Lào, Hạ Lào và tham gia Tổng tiến công, nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Sau năm 1975, người lính từng chiến đấu ở đồi E1 lại tiếp tục nhận nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong một hoàn cảnh mới: bảo vệ biên giới phía Bắc. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận rõ ông đã trải qua hai cuộc kháng chiến rồi tiếp tục tham gia nhiệm vụ bảo vệ biên giới phía Bắc trước khi nghỉ hưu năm 1986.

Đối với một người đã có hơn ba thập niên trong quân ngũ, đó là một chương mới nhưng không phải một nhiệm vụ xa lạ.

Bởi với Phùng Văn Khầu, người lính dù ở Điện Biên, Quảng Trị hay biên giới phía Bắc vẫn đứng trước một trách nhiệm căn bản: hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Biên giới phía Bắc trong những năm tháng thử thách

Ngày 17/2/1979, chiến tranh nổ ra trên toàn tuyến biên giới phía Bắc. Theo tư liệu của Cục Hậu cần, lực lượng đối phương huy động khoảng 60 vạn quân, cùng hàng nghìn khẩu pháo và hàng trăm xe tăng, thiết giáp tiến công trên tuyến biên giới từ Quảng Ninh đến Lai Châu.

Cuộc chiến diễn ra trong điều kiện địa hình miền núi hiểm trở, với những thị xã, huyện lỵ và các điểm cao biên giới trở thành nơi giao tranh ác liệt.

Đó là một chiến trường rất khác Điện Biên Phủ.

Năm 1954, Phùng Văn Khầu chiến đấu trong một chiến dịch lớn tập trung quanh tập đoàn cứ điểm. Hai mươi lăm năm sau, đất nước đã thống nhất, nhưng người lính ấy lại đứng trước một nhiệm vụ bảo vệ những vùng biên cương phía Bắc trong một cuộc chiến có tính chất và điều kiện hoàn toàn khác.

Với quân đội, đây cũng là giai đoạn phải tổ chức lực lượng, bảo đảm hậu cần và nhanh chóng đáp ứng yêu cầu chiến đấu trên một tuyến biên giới dài. Những tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia về cuộc chiến năm 1979 cho thấy các đơn vị phải chiến đấu trong điều kiện địa hình và hỏa lực hết sức khắc nghiệt.

Người lính Điện Biên ở tuổi đã trưởng thành

Khi chiến tranh biên giới phía Bắc nổ ra, Phùng Văn Khầu không còn là người lính trẻ của năm 1954.

Ông lúc này đã trải qua nhiều cương vị và nhiều chiến trường. Từ người pháo thủ không biết chữ, ông đã trở thành cán bộ chỉ huy, cán bộ chính trị và mang quân hàm Đại tá.

Chính vì vậy, vai trò của ông trong giai đoạn này cần được nhìn trong toàn bộ quá trình công tác của một sĩ quan đã có nhiều năm phục vụ quân đội, thay vì chỉ hình dung ông trở lại chiến trường với khẩu sơn pháo 75mm như thời Điện Biên Phủ.

Các tư liệu hiện có xác nhận ông tham gia nhiệm vụ bảo vệ biên giới phía Bắc, nhưng không cung cấp đầy đủ thông tin về từng trận đánh, từng địa điểm hay từng nhiệm vụ cụ thể mà ông trực tiếp đảm nhiệm trong năm 1979. Vì vậy, không nên gán cho ông những chiến công cụ thể nếu chưa có tài liệu xác nhận.

Điều có thể khẳng định là người lính Điện Biên năm xưa vẫn tiếp tục ở trong hàng ngũ quân đội khi đất nước bước vào một cuộc chiến đấu mới để bảo vệ biên cương.

Một thế hệ đã đi qua ba chặng đường chiến đấu

Điểm đặc biệt trong cuộc đời Phùng Văn Khầu nằm ở chiều dài của hành trình ấy.

Ông trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Pháp, lập công ở Điện Biên Phủ, tiếp tục chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống Mỹ rồi tham gia nhiệm vụ bảo vệ biên giới phía Bắc.

Ba giai đoạn lịch sử, ba không gian chiến trường khác nhau.

Điện Biên Phủ đưa tên tuổi Phùng Văn Khầu vào lịch sử pháo binh. Chiến trường Quảng Trị và Đường 9 – Nam Lào cho ông thêm những năm tháng chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Và sau năm 1975, nhiệm vụ bảo vệ biên giới lại đưa người lính ấy đến một thử thách mới.

Báo Quân đội nhân dân từng ghi nhận rằng sau hơn 40 năm trong quân ngũ, trải qua hai cuộc kháng chiến và nhiệm vụ bảo vệ biên giới phía Bắc, Phùng Văn Khầu nghỉ hưu năm 1986 với quân hàm Đại tá.

Một đời quân ngũ vì thế có thể nhìn thấy qua những cột mốc rất rõ: Điện Biên Phủ – Quảng Trị, Đường 9 – Nam Lào – biên giới phía Bắc.

Không phải mọi chiến công đều được ghi lại bằng một trận đánh

Khi nhắc đến Phùng Văn Khầu, người ta dễ nhớ ngay đến những phát pháo trên đồi E1. Đó là câu chuyện có những con số, những mục tiêu và những chiến công cụ thể được tư liệu hóa.

Nhưng những năm tháng bảo vệ biên giới phía Bắc lại được ghi nhận ở một cấp độ khác.

Không phải mọi nhiệm vụ của một sĩ quan lâu năm đều để lại một trận đánh nổi tiếng. Có những nhiệm vụ nằm ở tổ chức lực lượng, huấn luyện, chỉ huy, động viên bộ đội và bảo đảm cho đơn vị hoàn thành nhiệm vụ.

Bởi vậy, khi kể về Phùng Văn Khầu trong giai đoạn này, điều quan trọng không phải là cố tìm một “trận Điện Biên thứ hai” trong cuộc đời ông.

Điều đáng kể hơn là: sau khi đã trở thành Anh hùng từ năm 1955, ông vẫn tiếp tục phục vụ quân đội cho đến năm 1986, đi qua thêm một cuộc chiến bảo vệ biên giới của đất nước.

Từ người lính trẻ năm 1954 đến Đại tá về hưu

Năm 1954, Phùng Văn Khầu là một trong những người lính trẻ của Đại đoàn Công – Pháo 351. Ông từng phải tự tìm cách khắc phục hạn chế về học vấn để sử dụng khẩu pháo, sau đó trở thành một pháo thủ nổi tiếng. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận ông đã tham gia nhiều chiến dịch lớn trước và trong Điện Biên Phủ.

Ba mươi hai năm sau, năm 1986, ông rời quân ngũ với quân hàm Đại tá.

Khoảng thời gian ấy chứa đựng gần như toàn bộ cuộc đời trưởng thành của một người lính thuộc thế hệ chiến tranh.

Từ một cậu bé nghèo ở Cao Bằng, Phùng Văn Khầu bước vào quân đội khi còn rất trẻ. Từ khẩu sơn pháo ở Điện Biên, ông đi qua những chiến trường của cuộc kháng chiến chống Mỹ rồi tiếp tục đứng trong hàng ngũ khi Tổ quốc phải bảo vệ biên giới phía Bắc.

Đó là một hành trình dài hơn một chiến thắng, dài hơn một cuộc chiến và dài hơn cả một chức vụ.

Lời kết

Phùng Văn Khầu thường được nhớ đến với hình ảnh người pháo thủ trên đồi E1.

Nhưng nếu chỉ nhìn ông qua Điện Biên Phủ, câu chuyện về người lính ấy sẽ dừng lại quá sớm.

Sau năm 1954, ông tiếp tục chiến đấu ở miền Nam và trên chiến trường Đường 9 – Nam Lào. Sau ngày đất nước thống nhất, ông lại tiếp tục phục vụ quân đội và tham gia nhiệm vụ bảo vệ biên giới phía Bắc.

Ở mỗi giai đoạn, ông đảm nhiệm những công việc khác nhau. Có lúc là người trực tiếp đứng bên khẩu pháo; có lúc là cán bộ chính trị, cán bộ chỉ huy; và trong những năm cuối của đời quân ngũ, ông vẫn ở trong hàng ngũ quân đội khi biên giới phía Bắc đứng trước thử thách.

Vì thế, câu chuyện về Phùng Văn Khầu không chỉ là câu chuyện của một Anh hùng Điện Biên.

Đó còn là câu chuyện về một người lính đã đi qua nhiều chặng đường của lịch sử hiện đại Việt Nam – từ những trận đánh của cuộc kháng chiến chống Pháp, qua những năm tháng chống Mỹ, đến nhiệm vụ bảo vệ biên cương sau ngày đất nước thống nhất.

Và đến năm 1986, khi rời quân ngũ với quân hàm Đại tá, ông đã hoàn thành một hành trình hơn bốn mươi năm trong màu áo người lính.