PHÙNG VĂN KHẦU – TỪ NHỮNG VIÊN SỎI NHỎ ĐẾN MỘT TRẬN ĐỊA LỚN

PHÙNG VĂN KHẦU – TỪ NHỮNG VIÊN SỎI NHỎ ĐẾN MỘT TRẬN ĐỊA LỚN

Có những câu chuyện lịch sử bắt đầu bằng một khẩu pháo, một trận đánh hay một chiến công. Nhưng câu chuyện về Phùng Văn Khầu lại có thể bắt đầu bằng những thứ nhỏ bé hơn rất nhiều: vài viên sỏi nhặt bên đường. Năm 1946, chàng trai người Nùng Phùng Văn Khầu nhập ngũ khi vẫn chưa biết chữ. Ông được giao làm công tác nuôi quân, hằng ngày phải đi chợ mua thực phẩm cho hơn 120 cán bộ, chiến sĩ. Công việc tưởng như đơn giản nhưng lại trở thành một thử thách lớn đối với một người không thể đọc, viết và ghi chép sổ sách.

Thay vì bỏ cuộc hoặc chờ người khác làm thay, Phùng Văn Khầu tự tìm cách giải quyết vấn đề. Ông nhặt những viên sỏi có kích thước khác nhau rồi quy ước chúng thành các mệnh giá tiền. Sỏi lớn tương ứng với đồng, sỏi nhỏ hơn tương ứng với hào, xu. Mỗi lần đi chợ, những viên sỏi trong chiếc túi nhỏ trở thành một hệ thống ghi nhớ đặc biệt. Sau này, khi nhận thấy sỏi quá nặng và bất tiện, ông tiếp tục thay chúng bằng những hạt ngô có màu sắc khác nhau. Một cách tính toán tưởng rất giản dị nhưng cho thấy khả năng quan sát và tìm tòi đáng chú ý của một người chưa từng được học hành đầy đủ.

Phùng Văn Khầu còn đề nghị đơn vị thay việc công khai tài chính mỗi tháng bằng công khai theo ngày, bởi ông biết rằng nếu để quá lâu, mình sẽ khó nhớ chính xác từng khoản chi. Ông xin một người biết chữ hỗ trợ ghi chép số liệu lên bảng và cam kết chịu trách nhiệm về những khoản chi trong ngày. Với cách làm ấy, ông không những hoàn thành nhiệm vụ mà còn giúp đơn vị không bị thất thoát và làm lợi 200 đồng trong thời gian phụ trách công tác nuôi quân. Điều đáng nhớ ở đây không phải con số tiền bạc, mà là thái độ của một người biết rõ hạn chế của mình và tìm cách xây dựng một phương pháp phù hợp để vượt qua nó.

Cuối năm 1949, Phùng Văn Khầu được học chữ, rồi được huấn luyện và chuyển sang làm chiến sĩ pháo binh. Từ một người từng phải dùng sỏi để ghi nhớ tiền đi chợ, ông bắt đầu làm quen với những khẩu pháo, với cách xác định mục tiêu và những yêu cầu chính xác của chiến trường. Con đường ấy cho thấy một điều rất đặc biệt: việc học không phải lúc nào cũng bắt đầu từ một lớp học đầy đủ. Đôi khi nó bắt đầu từ nhu cầu giải quyết một công việc cụ thể, từ một sai sót muốn tránh, từ mong muốn làm tốt hơn nhiệm vụ được giao.

Đến Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, Phùng Văn Khầu trở thành khẩu đội trưởng của Đại đội 755, Trung đoàn 675, Đại đoàn 351. Đơn vị của ông chiến đấu tại khu vực đồi E. Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, trong một thời điểm đặc biệt ác liệt, khi đồng đội lần lượt thương vong, ông đã phải trực tiếp thực hiện nhiều thao tác của một khẩu pháo. Ngày 23/4/1954, ông một mình vận hành khẩu sơn pháo 75mm, vừa quan sát, ngắm mục tiêu, nạp đạn và khai hỏa, đánh trúng các trận địa hỏa lực của đối phương.

Những ngày sau đó tiếp tục là một thử thách khắc nghiệt. Theo tư liệu được Báo Quân đội nhân dân và Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đăng tải, trong thời gian chiến đấu tại đồi E, khẩu đội của Phùng Văn Khầu nhiều lần bị pháo binh đối phương đánh phá, quân số bị tổn thất, bản thân ông cũng bị thương. Có thời điểm ông phải vừa làm pháo thủ, vừa quan sát và điều chỉnh phần tử bắn. Những phát đạn từ khẩu sơn pháo 75mm khi ấy không chỉ là những thao tác kỹ thuật; phía sau chúng là kinh nghiệm được tích lũy từ những năm tháng học hỏi và rèn luyện.

Ngày 7/5/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc. Một năm sau, ngày 30/5/1955, Phùng Văn Khầu được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Nhưng nếu chỉ nhớ đến ông bằng hình ảnh “người chiến sĩ một mình một pháo”, có lẽ chúng ta sẽ bỏ qua một phần rất thú vị của câu chuyện. Trước khi trở thành người lính pháo binh nổi tiếng, ông từng là một anh nuôi không biết chữ, từng lo lắng vì sợ mình làm sai sổ sách, từng nhặt những viên sỏi để tự tạo ra cách tính toán cho riêng mình.

Chính những viên sỏi nhỏ ấy lại khiến câu chuyện về Phùng Văn Khầu trở nên gần gũi. Bởi lịch sử không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng những điều lớn lao. Một con người có thể bắt đầu bằng việc học cách hoàn thành tốt một công việc nhỏ. Có thể bắt đầu bằng việc thừa nhận rằng mình chưa biết, rồi tìm cách học. Có thể bắt đầu từ một chiếc túi đựng sỏi, một vài hạt ngô nhiều màu, một tấm bảng ghi chép và một lời cam kết chịu trách nhiệm với công việc của mình.

Phùng Văn Khầu qua đời ngày 25/8/2021, hưởng thọ 92 tuổi. Cuộc đời ông đi qua nhiều cương vị khác nhau, nhưng những viên sỏi năm xưa vẫn được ông trân trọng như một kỷ vật. Chúng không phải là thứ vũ khí làm nên chiến công, cũng không phải một huân chương. Chúng chỉ là những vật rất nhỏ, nhưng từng giúp một người lính vượt qua khoảng cách giữa “không biết” và “biết cách làm”.

Có lẽ đó cũng là một cách khác để nhìn về thời hoa lửa. Giữa những năm tháng khắc nghiệt, sức mạnh của con người không chỉ nằm ở lòng can đảm trước bom đạn, mà còn nằm trong khả năng học hỏi, sáng tạo và không chịu khuất phục trước giới hạn của chính mình. Từ những viên sỏi vô danh bên đường đến khẩu pháo trên trận địa Điện Biên Phủ, hành trình của Phùng Văn Khầu giống như một đường nối rất đẹp giữa sự học, sự sáng tạo và ý chí vươn lên. Và đôi khi, một bước tiến rất lớn của con người lại bắt đầu từ một điều nhỏ bé đến mức chẳng ai nghĩ nó có thể đi vào lịch sử.