Phùng Văn Khầu và chiến trường Quảng Trị – Người Anh hùng Điện Biên trong những năm tháng chống Mỹ

Từ Điện Biên đến tuyến lửa Quảng Trị

Năm 1954, cái tên Phùng Văn Khầu gắn với khẩu sơn pháo 75mm trên đồi E1 ở Điện Biên Phủ. Những phát đạn được ông ngắm bắn trực tiếp qua nòng pháo đã góp phần tạo nên một trong những câu chuyện nổi tiếng của pháo binh Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp.

Nhưng sau ngày chiến thắng, người lính ấy không rời quân ngũ.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, Phùng Văn Khầu tiếp tục có mặt ở nhiều chiến trường ác liệt. Các tư liệu của Báo Quân đội nhân dân ghi nhận ông từng chiến đấu tại Quảng Trị, Tà Cơn, Cồn Tiên, Dốc Miếu, Đường 9 – Khe Sanh, Hạ Lào và tham gia Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Từ người pháo thủ nổi tiếng ở Điện Biên, ông bước vào cuộc chiến mới với một vị trí và trách nhiệm ngày càng lớn hơn.

Quảng Trị – nơi những trận đánh nối tiếp những trận đánh

Trong những năm chống Mỹ, Quảng Trị là một trong những địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng. Khu vực Đường 9 – Khe Sanh trở thành nơi diễn ra những trận chiến quy mô lớn năm 1968. Quân đội ta huy động nhiều đơn vị chủ lực, trong đó có các trung đoàn pháo binh 45, 84, 164, 204 và 675.

Đây cũng là chiến trường mà người lính pháo binh Phùng Văn Khầu tiếp tục gắn bó.

Nếu Điện Biên Phủ năm xưa đòi hỏi người pháo thủ phải bám chắc trận địa, đưa từng phát đạn vào mục tiêu giữa bom đạn, thì chiến trường Quảng Trị đặt người lính trước một hoàn cảnh khác: chiến tranh diễn ra trên không gian rộng lớn, các đơn vị phải cơ động, phối hợp nhiều lực lượng và liên tục thích ứng với những thay đổi trên chiến trường.

Tại Đường 9 – Khe Sanh, pháo binh giữ một vai trò quan trọng trong việc chi viện cho bộ binh. Riêng lực lượng tham gia chiến dịch có tới năm trung đoàn pháo binh cùng nhiều đơn vị pháo phòng không, công binh, xe tăng và các lực lượng khác.

Người pháo thủ Điện Biên trên một cương vị mới

Điều đáng chú ý trong hành trình của Phùng Văn Khầu ở giai đoạn này là ông không còn chỉ được biết đến như một pháo thủ trực tiếp chiến đấu.

Năm 1968, ở tuổi 39, ông giữ cương vị Phó chính ủy Trung đoàn Pháo binh 675B tại mặt trận.

Trung đoàn 675B được thành lập ngày 29-3-1968 tại La Ngoi, Phong Điền, Thừa Thiên, trong bối cảnh chiến trường Trị – Thiên đang diễn ra quyết liệt.

Cương vị mới đồng nghĩa với trách nhiệm mới.

Người từng trực tiếp đứng bên khẩu pháo ở Điện Biên Phủ nay tham gia công tác lãnh đạo, tổ chức và xây dựng đơn vị ở một cấp độ khác. Kinh nghiệm của người lính từng trải qua những ngày tháng ác liệt ở Điện Biên trở thành một phần hành trang khi ông cùng đồng đội bước vào chiến trường chống Mỹ.

Đó là một bước chuyển đáng chú ý trong cuộc đời quân ngũ của Phùng Văn Khầu: từ người trực tiếp thực hiện từng phát bắn đến người cùng tập thể chịu trách nhiệm về sức mạnh chiến đấu của cả đơn vị.

Giữa Đường 9 – Khe Sanh

Năm 1968, Đường 9 – Khe Sanh là một trong những điểm nóng lớn nhất của chiến trường Quảng Trị.

Chiến dịch được mở với mục tiêu tiêu diệt, tiêu hao lực lượng địch và thu hút một bộ phận lớn quân Mỹ ra khu vực Đường 9, tạo điều kiện cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân trên toàn miền Nam. Lực lượng tham gia chiến dịch rất lớn, với khoảng 57.500 quân theo một tài liệu của Cục Hậu cần, cùng hệ thống pháo binh, pháo phòng không, xe tăng, công binh và các lực lượng phối thuộc.

Trong cuộc chiến kéo dài hơn 170 ngày đêm ấy, pháo binh phải liên tục chi viện cho các hướng chiến đấu. Những trận địa pháo trở thành những vị trí có ý nghĩa đặc biệt đối với việc duy trì sức ép lên hệ thống phòng ngự của đối phương.

Phùng Văn Khầu có mặt trong chính chặng đường chiến đấu ấy.

Tư liệu hiện có xác nhận ông tham gia các chiến trường Tà Cơn, Cồn Tiên, Dốc Miếu, Đường 9 – Khe Sanh, Hạ Lào và Quảng Trị, đồng thời tham gia Mậu Thân 1968. Tuy nhiên, các nguồn phổ biến không cung cấp đầy đủ từng trận đánh cụ thể mà ông trực tiếp chỉ huy hoặc từng phát pháo do ông trực tiếp thực hiện tại mỗi địa điểm. Vì vậy, điều có thể khẳng định chắc chắn là hành trình chiến đấu của ông trải rộng qua các chiến trường này, chứ không nên gán cho ông những chiến công cụ thể chưa được tư liệu xác nhận.

Từ người lính Điện Biên đến người đi qua hai cuộc chiến

Cuộc đời Phùng Văn Khầu vì thế không chỉ được tạo nên bởi một trận đánh nổi tiếng.

Điện Biên Phủ đưa tên tuổi ông vào lịch sử. Nhưng Quảng Trị và những chiến trường chống Mỹ lại cho thấy một chặng đường khác: một người lính tiếp tục chiến đấu, học tập và trưởng thành trong quân đội sau chiến thắng năm 1954.

Ông từng là người lính không biết chữ, sau đó trở thành pháo thủ, rồi cán bộ chỉ huy và cán bộ chính trị. Năm 1968, ông đảm nhiệm cương vị Phó chính ủy Trung đoàn 675B tại mặt trận. Sau hơn 40 năm quân ngũ, ông nghỉ hưu năm 1986 với quân hàm Đại tá.

Nhìn lại hành trình ấy, Quảng Trị không phải một chương rời khỏi câu chuyện Điện Biên của Phùng Văn Khầu. Đó là phần tiếp nối.

Người lính từng đứng bên khẩu sơn pháo 75mm trên đồi E1 đã mang kinh nghiệm của mình đến một cuộc chiến mới, trên một chiến trường mới, với những nhiệm vụ mới.

Lời kết

Có những người được nhớ đến bởi một trận đánh. Nhưng cũng có những người mà một trận đánh chỉ là điểm mở đầu cho cả một cuộc đời chiến đấu.

Phùng Văn Khầu thuộc về trường hợp thứ hai.

Từ đồi E1 của Điện Biên Phủ đến Quảng Trị, Tà Cơn, Cồn Tiên, Dốc Miếu, Đường 9 – Khe Sanh và Hạ Lào, con đường quân ngũ của ông kéo dài qua hai cuộc kháng chiến.

Ở Điện Biên, ông được biết đến với khẩu pháo và những phát bắn chính xác. Đến năm 1968, ông đã đứng trên một cương vị khác – Phó chính ủy Trung đoàn 675B tại mặt trận.

Nhưng dù ở bên khẩu pháo hay trên cương vị cán bộ, điểm chung trong hành trình ấy vẫn là một người lính tiếp tục có mặt ở những nơi chiến tranh khốc liệt nhất.

Và bởi vậy, khi nhắc đến Phùng Văn Khầu, người ta không chỉ nhắc đến một pháo thủ của Điện Biên Phủ, mà còn nhớ đến một người lính đã mang ký ức Điện Biên đi qua những năm tháng chống Mỹ trên tuyến lửa Quảng Trị.